Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πολυεστιακό (τραυματικό) σύμπαν

Ρίτσαρντ Φλάναγκαν «Ο ήχος του ενός χεριού» Μετάφραση: Γιώργος Μπλάνας Ψυχογιός, 2017 Σελ. 445

Πολυεστιακό (τραυματικό) σύμπαν

  • A-
  • A+

«O ήχος του ενός χεριού» είναι ένα από τα παλαιότερα μυθιστορήματα του Τασμανού Ρίτσαρντ Φλάναγκαν· δημοσιεύτηκε το 1997, πριν το «Απουσία», το «Αγνωστη τρομοκράτισσα» και το «Μονοπάτι για τα βάθη του βορρά» που έλαβε το Booker το 2016.

«Ο ήχος…» έρχεται από τον προηγούμενο αιώνα μαζί με τον απόηχο από τα τραγικά γεγονότα που έλαβαν χώρα στην παλαιά Ηπειρο, απόηχος ο οποίος μεταφέρεται και στην νέα Ηπειρο της Αυστραλίας μέσω των προσφύγων και των μεταναστών που κατέφυγαν εκεί, μετά τις θηριωδίες του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, προκειμένου να χτίσουν καινούργιους οικισμούς και μια νέα ζωή. Επίσης, το εν λόγω έργο προαναγγέλλει, κατά κάποιον τρόπο, τα μυθιστορήματα που θα ακολουθήσουν, καθώς ο συγγραφέας όχι μόνο στρέφεται στις ζοφερές περιόδους της Ιστορίας, αλλά ακολουθεί και την τεχνική της αποτύπωσης/ ανάδειξης των ξεχασμένων ή ελάχιστα «ειπωμένων» γεγονότων μέσα από χαρακτήρες που σημαδεύτηκαν από αυτά.

Εφορμώντας από μια καταλυτική εικόνα, η οποία επανέρχεται τακτικά στην αφήγηση, ενδεδυμένη με συναίσθημα και με υπαινικτική σηματοδότηση, εικόνα που παραμένει αναλλοίωτη μέσα στον χρόνο και αναδύεται επαναληπτικά από τη μνήμη των χαρακτήρων αλλά και από το corpus της αφήγησης, καθορίζει τόσο την πορεία των λαβωμένων χαρακτήρων όσο και τη δομή του μυθιστορήματος.

Το βιβλίο ξεκινάει το 1954 με την αναχώρηση μιας νεαρής Γιουγκοσλάβας, της Μαρίας Μπίλο, από έναν καταυλισμό προσφύγων στην ερημική απόμακρη Τασμανία της Αυστραλίας, όπου μένει με τον σύζυγό της, Μπόγιαν Μπίλο, που εργάζεται για την κατασκευή του υδροηλεκτρικού φράγματος. Η Μαρία, αυτή την παγωμένη νύχτα κι ενώ το χιόνι έπεφτε πυκνό, εγκαταλείπει τον άντρα και την τριών χρόνων κόρη της Σόνια και χάνεται για πάντα μέσα στη χιονοθύελλα. Η φυγή αυτή θα στοιχειώσει τη ζωή των οικείων της.

Ο Μπόγιαν είναι ένας τυπικός εργάτης που πίνει για να ξεχάσει τις τραυματικές αναμνήσεις του από τον πόλεμο στην πατρίδα του, καταπονεί το σώμα του για να χτίσει «μια καινούργια Αυστραλία», μετά την εξαφάνιση της γυναίκας του μένει να μεγαλώσει μόνος την κόρη του.

Η ιστορία δίνεται μέσα από διαφορετικές οπτικές, διεισδύοντας στον ξεχωριστό κόσμο του καθενός και με χρονικά άλματα: Από την πρώτη εικόνα το 1954, περνάει στο 1989 και στο 1990, αλλά με κάποια ενδιάμεσα επεισόδια από τα χρόνια που μεσολάβησαν, αρχής γενομένης όχι το 1954, όπως διαπιστώνουμε αργότερα, που η Μαρία χάθηκε, αλλά πολύ πιο πριν, από την περίοδο του πολέμου, όπου με σύντομα φλασμπάκ που προκαλούνται σε οριακές στιγμές, μαθαίνουμε τι είχε συμβεί στην πατρίδα τους τη Σλοβενία: τις οδυνηρές μνήμες του πολέμου και τις βαρβαρότητες των ναζί κατά των Σλοβένων ανταρτών, τις τραγωδίες και τα τραύματα από την παιδική τους ηλικία, εμπειρίες από τις οποίες δεν μπορεί να ξεφύγει κανείς, όσο μακριά κι αν ταξιδέψει.

Οταν η Σόνια, λίγο πριν τα σαράντα της χρόνια, επιστρέφει στην Τασμανία από το Σίδνεϊ της Αυστραλίας όπου κατοικεί, για να επισκεφτεί τον πατέρα της το 1989 -τη σημαδιακή μέρα της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου, μη κατανοώντας η ίδια αυτή την καμπή της Ιστορίας, όμως «επειδή τελικά η Ιστορία, όπως το Τείχος του Βερολίνου, διαμορφώνει τους ανθρώπους, είχε διαμορφώσει και την ίδια…»-, το παρελθόν επιστρέφει με ακατανόητα αλλά συναισθηματικά φορτισμένα στιγμιότυπα και αλλάζει ραγδαία τη ζωή τους.

Ο τίτλος του μυθιστορήματος προέρχεται από το Κοάν και προοιωνίζεται τη σκοτεινή αφήγηση που αφορά τα πρώτα χρόνια της ζωής της Σόνιας: στο μότο ένας μαθητής μιλάει για τον ήχο του ενός χεριού: «Δάσκαλε, άκουσα όλους τους ήχους του κόσμου, αλλά κανένας δεν είναι ο ήχος του ενός χεριού. Ετσι, κατάληξα στον ήχο που δεν ηχεί».

Ποιος είναι ο ήχος του ενός χεριού; Ο ήχος αυτός μπορεί να είναι τα χαστούκια του πατέρα, όπως έχουν καταγραφεί στην παιδική μνήμη, η άηχη ανάμνηση μιας χιονισμένης νύχτας ή ακόμα, το χέρι της Σόνιας την ώρα που καταγράφει τις αναμνήσεις της: «Από δω και στο εξής θα έκανε λίγο τον συγγραφέα, τουλάχιστον θα προσπαθούσε να δώσει, έστω και λίγο, στη ρευστότητα που τη βασάνιζε τη μορφή που ήθελε αυτή, αντί να αφήνει τη ζωή της και τις ζωές όσων την περιστοίχιζαν να καταλήγουν στον κάδο των άχρηστων λεπτομερειών».

Υπάρχουν αποσπάσματα συγκλονιστικής γραφής, καθώς και η χρήση του αυτού που ο Ελιοτ στην ποίηση ονομάζει «αντικειμενική συστοιχία» –ένα λογοτεχνικό τέχνασμα που συνδέει το συναίσθημα με κάτι το άψυχο και το απρόσωπο προκειμένου να προκαλέσει το καθολικό συναίσθημα. Εδώ το χιόνι, ο ποταμός, το φράγμα, τα βράχια, τα ερημικά τοπία της Τασμανίας έχουν τη δική τους ζωή, πάνω στα οποία οι χαρακτήρες προβάλλουν τα συναισθήματά τους.

Η μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα αναδεικνύει και προβάλλει τις διαφορετικές οπτικές αλλά και τη λυρική και πολύσημη γλώσσα του πρωτότυπου.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
Συνδυάζοντας φιλολογική οξυδέρκεια, βαθιά γνώση της λογοτεχνίας μας του 20ού αιώνα και αναγνωστική ευαισθησία, η Αθηνά Βογιατζόγλου στρέφει, για ακόμα μια φορά, το ερευνητικό της ενδιαφέρον στο πεδίο της...
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
Το πρώτο βιβλίο του Νίκου Βεργέτη, το «Χόλι Μάουντεν» (εκδ. Κέλευθος 2017), χαρακτηρίστηκε –ατυχώς κατά τη γνώμη μου– παραληρηματικός μονόλογος ενός ετοιμοθάνατου. Το «Χόλι Μάουντεν» ασφαλώς και έχει τη μορφή...
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
Ο Νάνος Βαλαωρίτης (5 Ιουλίου 1921-13 Σεπτεμβρίου 2019), με τον θάνατο του οποίου κλείνει βιολογικά η γενιά του ’30, πιάνει τον μοντερνισμό στην αφετηρία του και τον ολοκληρώνει με τη μετα-υπερρεαλιστική και...
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας