• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.2°C / 25.2°C
    1 BF
    65%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    20°C 16.6°C / 21.9°C
    1 BF
    62%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    21°C 18.0°C / 22.7°C
    1 BF
    82%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 14.9°C / 18.8°C
    0 BF
    75%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    2 BF
    88%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    20°C 16.0°C / 20.5°C
    1 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.5°C / 16.2°C
    2 BF
    71%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.4°C / 20.4°C
    1 BF
    77%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.8°C / 26.9°C
    2 BF
    81%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 22.3°C
    1 BF
    83%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.4°C / 25.4°C
    0 BF
    73%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.7°C / 24.0°C
    2 BF
    68%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.5°C / 21.5°C
    2 BF
    78%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    1 BF
    58%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.1°C / 24.4°C
    1 BF
    47%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 25.8°C / 25.8°C
    3 BF
    89%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.1°C / 23.2°C
    2 BF
    62%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 17.3°C / 21.0°C
    0 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.7°C / 23.9°C
    2 BF
    85%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    1 BF
    91%

Ο Μαξ Μ. (παππούς του ιστορικού) με τον Ζαχάρ, την σύζυγό του και την κόρη του Ρεβέκκα (Βίλνα, 1914)

Πατρίδες και ξεριζωμοί

  • A-
  • A+

Δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, μια μεγάλη επανάσταση, βίαιες συγκρούσεις, μια γενοκτονία, πολιτικές και ιδεολογικές αντιπαραθέσεις. Τα γεγονότα του 20ού αιώνα παγίδευσαν στα δίχτυα τους την εβραϊκή οικογένεια που ζωντανεύει στο καινούργιο βιβλίο του Μαρκ Μαζάουερ.

Τα μέλη της εγκαταλείπουν τη Ρωσία, «περισσότερο εμιγκρέδες από επιλογή παρά πρόσφυγες», διασχίζουν αποστάσεις, κατοικούν τόπους που περνούν σε νέα εθνική κυριαρχία, μεταναστεύουν και εγκαθίστανται στην Αγγλία, τη Γαλλία, φτάνουν έως την Αμερική. Κάποιες προσωπικές διαδρομές σχεδιάζονται, άλλες ορίζονται από τη μοίρα.

Σοσιαλιστικές ιδεολογίες και οράματα, τσαρικές διώξεις, σταλινικές εκκαθαρίσεις και ναζιστικά εγκλήματα εξαναγκάζουν τους ανθρώπους σε διαρκή αγώνα για επιβίωση. Επινοητικότητα και αλληλεγγύη υφαίνουν την τέχνη της καθημερινής τους ζωής στις καινούριες πατρίδες.

Ο θάνατος του Μπιλ Μαζάουερ -Μπαμπά τον αποκαλεί τρυφερά στο βιβλίο ο συγγραφέας- οδηγεί τον ιστορικό σε ένα επίμονο κυνήγι πληροφοριών για όσα δεν ειπώθηκαν στον γιο. Ο Μαρκ Μαζάουερ αναζητά τις πληροφορίες με κάθε τρόπο, σε κάθε τόπο: σε αρχειακές συλλογές, σε κατάλοιπα και διοικητικά έγγραφα που λύνουν απορίες, σε ένα ημερολόγιο, σε προσωπικές επιστολές μέσα από τις οποίες ρέουν ειδήσεις και ομολογούνται έγνοιες.

Ο Μαζάουερ επιστρατεύει παλιές εκδόσεις και ιστορικά βιβλία, αποκρυπτογραφεί φωτογραφίες, ανοίγει συζητήσεις και παίρνει τηλέφωνα. Παιδικές και νεανικές αναμνήσεις, εξοχικά τοπία και αστικές γειτονιές συνδέονται με τα ευρήματα. Ολα μοντάρονται σε μια αφήγηση γύρω από τη γενεαλογία της οικογένειας με επίκεντρο τον λιγομίλητο παππού Μαξ· «οι επαναστάτες δεν συνήθιζαν να γράφουν κουτσομπολιά» (σ.91).

Οταν πέθανε ο δικός του πατέρας, ο Μαξ, μαζί με τα δυο του αδέλφια και τη μητέρα τους μετακόμισε από το Γκρόντνο της Ρωσίας στη Βίλνα. Η Βίλνα ήταν γενέτειρα του Μπουντ, της εργατικής ένωσης των εβραίων εργατών, Λιθουανών, Πολωνών και Ρώσων.

Ο Μαξ, λογιστής και ακτιβιστής ταυτόχρονα, διατέλεσε ηγετικό στέλεχος του Μπουντ στη Βίλνα, τη Βαρσοβία και το Λοτζ. Ανήκε στην ιντελιγκέντσια, μιλούσε και έγραφε στα γίντις, αγωνιζόταν για το σοσιαλιστικό όραμα και ήρθε συχνά αντιμέτωπος με τη βία των Κοζάκων. Εζησε σε καθεστώς ημιπαρανομίας, κυνηγήθηκε από το τσαρικό καθεστώς, εκτοπίστηκε στη Σιβηρία και απέδρασε.

Απαντώντας σε μια αγγελία έγινε διευθυντής πωλήσεων μιας αμερικάνικης εταιρείας που προωθούσε τις γραφομηχανές της στη Ρωσία. Ταξίδευε ανάμεσα στη Ρωσία και την Αγγλία για πέντε χρόνια, έως ότου να εγκατασταθεί μόνιμα στο Λονδίνο, το 1923. Παντρεύτηκε τη Φρούμα, νεότερή του ρωσοεβραία, με παρόμοια ιδεολογία, που κατόρθωσε να διαφύγει από τη Ρωσία των διώξεων και του εμφυλίου πριν φτάσει στην Αγγλία με τη μικρή της κόρη. Πριν από τον γάμο του ο Μαξ είχε ήδη αποκτήσει έναν γιο με την επαναστάτρια Σοφία Κριλένκο.

Οταν, μετά το γερμανο-σοβιετικό σύμφωνο, το Μπουντ ήρθε σε οριστική ρήξη με τους μπολσεβίκους, πολλοί σύντροφοι του Μαξ βρήκαν τραγικό τέλος. Στο Λονδίνο, ο κόσμος των ανατολικοευρωπαίων Εβραίων σοσιαλιστών συναντήθηκε με τον κόσμο του εργατικού κινήματος. Το ίδιο έγινε και σε άλλες χώρες της Δύσης όπου βρήκαν καταφύγιο οι Εβραίοι σοσιαλιστές και μαζί τους η γίντις γλώσσα και λογοτεχνία, όπως και οι ανατολικοευρωπαϊκές συνήθειες.

Η αριστερή διανόηση της Δύσης μπολιάστηκε με την κουλτούρα των μπουντιστών. Στους κύκλους τους κυριαρχούσε η αλληλεγγύη για τους κατατρεγμένους και τους επαναστάτες που περνούσαν τα σύνορα αλλάζοντας ονόματα και ταυτότητες. Ο Μαξ και η Φρούμα συναναστρέφονται Aγγλους ομοϊδεάτες και από το φιλόξενο σπίτι τους περνούν κυνηγημένοι και διανοούμενοι, όπως η αναρχική αγωνίστρια Εμμα Γκόλντμαν.

Η εγκατάσταση στο Λονδίνο έσωσε τον Μαξ από τη ναζιστική γενοκτονία. Ο ένας αδελφός του, ο Ζαχάρ, εκτοπίστηκε από τη λιθουανική Βίλνα και εξοντώθηκε στα ναζιστικά στρατόπεδα. Ο άλλος αδελφός, ο Σεμιόν, πέθανε στο Λένινγκραντ στο τέλος της πολιορκίας. Τα αδέλφια της Φρούμα, στη Γαλλία, διασώθηκαν αποκρύπτοντας την εβραϊκή τους ταυτότητα.

Ξεριζωμός, πατρίδα. Δυο λέξεις με τις οποίες ο Μαρκ Μαζάουερ στοχάζεται, ενάντια στους φοβικούς εθνικισμούς, αλλά και κόντρα στον συρμό της εποχής: «Είναι προνόμιο να μπορείς να παραμείνεις στον ίδιο τόπο, να διαλέγεις εσύ πότε θα μεταβείς αλλού και οι γονείς του Μπαμπά, οι οποίοι στην αρχή της ζωής τους γνώρισαν την αναταραχή, το φόβο και τη στέρηση, ήταν σε θέση να το εκτιμήσουν» (σ.33).

Η οικογένεια του Μαξ σκορπίστηκε σε ολόκληρο τον κόσμο, σε μια εποχή που η στέρηση της ιθαγένειας καθιστούσε τους ανθρώπους ευάλωτους, αλλά και η παραμονή στον γενέθλιο τόπο μπορούσε να αποβεί μοιραία. Η λέξη ξεριζωμός, γράφει ο Μαζάουερ, «ελάχιστα αποδίδει την ψυχική και συναισθηματική οδύνη που υφίστανται όσοι βιώνουν την εξορία και τον ξενιτεμό» (σ.233).

Ως ιστορικός, ο Μαρκ Μαζάουερ είναι επιφυλακτικός απέναντι στον μεγαλεπήβολο και ακατέργαστο όρο αφομοίωση, χωρίς ωστόσο να περιφρονεί τους κοινωνικούς και διανοητικούς ορίζοντες που ανοίγει η προσαρμογή στις συνθήκες της νέας πατρίδας. Κάτι τέτοιο ίσχυσε για τον «Μπαμπά», λόγου χάρη:

Ο Μπιλ γεννήθηκε στο Λονδίνο, απέκτησε σοβαρή και πειθαρχημένη εκπαίδευση και την αντίστοιχη προφορά, χάρη στη φοίτησή του στην Οξφόρδη, υπηρέτησε στον βρετανικό στρατό και εγκαταστάθηκε στο «εβραϊκό» προάστιο του βόρειου Λονδίνου. Υπήρξε στοργικός για τα τέσσερα αγόρια του, αλλά και για τους ηλικιωμένους γονείς. Εργάστηκε στους κόλπους μιας μεγάλης εταιρείας, κάποτε απομονωνόταν σε πεζοπορίες ή μαστορεύοντας. Απέναντι στην επιτυχημένη αφομοίωση ο Μαρκ Μαζάουερ αναρωτιέται: «Πώς καταλήγουμε να αισθανόμαστε δικό μας τον τόπο όπου ζούμε;»( σ.18).

Οι οικογένειες έχουν τα δικά τους μυστικά: παιδιά εκτός γάμου, ιστορίες που ξεχάστηκαν, άλλες που δεν ειπώθηκαν. Ο Μαρκ Μαζάουερ ακολουθεί κάθε πιθανό ίχνος για να καλύψει τα κενά. Από τα προηγούμενα βιβλία του γνωρίζουμε το ταλέντο του να αφηγείται ιστορίες.

Γνωρίζουμε επίσης το ύφος του: σαφήνεια, διεισδυτικές παρατηρήσεις, ενίοτε τόνος ελαφρά ειρωνικός, σύλληψη της μεγάλης εικόνας που φτιάχνεται εξίσου από ιδεολογίες και από υλικές πραγματικότητες. Αν σε τούτο το βιβλίο η γραφή του Μαρκ Μαζάουερ διαπερνάται από τρυφερότητα για την οικογένεια, αν εδώ ο συγγραφέας δεν πασχίζει να κρύψει τα συναισθήματά του ούτε φοβάται να αναρωτηθεί, το αποτέλεσμα είναι οπωσδήποτε προς όφελος του αναγνώστη.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κωνσταντίνα
Και θα έκλεινες το διήγημα με την Κωνσταντίνα να παρακολουθεί τηλεόραση στο μπαλκόνι, να παρακολουθεί ατάραχη εικόνες από μέτωπα πολέμου, από δάση που καίγονται και θάλασσες που ματώνουν. Κατά μια έννοια, θα...
Κωνσταντίνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι εν λογοτεχνία σαλοί
Ο συγγραφέας φιλοτεχνεί τρόπον τινά εννέα πίνακες όπου αναπαριστά την προαιώνια μάχη του Καλού και του Κακού, αναμιγνύει το ρεαλιστικό στοιχείο με το μεταφυσικό, ελαφραίνει τον αναπόφευκτο διδακτισμό των μύθων...
Οι εν λογοτεχνία σαλοί
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σατιρική εποποιία
Ο Καψάλης, αξιοποιώντας τη βυρωνική φιλολογία, διέρχεται σύντομα αλλά κατατοπιστικά την προοδευτική στάση και τη δράση του λόρδου-βουλευτή που εντέλει, ενώ αποδεικνύεται αριστοκρατικός, «διστακτικός...
Σατιρική εποποιία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το θείο στην μακρά ελληνική παράδοση
Ο Αντρέ-Ζαν Φεστουζιέρ (1898-1982) ανήκει σε μια σπουδαία γενιά Γάλλων «ιστορικών των Ιδεών». Οι σοφοί και ακαταπόνητοι αυτοί μελετητές, έφεραν στο φως άγνωστες περιοχές της σκέψης και άγνωστες περιόδους της...
Το θείο στην μακρά ελληνική παράδοση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τζέιμσον «γράφει» Μπένγιαμιν
Ετσι οδηγούμαστε με ακρίβεια στο σημείο μηδέν μιας γραφής που έγινε πλήρως ζωή: στον «πολιτικό» Μπένγιαμιν, για τον οποίο η αμφισημία της στράτευσης και της κριτικής είναι αναπόδραστη και πολύτιμη, καθώς δεν...
Ο Τζέιμσον «γράφει» Μπένγιαμιν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διαδρομές μιας σπουδαίας γυναίκας
Υποδειγματική επιστημονική μελέτη που συγχρόνως μπορεί να απευθύνεται σε όλους τους αναγνώστες και όχι μόνο σε ένα ειδικό κοινό. Μια συναρπαστική αφήγηση που έχει τη γοητεία ενός ιστορικού μυθιστορήματος και...
Διαδρομές μιας σπουδαίας γυναίκας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας