Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το ελιξίριο της ψευδαίσθησης

Paul Auster «Το βιβλίο των ψευδαισθήσεων» Μετάφραση: Ιωάννα Ηλιάδη Μεταίχμιο, 2017 Σελ. 408

Το ελιξίριο της ψευδαίσθησης

  • A-
  • A+

Στο βιβλίο  των ψευδαισθήσεων διακρίνουμε θέματα και μοτίβα που έχουμε συναντήσει και σε άλλα βιβλία του Πολ Οστερ. Υπάρχει κι εδώ ο αποπροσανατολισμένος άντρας που βρίσκεται σε μια οριακή στιγμή της ζωής του, έπειτα από μια μεγάλη απώλεια, αλλά και οι «συμπτώσεις» εκείνες που όχι μόνο προσφέρουν μια κάποια «παράταση», αλλά τον στρέφουν σε έναν ολωσδιόλου διαφορετικό στόχο, ανακαλύπτοντας μέσα στην απελπισία και στο πένθος, άλλες, αναπάντεχες δυνατότητες που τον εξωθούν σε καινούργιες περιπέτειες.

Επιπλέον, υπάρχει, όπως σε όλα τα έργα του Αμερικανού συγγραφέα, το θέμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας αλλά και των παραληπτών της. Πού απευθύνεται εν τέλει ένα έργο, είναι ένας άθλος χωρίς αποδέκτη, ένας στόχος που αφορά αποκλειστικά τον δημιουργό ή οφείλει να φτάσει στο κοινό;

Μπορεί, εν τέλει, ο στόχος ενός έργου να είναι η ανυπαρξία και όχι η αιωνιότητα, προσφέροντας στον δημιουργό έναν λόγο να παρατείνει τη ζωή του μέχρι να ολοκληρωθεί, ή μήπως πρέπει να δημοσιοποιηθεί καθώς μπορεί να «σώσει» και τη ζωή κάποιου άλλου, ακόμα και στο μακρινό μέλλον;

Ο Ντέιβιντ Τσίμερ, καθηγητής Λογοτεχνίας στο Βέρμοντ, υποφέρει από την απώλεια των δυο παιδιών και της συζύγου του σε αεροπορικό δυστύχημα· βυθισμένος στις μαύρες σκέψεις και στο αλκοόλ, έχει αφεθεί στους εφιάλτες του έως ότου ένα βράδυ παρακολουθεί στην τηλεόραση μια βωβή ταινία με πρωταγωνιστή έναν ξεχασμένο κωμικό, τον Εκτορ Μαν.

Οι εκφράσεις και η γλώσσα του σώματός του ηθοποιού τον κάνουν, μετά από πολύ καιρό, να γελάσει. Αυτός είναι ο λόγος που υποψιάζεται πως δεν έχει ακόμα πιάσει πάτο, γοητεύεται από την κινηματογραφική περσόνα του Εκτορ, έτσι όπως εμφανίζεται με το λευκό κοστούμι και το λεπτό μουστακάκι του και προχωράει στην έρευνα των αρχείων για τις κωμωδίες του Μαν που είχε κάνει τη δεκαετία του 1920, πριν εξαφανιστεί αιφνιδίως, χωρίς ποτέ κανείς να μάθει τι έχει απογίνει και χωρίς να αφήσει ίχνη.

Ο εξαφανισμένος ηθοποιός γίνεται η αφορμή να αποκτήσει έναν στόχο και έναν λόγο για να παραμείνει στη ζωή: ο Τσίμερ γράφει ένα ολόκληρο βιβλίο για την τεχνική του, παρότι δεν είναι κριτικός κινηματογράφου.

Λίγους μήνες μετά τη δημοσίευση του βιβλίου λαμβάνει μια επιστολή από τη Φρίντα, τη σύζυγο του ηθοποιού η οποία τον ενημερώνει πως ο Εκτορ έχει διαβάσει το βιβλίο του και θέλει να τον συναντήσει. Στην αρχή αμφιβάλλει. Πρόκειται για φάρσα; Είναι δυνατόν ο Εκτορ, ο οποίος θεωρείται νεκρός εδώ και πενήντα χρόνια, να ζει;

Από εκεί και μετά αρχίζει η περιπέτεια, θέτοντας συνεχώς καινούργια ερωτήματα στον αναγνώστη, ενώ παραθέτει εν είδει εγκιβωτισμένης αφήγησης ένα απόσπασμα από τον «Κύριο Κανένα», την προτελευταία ταινία του Εκτορ, την τραγικοκωμική ιστορία ενός άντρα που πίνοντας ένα ελιξίριο γίνεται αόρατος. Το θέμα της ταινίας όχι μόνο προοιωνίζεται την εξαφάνιση του ηθοποιού, αλλά και την ιδέα που έχει ο Τσίμερ για τον εαυτό του, σε εκείνη τη φάση της ζωής του.

Στο μέσον περίπου κι ενώ η ιστορία μοιάζει να φτάνει σε ένα αδιέξοδο, ο Οστερ φαίνεται να παίζει με την ίδια την κατασκευή του μυθιστορήματος. Ο Ρέιμοντ Τσάντλερ είχε πει πως όταν ο συγγραφέας αμφιβάλλει για τη συνέχεια της πλοκής, δεν έχει παρά «να βάλει έναν άντρα να περάσει το κατώφλι κρατώντας ένα όπλο στο χέρι». Ο Οστερ αντιστρέφει τη συμβουλή, βάζοντας μια γυναίκα να απειλεί τον ήρωά του μέσα στο ίδιο του το σπίτι.

Ο Τσίμερ θα ταξιδέψει μέχρι το Νέο Μεξικό για να συναντήσει τον ήρωά του, έναν από τους σπάνιους καλλιτέχνες που «δημιούργησε τα έργα του με τη συνειδητή, προμελετημένη πρόθεση να τα καταστρέψει» και θα βιώσει καινούργιες περιπέτειες.

Στο Βιβλίο των ψευδαισθήσεων υπάρχουν πλήθος ανατροπών, πλαστές και επινοημένες ταυτότητες, εξαφανίσεις και απροσδόκητες εμφανίσεις, αιφνίδιες επιθέσεις και πομπώδεις χειρονομίες, όπου ο συγγραφέας, σε μια από τις καλύτερες στιγμές του, χειρίζεται με δεξιότητα και πικρό χιούμορ μια αφηγηματική κατασκευή που απλώνεται μέσα στον χρόνο, δίνοντάς μας, μέσα από την περίτεχνη αυτή σύνθεση, την ιστορία ενός «νεκρού» που επανέρχεται στη ζωή και ενός ζωντανού που εύχεται να ήταν νεκρός αλλά και την ιστορία της διαδικασίας παραγωγής του έργου αυτών των δυο οριακών υπάρξεων:

ο ήρωας (αλλά και υπόλοιποι χαρακτήρες) καλούνται να επιλύσουν τα όρια της γλώσσας και των αντοχών τους, την εσωτερική μοναξιά που βιώνεται πότε ως πεπρωμένο και πότε ως διαφορετικότητα, τον συνεχή αγώνα να παραμείνουν προσηλωμένοι στο δικό τους (έστω και αδιαμόρφωτο στην αρχή) σχέδιο, το οποίο ο συγγραφέας φροντίζει να αποκαλύψει σταδιακά, διαμορφώνοντας ταυτόχρονα και τη φόρμα του μυθιστορήματος, υπενθυμίζοντάς μας πως η τέχνη είναι μια ψευδαίσθηση ικανή να σώσει αλλά και να πάρει ζωές. Η Ιωάννα Ηλιάδη αποδίδει εξαιρετικά το πολυδιάστατο αυτό μυθιστόρημα.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
Το εν λόγω κείμενο υπήρξε κομβικό για την ιστορία του γυναικείου κινήματος καθώς έγινε ένα είδος «μανιφέστου» για τη γυναικεία χειραφέτηση, είχε μεγάλη απήχηση στις φεμινίστριες της δεκαετίας του 1970 αλλά και...
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκφώνησή τους, οι διαλέξεις του Ντίτερ Χένριχ για τον γερμανικό ιδεαλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1973, που κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα στα αγγλικά με τίτλο «Μεταξύ Καντ...
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας