Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι επίμονοι αρχαιολόγοι

Εφη Σαπουνά-Σακελλαράκη «Οταν μίλησε ο χρόνος. Χρονικό μιας ζωής» Ικαρος, 2017 Σελ. 640

Οι επίμονοι αρχαιολόγοι

  • A-
  • A+

Η Μελίνα Μερκούρη το 1982 είχε πει κάτι σημαδιακό που προϋποθέτει -και σε μεγάλο βαθμό εξηγεί- αυτό το τόσο συναρπαστικό βιβλίο. Δήλωσε γοητευμένη από όσα έβλεπε σε μια επίσκεψή της στις Αρχάνες, το άντρο των Σακελλαράκη στην Κρήτη: «Οι αρχαιολόγοι είναι οι τελευταίοι αριστοκράτες»! Βέβαια, δεν εννοούσε με αυτό τους όποιους αρχαιολόγους, αλλά τους εντελώς ιδιαίτερους, τους μοναδικούς Γιάννη Σακελλαράκη και Εφη Σαπουνά-Σακελλαράκη, εκείνους που, όπως δήλωσε ένας ξένος καθηγητής, έδωσαν «ένα new look στην αρχαιολογία» και των οποίων η περιπέτεια της ζωής ξετυλίγεται μέσα από τις σελίδες του πυκνογραμμένου αυτού «χρονικού μιας ζωής». 

Γιατί δεν ήταν με τίποτα συνηθισμένο αυτό το «αγαπημένο και πετυχημένο ζευγάρι», όπως τους αποκαλούσε ο αρχαιολόγος Γιάννης Παπαδημητρίου, αυτοί οι δύο τόσο προικισμένοι ερευνητές, συγγραφείς και ανασκαφείς, τους οποίους άλλοι κατέτασσαν ως τις λαμπρότερες μορφές της ελληνικής αρχαιολογίας του β' μισού του 20ού αιώνα, μαζί με τον Μανώλη Ανδρόνικο, κι άλλοι πάλι «πολέμησαν» φανατισμένα, αμφισβητώντας την αξία τους και φέρνοντάς τους όλων των ειδών τα προσκόμματα. Ισως αυτοί οι τελευταίοι να ήταν το ασφαλέστερο μέτρο της αξίας των Σακελλαράκη: ο τόσο γνώριμος φθόνος της μετριότητας. Εκείνο που η Εφη Σαπουνά-Σακελλαράκη αναφέρει με τον επίσημο λατινικό του όρο: odium archaeologicum. 

Κι από αυτό, το τόσο συνηθισμένο κλίμα ιδίως στις δημόσιες υπηρεσίες με τις οποίες αναγκαστικά συναλλάσσονται οι Σακελλαράκη, υπάρχει άφθονο καταχωρημένο μέσα στο κοινό χρονικό τους. Γιατί η Εφη Σ.-Σ. δεν μασάει τα λόγια της. Κρατάει από νωρίς λεπτομερές ημερολόγιο και κατονομάζει επώνυμα όσους τους αδίκησαν, εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις, όπου χρησιμοποιεί όρους απαξίωσης (ο Ιούδας, ο μαθητής-«συνεργάτης»). Η ίδια θα γράψει προς το τέλος του «χρονικού»: «Και εγώ δεν ξεχνώ – ούτε τα καλά, ούτε τα κακά». Από την άλλη μεριά, αυτός ο συνεχής «πόλεμος», όπως τον χαρακτηρίζει, που ακυρώνει αναίτια τις προσπάθειες που καταβάλλουν, που αμφισβητεί την αξία των ευρημάτων τους και τους καταδιώκει κάθε φορά που θα διεκδικήσουν μια θέση που τους αξίζει, μπορεί από τη μια μεριά να τους ισχυροποιεί αλλά και από την άλλη τους τσακίζει. Η Εφη Σ.-Σ. το ομολογεί με αξιοθαύμαστη ευθύτητα ότι μερικές φορές προσωπικά την είχε καταβάλει. 

Αλλά αυτή είναι η μία μόνο, η πιο σκοτεινή πλευρά του «χρονικού». Εκείνη που κυριαρχεί και τελικά σφραγίζει τη ζωή των Σακελλαράκη είναι οι προσωπικοί τους θρίαμβοι που αναγνωρίζονται πρώτιστα από τη διεθνή κοινότητα των αρχαιολόγων. Η μιζέρια των τοπικών αψιμαχιών έτσι ισοσταθμίζεται με το παραπάνω από την απήχηση που έχει το έργο τους, οι ανασκαφικές επιτυχίες τους, στο εξωτερικό. Οι ξένοι ειδικοί, είτε στις Αρχαιολογικές Σχολές της Ελλάδας είτε σε διεθνή ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια, θα τους υποστηρίξουν και θα τους τιμήσουν με προσκλήσεις για διαλέξεις και διδασκαλία. Ετσι οι Σακελλαράκη θα πάρουν εκείνη την απαραίτητη ανάσα για να συνεχίσουν τη δράση τους στα πολλαπλά επίπεδα απασχόλησής τους. 

Ομως υπάρχει ακόμα μία σημαντική πλευρά της κοινής ζωής των Σακελλαράκη, που καταγράφεται με σχολαστική λεπτομέρεια στο «χρονικό» τους. Η κοσμική τους ζωή, εκείνο που η ίδια η Εφη Σ.-Σ. θα ονομάσει «μποέμικο στιλ ζωής» και θα συγκρίνει με τη ζωή του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ. Τελικά οι Σακελλαράκη, αυτοί οι «ταξιδιάρηδες», όπως γράφει η Εφη Σ.-Σ., θα έχουν γυρίσει όλο τον κόσμο, για να επισκεφθούν τα σπουδαία μνημεία και μουσεία, να παρακολουθήσουν αξέχαστες παραστάσεις και να γνωριστούν με τους λαμπρότερους εκπροσώπους της τοπικής αφρόκρεμας. Αντίστοιχα, στην Ελλάδα καλλιεργούν από νωρίς έναν στενό κύκλο γνωριμιών με επώνυμες προσωπικότητες, καλλιεργημένα άτομα με οικονομική άνεση, εκπροσώπους της αντίστοιχης ελίτ. Με αυτούς τους λίγους εκλεκτούς θα συμπορευτούν στη ζωή τους, με κοινά καλέσματα και ταξίδια σε διάφορες γωνιές της Ελλάδας. Ετσι, η Εφη Σ.-Σ. θα σημειώσει: «Παρ’ όλη τη σκληρή δουλειά, φροντίζαμε και τη διασκέδασή μας». Κάποια στιγμή μάλιστα, επιστρέφοντας στην Αθήνα από ένα «ωραίο ταξίδι-αστραπή» στη Σαντορίνη, όπου ήταν «καλεσμένοι για ένα κονσέρτο», η Εφη Σ.-Σ. θα ομολογήσει: «Με τον ιδιωτικό μας βίο επιβιώσαμε…». 

Αν μείνει κανείς σ' αυτό, το «κοσμικό» μέρος της κοινωνικής ζωής των Σακελλαράκη, θα τους έχει αδικήσει. Γιατί υπάρχει μια άλλη της πλευρά, όπως την ορίζει σωστά η Εφη Σ.-Σ. όταν σημειώνει ότι κοινό στοιχείο με τις παρέες τους «ίσως ήταν το ότι απολαμβάναμε τόσο την πολυτέλεια όσο και τις μικρές, ταπεινές χαρές». Αν σε αυτό συνυπολογιστεί η τόσο άδολα στενή σχέση τους με το προσωπικό των ανασκαφών, ιδίως με τους ντόπιους, με τους οποίους μοιράζονταν χαρές και γλέντια, τότε αποκτάμε την πλήρη εικόνα της ζωής αυτών των σπουδαίων αρχαιολόγων.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκφώνησή τους, οι διαλέξεις του Ντίτερ Χένριχ για τον γερμανικό ιδεαλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1973, που κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα στα αγγλικά με τίτλο «Μεταξύ Καντ...
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πέρα από το ανθρώπινο
Η Κλαρίσε Λισπέκτορ γεννήθηκε το 1920 στο Τσετσέλνικ της Ουκρανίας. Θεωρείται κορυφαία συγγραφέας και κύρια εκπρόσωπος του μοντερνισμού (ή μεταμοντερνισμού;) στη βραζιλιάνικη λογοτεχνία. Συγκρίθηκε με τη...
Πέρα από το ανθρώπινο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις
Εγραφα κάποια στιγμή, υπό τη γόνιμη επήρεια του Μιχαήλ Μπαχτίν, ότι ένα μυθιστόρημα θα μπορούσε να γράφεται από πολλούς συγγραφείς, επειδή πολυφωνικό και πολυεστιακό χρειάζεται τη ματιά πολλών ανθρώπων, ώστε...
Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τραυματικό παρελθόν και επίφοβο παρόν
Τον Χρήστο Μπράβο (1948-1987) τον γνώρισα λίγο μετά την έκδοση της πρώτης ποιητικής συλλογής του (Ορεινό καταφύγιο), το 1983∙ τον είχαμε καλέσει στη ραδιοφωνική εκπομπή «Πορτρέτα Δημιουργών» που επιμελούμαστε...
Τραυματικό παρελθόν και επίφοβο παρόν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στα λευκά κελιά του τσάρου
Η Βέρα Φίγκνερ, μια γυναίκα που επιθυμούσε διακαώς να «λυτρώσει τον ρώσικο λαό εξαλείφοντας το απολυταρχικό καθεστώς», όπως υποστήριξε στην απολογία της, καταδικάζεται αρχικά σε θάνατο και αργότερα η ποινή της...
Στα λευκά κελιά του τσάρου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Νωπό νουάρ εκδοτικό τοπίο
Το είδος, γεννημένο από ένα λογοτεχνικό παιχνίδι του Πόου, εδραιωμένο ως ιστορία μυστηρίου και θρίαμβος της λογικής στη Γηραιά Αλβιόνα, μεταμορφώθηκε στη Νέα Γη σε σκληρό καταγγελτικό αφήγημα και, έκτοτε, είτε...
Νωπό νουάρ εκδοτικό τοπίο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας