Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Τίποτε άλλο από έρωτας»

Οι ηρωίδες του αστικού και επαρχιακού κόσμου, όλων των κοινωνικών τάξεων, οικονομικών επιπέδων και ηλικιών, πρωταγωνίστριες ή δευτερεύοντα πρόσωπα, συνθέτουν μια αντιπροσωπευτική εικόνα της θέσης και της νοοτροπίας της γυναίκας του Μεσοπολέμου

ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

«Τίποτε άλλο από έρωτας»

  • A-
  • A+

Σε σύντομο χρόνο από την έκδοση των ποιημάτων της Μαρίας Πολυδούρη κυκλοφόρησε ο αναμενόμενος τόμος με τα πεζά της, με επιμέλεια και πάλι της Χριστίνας Ντουνιά. Ενα ολοκληρωμένο μυθιστόρημα («Ρομάντσο»), προορισμένο όπως φαίνεται για έκδοση, ανέκδοτη αλληλογραφία που αποκαλύπτει τη διαρκή φροντίδα και τις ενέργειες για την έκδοσή του, σωζόμενες εγγραφές από το «Ημερολόγιο», ένα επιστολικό ημιτελές κείμενο με πλασματικό αποστολέα και παραλήπτη, σελίδες αυτοβιογραφίας, καθώς και δύο εφηβικά πεζά απαρτίζουν το σύνολο της ευρεθείσας πεζογραφικής παραγωγής της ποιήτριας.

Παρότι τα περισσότερα κείμενα έχουν δημοσιευτεί στο παρελθόν, για πρώτη φορά, και με βάση τα αυτόγραφα της Πολυδούρη σε διάφορα αρχεία, συγκεντρώνονται σε χωριστό τόμο με φιλολογική επιμέλεια και με κατατοπιστική εισαγωγή, όπου εκτός από τις φιλολογικές και εκδοτικές πληροφορίες (πιο αναλυτικές στις «Σημειώσεις»), αναλύεται και αξιολογείται η πεζογραφική παραγωγή της, και ιδιαίτερα το «Ρομάντσο».

 

Το «Ρομάντσο» (1926), «που χαρακτηρίζεται από πρωτοτυπία και αφηγηματική τόλμη», καθώς «χρησιμοποιεί την τεχνική της mise en abyme» όπως παρατηρεί η Ντουνιά, χωρίζεται σε δύο μέρη, με το δεύτερο να αποτελεί εγκιβωτισμένη αφήγηση, γραμμένη από έναν ήρωα, τον Λεωνίδα. Την αφήγηση αυτή διαβάζει ένας άλλος ήρωας, ο Αιμίλιος, στην ανώνυμη αφηγήτρια και ηρωίδα του μυθιστορήματος.

Δεν είναι μόνο το εύρημα του εγκιβωτισμού, αλλά και η ενσωμάτωση της αναγνωστικής αντίδρασης των ηρώων που καθιστούν το «Ρομάντσο» ιδιαίτερο κατευθύνοντας σε έναν βαθμό και την ανάγνωσή του: Η πρόσληψη της τριτοπρόσωπης αφήγησης του Λεωνίδα ως αυτοβιογραφικής εξιστόρησης και η ταύτισή του με τον ήρωα της αφήγησης Λέοντα Κίβρα, ταύτιση στην οποία η ίδια η αφήγηση καθοδηγεί, θα μπορούσαν να συμβάλουν στην κατανόηση της συγγραφικής στόχευσης της Πολυδούρη και του τρόπου που επιθυμούσε να διαβαστεί το μυθιστόρημά της: ως κείμενο που διασαλεύει τη ρεαλιστική και μονοσήμαντη σύλληψη των πραγμάτων, ως κείμενο αληθινό, εμπνευσμένο από τη ζωή και την πραγματικότητα, όχι όμως ως κείμενο αυτοβιογραφικό.

Η αφηγήτρια παραμένει αμέτοχη στους έρωτες που εκτυλίσσονται, παρατηρεί όμως και σχολιάζει συμπεριφορές, με κοινωνιολογικές και ψυχογραφικές επισημάνσεις όταν ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με τον έρωτα, την αρρώστια και τον θάνατο· παράλληλα, ηρωίδες του αστικού και επαρχιακού κόσμου, όλων των κοινωνικών τάξεων, οικονομικών επιπέδων και ηλικιών, πρωταγωνίστριες ή δευτερεύοντα πρόσωπα, συνθέτουν μια αντιπροσωπευτική εικόνα της θέσης και της νοοτροπίας της γυναίκας του Μεσοπολέμου. Οι βασικές ηρωίδες, ακόμη και οι ήρωες, μοιάζουν να ενσαρκώνουν πτυχές της προσωπικότητας της Πολυδούρη, με κανέναν όμως δεν ταυτίζεται απόλυτα.

Αλλωστε, και η μυθοπλαστική επιστολή «[Στον ποιητή Φίλιππο Κλεωνά]», γραμμένη λίγο πριν από το «Ρομάντσο», δείχνει ότι η ποιήτρια αναζητεί έμμεσους τρόπους να μιλήσει για τον εαυτό της, χωρίς να αυτοβιογραφείται, ενσωματώνοντας σε μια αληθοφανή μυθοπλαστική επιστολή σελίδες ημερολογίου και την αυτοβιογραφική αφήγηση μιας νεκρής ηρωίδας. Από το σχεδιαζόμενο, αλλά ανολοκλήρωτο κείμενο μεταβαίνει στο «Ρομάντσο» και από εκεί, απογυμνώνοντας τα προσωπεία και τα λογοτεχνικά τεχνάσματα, ξεκινάει, χωρίς να προχωρήσει και να ολοκληρώσει, την «[Αυτοβιογραφία]» (1928).

Ετσι, ο σύγχρονος αναγνώστης παρακολουθώντας χρονολογικά τα κείμενα της Πολυδούρη, από τα οποία κανένα δεν δημοσιεύτηκε ενόσω εκείνη ζούσε (με εξαίρεση τα δύο εφηβικά πεζά του τόμου, σύντομες, αλλά πυκνές λυρικές αφηγήσεις σε καθαρεύουσα που θυμίζουν το ύφος του Παπαδιαμάντη), παρακολουθεί μια κυκλική πορεία που ανοίγει και κλείνει με αμιγώς αυτοβιογραφικά κείμενα, ημερολόγιο και αυτοβιογραφία, ενώ στο κέντρο της επιχειρείται ο μυθοπλαστικός μετασχηματισμός τους.

Οι ημερολογιακές εγγραφές σκέψεων και συναισθημάτων αποκαλύπτουν μια «ηρωίδα» που αναζητά τον έρωτα ως ιδανικό και εν τέλει τον βιώνει στον υπέρτατο βαθμό. Επειτα, διοχετεύει στα μυθοπλαστικά κείμενά της τη βιωμένη εμπειρία και είναι σαν να την ξαναζεί («νιώθω από τώρα την ηδονή να ξαναζήσω την περασμένη ζωή μου στη φαντασία μου, όλη, με κάθε λεπτομέρεια», «[Στον ποιητή Φίλιππο Κλεωνά]», σ. 208).

Τέλος, μετά την αυτοκτονία του Καρυωτάκη, συνειδητοποιώντας πως δεν είναι πια «τίποτε άλλο από έρωτας» (σ. 219), θα επιχειρήσει μέσα από την ποίηση να διαιωνίσει αυτόν τον έρωτα και μέσα από την «[Αυτοβιογραφία]» να αφηγηθεί (σχεδόν) ρεαλιστικά τη μυθιστορηματική ζωή της, μια εικόνα της οποίας γίνεται αντιληπτή στα «Στοιχεία βιογραφίας» που κλείνουν τον τόμο.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πεζογραφικές χειραψίες
15 συγγραφείς συστήνουν τα υπό έκδοση βιβλία τους. Επιλέγοντας δεκαπέντε τίτλους από τη συνολικά αξιοσύστατη φθινοπωρινή εκδοτική σοδειά, το «Ανοιχτό Βιβλίο» επιχειρεί να συγκροτήσει ένα πολυφωνικό πεζογραφικό...
Πεζογραφικές χειραψίες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η «διαλεκτική» του ολοκληρωτισμού
Παρ’ όλο που ανάμεσα στο μηδέν και στο άπειρο παρεμβάλλεται πλήθος διαλόγων, το βασικό αξίωμα είναι πως το Κόμμα δεν επιδιώκει την πολυφωνία και την αντιπαράθεση. Το μυθιστόρημα του Αρθουρ Καίσλερ εξελίσσεται...
Η «διαλεκτική» του ολοκληρωτισμού
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός
Οι περίφημες Μέρες, όπως ονόμασε ο Σεφέρης το ημερολόγιό του, που άρχισαν να γράφονται τον Φεβρουάριο του 1925 και τερματίστηκαν με τον θάνατο του ποιητή (1971), καλύπτουν περίοδο 46 ετών, με άλλα λόγια...
Ενα ημερολόγιο-πνευματικός οδηγός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος
Το αφηγηματικό κάδρο (άρα και πολιτισμικό και υφολογικό) του σημερινού φιλοξενούμενου της στήλης μας είναι πολύτροπο, μεταβλητό, εξελισσόμενο. Από τη μικροϊστορία στη μακροϊστορία, από το πανοπτικό στο...
Τεράστια επιρροή δέχτηκα από τον Λεβί-Στρος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
Το «Εκτακτο δελτίο καιρού», έργο που ενώ σε πρώτο επίπεδο παραμένει κλειστό και δυσπρόσιτο, τάχα γλωσσοκεντρικό, γλωσσογενές και παιχνιδίζον, στην πραγματικότητα συνοψίζει, ως ένας στοχαστικός και αισθητικός...
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αποσιωπημένη γενιά
Η εύκολη πρόσβαση και εποπτεία μιας ποιητικής παραγωγής με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ασφαλώς και καθιστά μια ανθολογία ελκυστική. Ωστόσο, τα στοιχεία εκείνα που βαραίνουν πρωτίστως για τον επίδοξο αναγνώστη...
Η αποσιωπημένη γενιά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας