Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αποπλέοντας από την παιδική ηλικία

Αποπλέοντας από την παιδική ηλικία

  • A-
  • A+

Ο βραβευμένος με Booker για τον Αγγλο Ασθενή, Μάικλ Οντάατζε, στο τελευταίο του μυθιστόρημα, Το τραπέζι της γάτας, δανείζεται, όπως ομολογεί ο ίδιος στο Σημείωμα του Συγγραφέα, «τους χρωματισμούς και τη σκηνογραφία της αυτοβιογραφίας και του χρονικού». Πράγματι, παρατηρούμε πως ο εντεκάχρονος ήρωας ονομάζεται κι αυτός Μάικλ, κατάγεται όπως κι ο συγγραφέας από το Κολόμπο της τότε Κεϋλάνης, το οποίο εγκαταλείπει για να επιβιβαστεί στο Ορονσέι, το υπερωκεάνιο που θα τον οδηγήσει στην Αγγλία να βρει τη μητέρα του.

Μοιάζει όντως ο Οντάατζε να έχει χρησιμοποιήσει ως εφαλτήριο βιώματα από την πραγματική του ζωή για να ξανοιχτεί όμως σε ένα ταξίδι μυθοπλασίας. «Και παρότι υπήρξε κάποτε ένα πλοίο που το έλεγαν "Ορονσέι"», όπως διαβάζουμε, «το πλοίο στο μυθιστόρημα είναι απολύτως φανταστικό», φανταστικές λοιπόν κι οι περιπέτειες που θα ζήσει ο ήρωας τις τρεις εβδομάδες αυτού του ταξιδιού που θα τον οδηγήσουν από τον παρελθοντικό στον μελλοντικό του εαυτό.

Κι έτσι, ενώ το βιβλίο εντάσσεται στα μυθιστορήματα που εκτυλίσσονται στη θάλασσα, στον μικρόκοσμο ενός καραβιού, ταυτόχρονα εγγράφεται και στη μακρά παράδοση των ιστοριών ενηλικίωσης, δύο πολύ ελκυστικές αναγνωστικά κατηγορίες ο συνδυασμός των οποίων αποτελεί ίσως έναν από τους λόγους της διεθνούς εμπορικής επιτυχίας του βιβλίου.

Στην επιτυχία του φυσικά έχει συμβάλει και το επιδέξιο χτίσιμο της πλοκής: η ιστορία είναι χωρισμένη σε μικρά, σχεδόν αυτόνομα κεφάλαια, που σαν ψηφίδες συνθέτουν προοδευτικά την ευρύτερη εικόνα∙ μια εικόνα με αρκετά σκοτεινά σημεία τα οποία έρχονται στο φως με κλιμακούμενη ένταση και ρυθμό. Κι έτσι, ενώ στην αρχή δίνεται η εντύπωση ενός αρκετά «ευκολοδιάβαστου» βιβλίου, με την αφήγηση να ρέει σαν νεράκι, στην πορεία τα γεγονότα αποκτούν τέτοιο βάθος και βάρος που σφραγίζουν τους ήρωες για όλη τους τη ζωή.

Ποιοι είναι όμως οι ήρωες που συμπρωταγωνιστούν σε αυτό το δράμα επί θαλάσσης; Πρόκειται για τους συνδαιτυμόνες του Μάικλ στο «τραπέζι της γάτας», το πλέον απομακρυσμένο από το τραπέζι του καπετάνιου στην τραπεζαρία όπου σερβίρονται τα γεύματα. Εκεί θα γνωρίσει ο αφηγητής δύο συνομήλικούς του, τον ατίθασο Κάσιους και τον εύθραυστο Ραμαντίν, και οι τρεις τους θα συστήσουν κάτι σαν «φιλική συμμορία» και θα εξερευνήσουν κάθε γωνιά του πλοίου, ξυπνώντας χαράματα για να βουτήξουν στην πισίνα του ανώτερου κοινωνικά καταστρώματος, να σουφρώσουν φαγώσιμα από τον μπουφέ τους, να παραφυλάξουν μέσα σε σωσίβιες λέμβους, να χωθούν σε απαγορευμένα μέρη, να ερωτευτούν, να κινδυνεύσουν.

Το τραπέζι της γάτας όμως φιλοξενεί και ενήλικους. Πρόκειται για άτομα χωρίς ιδιαίτερη κοινωνική επιφάνεια, διφορούμενους κι ελκυστικούς χαρακτήρες όπως μια γυναίκα που στις φαρδιές τσέπες του παλτού της κρύβει περιστέρια, ένας αμίλητος ράφτης μ’ ένα κόκκινο μαντίλι μονίμως στον λαιμό, ένας βοτανολόγος που μεταφέρει στο αμπάρι του πλοίου έναν ολόκληρο κήπο με θεραπευτικά και δηλητηριώδη φυτά, ένας περπατημένος μουσικός της τζαζ, ένα σχεδόν κουφό κορίτσι κι ένας πρώην αποσυναρμολογητής πλοίων.

Τα κεφάλαια του βιβλίου ασχολούνται πότε με τον έναν και πότε με τον άλλο από την παραπάνω ετερόκλητη συντροφιά ενώ δεν λείπουν κι εμβόλιμες ιστορίες όπου πρωταγωνιστούν άλλοι επιβάτες, όπως ένας πλούσιος που μεταφέρεται κλινήρης γιατί τον βαραίνει μια παράξενη κατάρα, ένας θίασος ακροβατών, η ξαδέλφη του Μάικλ που θα ερωτευτεί τον επικεφαλής του και θα εισάγει τον εντεκάχρονο στον πόνο της αγάπης, και τέλος το πλέον σκοτεινό χαρτί σε αυτή την πολύχρωμη τράπουλα του συγγραφέα, ένας κρατούμενος που μεταφέρεται σιδηροδέσμιος στην Αγγλία για να δικαστεί.

Ο συγγραφέας οδηγεί το πλοίο της αφήγησης πότε μέσα από ήρεμα νερά και πότε στο κέντρο μιας δίνης, πότε συγκεντρωμένος στο παρόν και πότε βουτώντας εναλλάξ στο παρελθόν των ηρώων και στο μέλλον, καθώς όλα αυτά τα θυμάται ο αφηγητής όταν πλέον είναι ενήλικας.

Σταθερή επιλογή πάντως του συγγραφέα παραμένει η οπτική του τραπεζιού της γάτας. Δεν θέλει μόνο να μας καθηλώσει με μια γοητευτική ιστορία -πρωταρχικός στόχος κάθε παραμυθά- αλλά να μας την αφηγηθεί μέσα από την οπτική γωνία των λιγότερο ευνοημένων, των περιθωριακών, των αδύναμων.

Οπως εξομολογείται ο αφηγητής, «είχαμε αναπτύξει υπερτροφική περιέργεια για τους ισχυρούς», συνειδητοποιώντας πως όσοι συμμετείχαν στα διάφορα «τραπέζια της γάτας» δεν ήταν παρά ελάσσονες χαρακτήρες που παρακολουθούσαν το παιχνίδι της εξουσίας να παίζεται αλλού. Εντούτοις, στην πορεία αντιλαμβάνεται πως αυτοί οι «ελάσσονες χαρακτήρες» ήταν που τον άλλαξαν. «Να ένα μικρό μάθημα που διδάχτηκα στο ταξίδι: Ο,τι είναι ενδιαφέρον και σημαντικό συμβαίνει κυρίως μυστικά, στο σκοτάδι, σε μέρη που δεν υπάρχει εξουσία. Τίποτα με ανθεκτική αξία δε συμβαίνει στο κορυφαίο τραπέζι. […].

Εκείνοι που έχουν ήδη ισχύ συνεχίζουν να κινούνται στη γνώριμη ρουτίνα μιας τροχιάς την οποία αυτοβούλως δημιούργησαν κι απ’ την οποία δεν μπορούν να ξεφύγουν». Μια περιπέτεια-διαλογισμός για το ταξίδι, τη φιλία, τα αδηφάγα μάτια του παιδιού, την εφηβική ψυχή, ανοιχτή σε θαύματα κι ανεξίτηλες πληγές, τις αλυσίδες κάθε είδους και το κόστος της δραπέτευσης.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας