Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τραγωδία και πίστη στον δρόμο για τα Σούσα

Τραγωδία και πίστη στον δρόμο για τα Σούσα

  • A-
  • A+

Η έννοια της τραγικότητας, που ορίστηκε και παγιώθηκε από τον Αριστοτέλη στην «Ποιητική» του, συλλαμβάνει τον ήρωα της τραγωδίας ως άνθρωπο ο οποίος, μολονότι είναι κατά βάση καλός, διαπράττει ένα «αμάρτημα», ένα λάθος σκέψης και δράσης, όχι κατ’ ανάγκην ηθικής υφής.

Κι ακριβώς επειδή εξαιτίας αυτού παραβιάζει βασικές αρχές της προσωπικής και κοσμικής τάξης, ο ήρωας πληρώνει. O Graham Greene (1904-1991) αφομοιώνει στη χριστιανική του ματιά το αρχαιοελληνικό τραγικό νόημα, προσδίδοντάς του ηθικές διαστάσεις και επανεγγράφοντάς το στο πλαίσιο της συνείδησης του σύγχρονου ανθρώπου.

Δημοσιευμένο το 1948, το «The Heart of the Matter» κατέκτησε γρήγορα μια θέση ανάμεσα στα καλύτερα αγγλόφωνα μυθιστορήματα του 20ού αιώνα. Δεν είναι μόνο η ιδιάζουσα μορφή του συγγραφέα που συνδυάζει τον καθολικό χριστιανισμό με την ενεργή Αριστερά, τη δημοσιογραφία με την πολιτική, τον κοσμοπολιτισμό με την κατασκοπία.

Είναι και τα ηθικά θέματα που αυτός θίγει, ακριβώς επειδή μέσα στο έργο του η πίστη δεν είναι αμέτοχη των αμφιβολιών και των διλημμάτων που βασανίζουν κάθε ανθρώπινη ψυχή.

Στην «Καρδιά των πραγμάτων» βρισκόμαστε σε μια δυτικοαφρικανική χώρα μέσα στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο υπαρχηγός της αστυνομίας Χένρι Σκόμπι ζει την απλή ρουτίνα του, αλλά έχει να σκεφτεί και τη γυναίκα του τη Λουίζ, η οποία νιώθει παραγκωνισμένη από τους υπόλοιπους Δυτικούς και παραμελημένη από τον ίδιο.

Γι’ αυτό, η ανικανοποίητη σύζυγος επιζητεί συνεχώς να φύγει προς τη Νότιο Αφρική, αλλά τα χρήματα που χρειάζονται είναι πάρα πολλά. Κι ο Σκόμπι, άνθρωπος του καθήκοντος και ηθικός χαρακτήρας, αναγκάζεται να κάνει εκπτώσεις προκειμένου να τα συγκεντρώσει…

Ακόμα περισσότερο, υπαναχωρεί και στο θέμα της συζυγικής πίστης, συνάπτοντας δεσμό με τη νεαρή Ελεν, κάτι που τον απομακρύνει από την εκπλήρωση των θρησκευτικών του καθηκόντων, καθώς μέσα του παλεύουν η αγάπη με τη θρησκεία, ο οίκτος με ένα βαθιά ριζωμένο αίσθημα αυτοενοχής.

Το εκπληκτικό με το βιβλίο είναι ο τρόπος με τον οποίο σκιαγραφούνται οι χαρακτήρες του έργου. Κατ' αρχάς, ο ίδιος ο Σκόμπι που -αν και ακέραιος και ηθικά απόλυτος, άτομο με συνείδηση και ευθεία συμπεριφορά- αναγκάζεται να κάνει μια αβαρία: να έρθει σε συναλλαγή με έναν Σύρο μεγαλέμπορο της περιοχής και να βρεθεί στο κέντρο μιας σπίλωσης, έστω κι αν αυτός είναι κατά βάση συνειδησιακά καθαρός.

Γι’ αυτό αναδεικνύεται σε τραγική φιγούρα που επιδιώκει το καλό, αλλά η μοίρα και η ανθρώπινη ατέλεια τον οδηγούν στην καταστροφή.

Κι από εκεί και πέρα όλοι όσοι παίζουν κάποιο ρόλο στον ηθικό εκβιασμό του: από τη γυναίκα του τη Λουίζ, που φαίνεται πονηρή, που κοιτάζει μόνο τον εαυτό της και πιέζει τον άνδρα της να βρει χρήματα, χωρίς να ενδιαφέρεται πώς, ώς τον Σύρο Γιουσέφ, τύπο ο οποίος λειτουργεί μεν μαφιόζικα, αλλά μπροστά στον αστυνόμο δείχνει τον κόλακα, τον μειλίχιο χαρακτήρα του, τον ύπουλα ευγενή.

Και από τον φιλαναγνώστη Ουίλσον, ο οποίος, μολονότι δεν φαίνεται, είναι ακριβώς αυτό που τον θεωρούν οι άλλοι, διπρόσωπος, υπόγειος, πραγματική κρυφοπληγή, ο οποίος εντέλει αποκαλύπτεται ότι είναι το μάτι της εξουσίας, μέχρι την Ελεν που αναζητεί την κοινή με τον Σκόμπι ζωή.

«Η καρδιά των πραγμάτων» εστιάζει στο αδιέξοδο ενός αδύναμου ατόμου που θέλει να μείνει πιστός στον θεό του, αλλά συνάμα αγαπάει πολύ τον άνθρωπο. Η ύβρις του έγκειται στο ότι έγειρε το πόδι προς την πλευρά του ανθρώπου κι έτσι έχασε τον προσωπικό του παράδεισο, μπλεγμένος μεταξύ δύο ύψιστων αρχών.

Οι υποχωρήσεις που κάνει, τόσο ανθρώπινες και καλοπροαίρετες, και οι αμαρτίες στις οποίες πέφτει, καθώς βάζει νερό στο κρασί του, δεν είναι τόσο αποτέλεσμα ιδιοτελών κινήτρων όσο μιας αίσθησης προσφοράς και δοσίματος.

Η αδυναμία του Σκόμπι να εξομολογηθεί και δη να μετανιώσει, ώστε να μην επαναλάβει την αμαρτία, δείχνει βαθιά τον διχασμό που συγκλονίζει τον εσωτερικό του κόσμο, το δίλημμα-μυλόπετρα ανάμεσα στην ηθική του ακεραιότητα και την ερωτική διέξοδο που έχει ανοιχτεί μπροστά του.

Η τραγική φύση του ανθρώπου στο πρόσωπο του Σκόμπι, που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο Συμπληγάδες και μάταια προσπαθεί να περάσει αλώβητος, δείχνει ότι τα πραγματικά διλήμματα δεν αναδεικνύουν πάντα ήρωες αλλά συχνά ανθρώπινους τύπους οι οποίοι παλεύουν, νικάνε ή ηττώνται, σε έναν διαρκή αγώνα εσωτερικών αμφιταλαντεύσεων.

Η σωτηρία και η καταδίκη είναι δύο πόλοι ανάμεσα στους οποίους κινούνται οι άνθρωποι, όσοι έχουν βέβαια συνείδηση, αλλά αναγκάζονται να ενδώσουν -αφήνονται να ενδώσουν- σαν οδοιπόροι για τα Σούσα, μολονότι αποπειρώνται με οδύνη να ισορροπήσουν τις εσωτερικές τους συγκρούσεις με τη βία του περιβάλλοντος.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Τραγωδία και δημοκρατία ήταν παιδιά της ίδιας μάνας»
Πολυβραβευμένη, μεταφρασμένη σε πολλές γλώσσες, μία από τις σημαντικότερες πεζογράφους της γενιάς της, με θητεία επίσης στην ποίηση και στο δοκίμιο, η Ρέα Γαλανάκη επανέρχεται με το αρχιτεκτονικά δομημένο...
«Τραγωδία και δημοκρατία ήταν παιδιά της ίδιας μάνας»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
Συνδυάζοντας φιλολογική οξυδέρκεια, βαθιά γνώση της λογοτεχνίας μας του 20ού αιώνα και αναγνωστική ευαισθησία, η Αθηνά Βογιατζόγλου στρέφει, για ακόμα μια φορά, το ερευνητικό της ενδιαφέρον στο πεδίο της...
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
Το πρώτο βιβλίο του Νίκου Βεργέτη, το «Χόλι Μάουντεν» (εκδ. Κέλευθος 2017), χαρακτηρίστηκε –ατυχώς κατά τη γνώμη μου– παραληρηματικός μονόλογος ενός ετοιμοθάνατου. Το «Χόλι Μάουντεν» ασφαλώς και έχει τη μορφή...
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
Ο Νάνος Βαλαωρίτης (5 Ιουλίου 1921-13 Σεπτεμβρίου 2019), με τον θάνατο του οποίου κλείνει βιολογικά η γενιά του ’30, πιάνει τον μοντερνισμό στην αφετηρία του και τον ολοκληρώνει με τη μετα-υπερρεαλιστική και...
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας