Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οταν το απίστευτο γίνεται πραγματικότητα

Οταν το απίστευτο γίνεται πραγματικότητα

  • A-
  • A+

«Το κείμενο αυτό γράφτηκε κάτω από τον δυνατό καλοκαιρινό ήλιο που έκανε τη γραφομηχανή μου τόσο καυτή, ώστε άρχισε να τραυλίζει.

»Μια και δεν έβλεπα καλά τις εκτυφλωτικά άσπρες σελίδες, δεν είχα τον πλήρη έλεγχο των λέξεων που έγραφα, έγραφα λοιπόν σε έκσταση, με τη μέθοδο του αυτοματισμού, το φως του ήλιου με τύφλωνε τόσο πολύ που έβλεπα μόνο το απαστράπτον περίγραμμα της γραφομηχανής μου, το μεταλλικό σκέπαστρό της έμεινε καυτό για ώρες πολλές και οι γραμμένες σελίδες από τη ζέστη λύγιζαν κι έμπαιναν στους κυλίνδρους».

Αυτά μας εξομολογείται σε τόνο αυτοσαρκαστικό ο αφηγητής στο τέλος του μυθιστορήματος Υπηρέτησα τον Αγγλο βασιλιά, του Τσέχου Μπόχουμιλ Χράμπαλ. Και πράγματι, το κείμενο αναβλύζει ορμητικά κι αδιάλειπτα, δίνοντας την εντύπωση της απουσίας ελέγχου καθώς ξεχύνονται οι λέξεις μέσα σε ατέρμονες, θαρρείς, προτάσεις που με τη σειρά τους κατακλύζουν τη σελίδα χωρίς να δομούνται, παρά σπάνια, σε παραγράφους.

Ο κεντρικός ήρωας Γιαν Ντίτιε, που κατέχει και τον ρόλο του αφηγητή, μοιάζει να έχει καταληφθεί από έναν αφηγηματικό παροξυσμό που τον ωθεί να ξετυλίγει σχεδόν μονοκοπανιά όλο το κουβάρι της ζωής του.

Πιάνει λοιπόν το νήμα από τότε που ξεκίνησε να εργάζεται ως τελευταίο στην ιεραρχία γκαρσόνι στο ξενοδοχείο «Πράγα», όπου παρακολουθούμε πώς ριζώνει μέσα του η αγάπη για το χρήμα που με τη σειρά του τροφοδοτεί τη νεόκοπη λατρεία του για τον πληρωμένο έρωτα γυναικών.

Στην πορεία προσθέτει στο βιογραφικό του κι άλλα ξενοδοχεία και γυναίκες, μαθητεύει κοντά σ’ έναν μετρ που έχει υπηρετήσει τον Αγγλο βασιλιά και σε κάποια στιγμή της καριέρας του σερβίρει ο ίδιος τον βασιλιά της Αιθιοπίας, κερδίζοντας μάλιστα ένα μετάλλιο.

Με το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου γνωρίζει τη μέλλουσα σύζυγό του, μια Γερμανίδα αθλήτρια, η οποία παραβλέποντας πόσο κοντός είναι (το επίθετο Ντίτιε σημαίνει άλλωστε «παιδί»), τον παντρεύεται μιας κι έχει την τύχη να μοιάζει με Γερμανό.

Εξαιρετική η σκηνή όπου Γερμανοί γιατροί προσπαθούν να πάρουν δείγμα από το σπέρμα του ήρωα για να κρίνουν αν είναι κατάλληλος να γονιμοποιήσει μια εκπρόσωπο της Αρίας φυλής. Εκείνος αδυνατεί να αντεπεξέλθει καθώς στον νου του έρχονται οι εκτελεσμένοι συμπατριώτες του –κι εδώ βλέπουμε το πρώτο δείγμα αφύπνισης ενός ευφυούς, καπάτσου, αστείου χαρακτήρα, δοσμένου όμως επί τούτου έως εκείνη τη στιγμή κάπως δισδιάστατα, χωρίς ιδιαίτερο βάθος.

Το βάθος το σκάβει ο ίδιος ο ήρωας όταν η προσωπική του ιστορία συναντάει τη συλλογική. Το παιδί που θα συλλάβει η γυναίκα του με υπόκρουση τη μουσική του Βάγκνερ και σύμφωνα με τις επιταγές της γερμανικής ευγονίας θα βγει αυτιστικό, με μόνη του χαρά το σφυροκόπημα καρφιών πάνω στο πάτωμα.

Αυτή η εμμονή τού παιδιού θα μπορούσε μάλιστα να λειτουργεί και ως μεταφορά για τους βομβαρδισμούς, στη διάρκεια των οποίων χάνει τη ζωή της η γυναίκα του Ντίτιε και ο ίδιος την ανακαλύπτει θαμμένη κάτω από ερείπια: «Το ωστικό κύμα τής είχε πάρει το κεφάλι και το έψαχνα για άλλες δυο μέρες, ενώ το αγοράκι μου συνέχιζε να βαράει με το σφυρί και έχωνε τα καρφιά στο πάτωμα και στο κεφάλι μου».

Το παιδί του Ντίτιε θα έρθει να το πάρει ένας σύλλογος για νοητικώς καθυστερημένα παιδιά, ενώ ο ήρωας θα θάψει τη γυναίκα του αφού αποσπάσει από τα χέρια της ένα βαλιτσάκι με πολύτιμα γραμματόσημα που είχε βρει εκείνη στο σπίτι μιας οικογένειας εκτοπισμένων Εβραίων.

Με τα χρήματα από τα γραμματόσημα ο ήρωας θα κάνει το όνειρό του πραγματικότητα: θα γίνει ιδιοκτήτης ενός υπερπολυτελούς ξενοδοχείου, που με την έλευση όμως των κομμουνιστών στην εξουσία θα του αφαιρεθεί κι ο ίδιος θα μπει φυλακή μαζί με άλλους εκατομμυριούχους.

Το τέλος του μυθιστορήματος θα βρει τον ήρωα εξορισμένο στο δάσος με μόνη του συντροφιά μια κατσίκα, ένα άλογο και μια γάτα.

Η πορεία αυτή, απ’ το μηδέν στην κορυφή και πάλι πίσω στο μηδέν, μια διαδρομή που καταλήγει στην απώλεια των πάντων αλλά και στην κατάκτηση μιας εσωτερικής γαλήνης και ταπεινότητας, είναι σπαρμένη από πλειάδα περιπετειών, η εξιστόρηση των οποίων αγγίζει τα όρια του γκροτέσκου.

Ο αφηγηματικός πυρετός του κεντρικού ήρωα πυρακτώνει τα επεισόδια, τα φουσκώνει ώστε να ανυψωθούν σαν εκείνες τις πλαστικές αιωρούμενες κούκλες μοδίστρας που χρησιμεύουν -σε κάποιο απ’ τα επεισόδια του βιβλίου- για να ράβουν τα ακριβά κοστούμια τους οι πελάτες του ξενοδοχείου.

Η υπερβολή, η σάτιρα, η υπερρεαλιστική στρέβλωση της πραγματικότητας είναι κάποια από τα εργαλεία που έχουν χρησιμοποιήσει αρκετοί από τους μεταπολεμικούς συγγραφείς της αβανγκάρντ για να αποδώσουν έναν κόσμο που δεν ήταν πλέον δυνατόν να περιγραφεί με την κοινή ρεαλιστική γραφίδα.

Εναν κόσμο που έγινε σε τέτοιο σημείο αγνώριστος ώστε, σύμφωνα με την χαρακτηριστική επωδό του βιβλίου, «το απίστευτο έγινε πραγματικότητα».

Κι ενώ, επί παραδείγματι, η μεταφορά και το παράδοξο στα χέρια του Ούγγρου Λάζλο Κραζναχορκάι αποκτούν έναν δυσοίωνο και σκοτεινό χαρακτήρα, με τις μακριές προτάσεις του να ξεχύνονται σαν λάβα, εδώ το ύφος δεν χάνει στιγμή το παιγνιώδες και ανάλαφρο χαρακτήρα του, με αποτέλεσμα μια παράξενη αναγνωστική ευφορία.

Ακόμα και όταν σιγά σιγά η πλοκή βαραίνει, οι παρατεταμένες προτάσεις του Χράμπαλ εκτινάσσονται σαν σερπαντίνες. Σαν πολύχρωμες σερπαντίνες μιας γιορτής που φτάνει όμως στο τέλος της.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
Το εν λόγω κείμενο υπήρξε κομβικό για την ιστορία του γυναικείου κινήματος καθώς έγινε ένα είδος «μανιφέστου» για τη γυναικεία χειραφέτηση, είχε μεγάλη απήχηση στις φεμινίστριες της δεκαετίας του 1970 αλλά και...
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκφώνησή τους, οι διαλέξεις του Ντίτερ Χένριχ για τον γερμανικό ιδεαλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1973, που κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα στα αγγλικά με τίτλο «Μεταξύ Καντ...
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πέρα από το ανθρώπινο
Η Κλαρίσε Λισπέκτορ γεννήθηκε το 1920 στο Τσετσέλνικ της Ουκρανίας. Θεωρείται κορυφαία συγγραφέας και κύρια εκπρόσωπος του μοντερνισμού (ή μεταμοντερνισμού;) στη βραζιλιάνικη λογοτεχνία. Συγκρίθηκε με τη...
Πέρα από το ανθρώπινο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας