Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η δυστοπία του μέλλοντος είναι ήδη εδώ

ΜΑΚΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ «Πόλη χωρίς θεούς» Μυθιστόρημα Μεταίχμιο, 2016 Σελ. 308

Η δυστοπία του μέλλοντος είναι ήδη εδώ

  • A-
  • A+

Η τρέχουσα κρίση και οι πολλαπλές επιπτώσεις της κυριαρχούν στον δημόσιο λόγο. Πληθώρα πολιτικών, οικονομικών και εν γένει κοινωνιολογικών βιβλίων και μελετών προσπαθούν να κατανοήσουν τα αίτιά της και να συγκροτήσουν μια διέξοδο από αυτήν.

Η κρίση όμως επιδέχεται και άλλες προσεγγίσεις και αναγνώσεις. Η λογοτεχνία, αίφνης, μπορεί να βρει σ’ αυτήν ένα πεδίο ισχυρής έμπνευσης και άσκησης. Με τους δικούς της αφηγηματικούς τρόπους και την ελευθερία και τη φαντασία της μυθοπλαστικής διαπραγμάτευσης, έχει τη δυνατότητα να συλλάβει και να αποδώσει την τρέχουσα οδυνηρή οικονομική, κοινωνική και ψυχολογική κατάσταση και την ατομική και συλλογική της πρόσληψη.

Ο Μάκης Καραγιάννης, στο τρίτο του μυθοπλαστικό βιβλίο, μετά από μια συλλογή διηγημάτων και ένα μυθιστόρημα, επιχειρεί να προσεγγίσει σφαιρικά την κρίση. Στο μυθιστόρημά του «Πόλη χωρίς θεούς», η κρίση δεν είναι μόνο το φόντο της αφήγησης αλλά και ο κινητήριος μοχλός της. Αυτή υπαγορεύει τις κινήσεις των ηρώων της και καθορίζει την κατάστασή τους.

Χώρος εκτύλιξης της εξιστόρησης είναι μια μεγάλη πόλη, η οποία δεν κατονομάζεται, έχει φανταστικές οδούς και τοποθεσίες και παραπέμπει μάλλον σε μια σύνθεση της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Ο χρόνος της είναι μελλοντικός, με πολλά ευδιάκριτα στοιχεία του παρόντος.

Ο Φώντας, ένας βιοτέχνης ρούχων, είναι ο βασικός ήρωάς της. Είναι ο τυπικός φορέας ενός συγκεκριμένου τρόπου μικροπαραγωγής που άνθησε στην Ελλάδα τις περασμένες δεκαετίες αλλά η έκρηξη της παγκοσμιοποίησης και η εγχώρια τρέχουσα κρίση τον κατέστρεψαν οριστικά. Ο συγγραφέας αποτυπώνει σχεδόν με ακρίβεια όχι μόνο τις οικονομικές δραστηριότητες και αντιλήψεις του ήρωά του αλλά και τη συνολική του στάση ζωής.

Η τυπική μικροαστική έπαρση του αυτοδημιούργητου, η αδυναμία του να κατανοήσει τις επερχόμενες αλλαγές, οι χαοτικές οικονομικές και διαχειριστικές πρακτικές του, η εκμετάλλευση της «μαύρης» εργασίας, η υποταγή του στον εύκολο δανεισμό, ο νεοπλουτίστικος και ο όλος τρόπος ζωής αναδεικνύονται όχι από έναν «εξωτερικό» περιγραφικό λόγο του αφηγητή αλλά από την ίδια τη μυθοπλαστική ανέλιξη.

Μαζί του είναι η νοικοκυρά γυναίκα του, παθητική και παραιτημένη πλέον, αλλά δέσμια και αυτή των μικροαστικών ιδεολογιών της κοινωνικής ανόδου, με σημαντικό μερίδιο ευθύνης σ’ αυτόν τον τρόπο ζωής.

Η κόρη, τέλος, μια αδιάφορη φοιτήτρια, εμφανίζεται πνιγμένη στην όλη συνθήκη ζωής της οικογένειας και εξεγείρεται διά της φυγής από το σπίτι. Η αφήγηση ακολουθεί κυρίως τον Φώντα στις κινήσεις, στις συμπεριφορές και στις επαφές του, αλλά και την κόρη του στις δικές της και συνθέτει έτσι μια πανοραμική εικόνα της ζωής στην πόλη της κρίσης και των πολλών συμβάντων σ’ αυτήν.

Αυτό που κυριαρχεί βέβαια είναι η πτώση του χρεοκοπημένου Φώντα, όπως εκδηλώνεται με τη σταδιακή έκπτωση από όλες τις ιδιότητές του, ακόμα και του πατέρα, την απώλεια κάθε ηθικής αναστολής απέναντι στη βία, την κάθοδό του στην προσωπική και στην κοινωνική κόλαση.

Σκιαγραφούνται αδρά η παρακμή της βιοτεχνίας του, η αγωνία για τα χρέη του, οι μάταιες προσπάθειες είσπραξης των οφειλομένων, η αναζήτηση από μέρους του μιας ερωτικής και ανθρώπινης συμπόνιας, ακόμα και πληρωμένης.

Περιγράφεται ζωντανά η ιδιαίτερη εκμετάλλευση των μεταναστών και η άσκηση κάθε είδους βίας εις βάρος τους μετά τις απελπισμένες συμπεριφορές τους και τα ματαιωμένα τους όνειρα. Προβάλλεται η εμφάνιση της ρατσιστικής βίας εναντίον των μεταναστών αλλά και των αστέγων και των εξωθημένων στο περιθώριο.

Η ερωτική σχέση δε της κόρης του Φώντα με έναν νεαρό άνεργο, αναρχικών και μηδενιστικών απόψεων, δίνει την ευκαιρία στην εξιστόρηση, πέρα από την αναφορά στις ακραίες ριζοσπαστικές και ιδιαίτερα απλοϊκές ιδέες που αναπτύσσονται, να αποτυπώσει τις διαδηλώσεις, τις συγκρούσεις με τις μονάδες καταστολής και τις πιο δυναμικές και βίαιες ενέργειες.

Η ίδια αυτή κόρη όμως, με τις επιλογές της, αναδεικνύει και την ανθρωπιστική ακτιβιστική δράση που αναπτύσσεται υπέρ των αστέγων. Ενας τέτοιος περιφερόμενος άστεγος καταλήγει και ο Φώντας όταν χρεοκοπεί οριστικά και χάνει την επιχείρηση, την οικογένεια και το σπίτι του. Ζει από τα συσσίτια και συναναστρέφεται με ανθρώπους που βρίσκονται στην ίδια θέση μ’ αυτόν.

Ο Καραγιάννης περιγράφει την κόλαση του Φώντα και των άλλων αστέγων με εκπληκτική πειστικότητα και ενάργεια. Ιχνογραφεί σχεδόν έναν πίνακα του Ιερώνυμου Μπος, όπου οι άνθρωποι, απεκδυόμενοι πλέον κάθε ιδιότητά τους, προσπαθούν να επιβιώσουν με οποιονδήποτε τρόπο. Η μυθοπλαστική αυτή ανάπτυξη των διαφόρων συμβάντων και καταστάσεων δεν είναι αυθαίρετη ούτε ασύνδετη, αλλά υπακούει σε μια συγκεκριμένη αφηγηματική οικονομία και τάξη.

Ολα αυτά εκτυλίσσονται στην πόλη της κρίσης, η οποία αναπαρίσταται εξαιρετικά και με έντονο τον ζόφο που αναδίδει. Τα κλειστά καταστήματα, οι ρημαγμένες κατασκευές, η αποσύνθεση κάθε παραγωγικής δραστηριότητας, οι κατεστραμμένοι άνθρωποι, η έκδηλη φτώχεια, η πανταχού παρούσα βία όλων εναντίον όλων, η γενικευμένη μιζέρια και παρακμή συνθέτουν την εικόνα της, η οποία συμπληρώνεται συμβολικά με μια επιδρομή κατσαρίδων που κατακλύζουν όλους τους χώρους.

Δανειζόμενος ο συγγραφέας και στοιχεία από μελλοντολογικά μυθιστορήματα και κινηματογραφικά έργα, δημιουργεί στο εσωτερικό της πόλης την Απαγορευμένη Πόλη, τη φρουρούμενη συνοικία των πλουσίων και των ισχυρών, από την οποία αποκλείονται οι φτωχοί και οι απελπισμένοι. Η πόλη της αφήγησης λειτουργεί πλήρως ως μεταφορά της κοινωνίας και της χώρας της σαρκοβόρας κρίσης.

Ο Καραγιάννης πετυχαίνει σχεδόν απόλυτα τους στόχους του. Γράφει ένα σύγχρονο κοινωνικό μυθιστόρημα, με στρωτή γλώσσα και σχετικά παραδοσιακούς αφηγηματικούς τρόπους, διαπλάθει πειστικούς και ζωντανούς χαρακτήρες, δεν υποκύπτει στον ελκυστικό καταγγελτικό λογοτεχνίζοντα λαϊκισμό, ούτε αφήνεται, πλην ελαχίστων περιπτώσεων, στη δοκιμιακού τύπου επεξήγηση των εξιστορούμενων. Η μυθιστορηματική σύνθεση που συγκροτεί τελικά είναι μια ευκρινέστατη προβολή του κοντινού δυστοπικού μέλλοντος στο ήδη εφιαλτικό παρόν.

 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας