• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.2°C / 25.2°C
    1 BF
    65%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    22°C 18.6°C / 24.1°C
    2 BF
    63%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    21°C 18.0°C / 22.7°C
    1 BF
    82%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 14.9°C / 18.8°C
    0 BF
    75%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.2°C / 20.9°C
    2 BF
    94%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.0°C / 21.0°C
    2 BF
    66%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 10.9°C / 17.4°C
    0 BF
    55%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.4°C / 20.4°C
    1 BF
    77%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.8°C / 26.9°C
    2 BF
    81%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 22.3°C
    1 BF
    83%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.4°C / 25.4°C
    0 BF
    73%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.7°C / 24.0°C
    2 BF
    68%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.9°C / 20.9°C
    0 BF
    88%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    1 BF
    58%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.1°C / 24.4°C
    1 BF
    47%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 25.8°C / 25.8°C
    3 BF
    89%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.1°C / 23.2°C
    2 BF
    62%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 20.3°C / 22.1°C
    0 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.7°C / 23.9°C
    1 BF
    78%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    11°C 11.3°C / 11.3°C
    1 BF
    91%

Ιωάννινα, 25.5.1944, πλατεία Μαβίλη, κοντά στο σπίτι της οικογένειας Λεβή (αυτή τη φωτογραφία εκτοπισμού δεν τράβηξε ο γιατρός Νισήμ Δ. Λεβής)

Τρεις ιστορίες για ένα φωτογραφικό άλμπουμ

  • A-
  • A+

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους τα άλμπουμ με φωτογραφίες από το παρελθόν τραβούν την προσοχή μας. Μια γενικευμένη νοσταλγική διάθεση ή κάποιου τύπου ειδικό ενδιαφέρον για τόπους ή θέματα κυριαρχούν συνήθως στα κίνητρά μας. Η παρούσα δίγλωσση, καλαίσθητη και φροντισμένη έκδοση τραβά την προσοχή μας και με τρεις ιδιαίτερες ιστορίες που αφηγείται.

Η πρώτη είναι η ιστορία του ίδιου του φωτογράφου, ο οποίος στα χρόνια της νιότης του συγκρότησε συστηματικά την προσωπική συλλογή του, συλλαμβάνοντας με τον φακό του εικόνες από τα Γιάννενα, τη γενέθλια πόλη του, το Παρίσι, όπου έζησε λίγα χρόνια σπουδάζοντας γιατρός, καθώς και από τις διαδρομές και τα ταξίδια του σε ποικίλους τόπους που επισκέφτηκε.

Ο ερασιτέχνης φωτογράφος ήταν ο Γιαννιώτης Εβραίος γιατρός Νισήμ Λεβής, ο οποίος, καταγόμενος από εύπορη αστική οικογένεια, μπόρεσε να καλλιεργήσει το πάθος του για τη νέα τέχνη, που κατά τον Βάλτερ Μπένγιαμιν σημειώνει το τέλος της παραδοσιακής αισθητικής.

Στην εποχή της μηχανικής αναπαραγωγής λοιπόν, ο Νισήμ Λεβής, με την τεχνική της στερεοσκοπικής φωτογράφησης, αποδίδει μια σχεδόν τρισδιάστατη άποψη των αντικειμένων που απαθανατίζει και συνθέτει μια συλλογή από πεντακόσιες γυάλινες πλάκες.

Ο φακός του παρακολουθεί τις εποχές καθώς αλλάζουν από τα οθωμανικά χρόνια στο νεοελληνικό κράτος, συλλαμβάνει τον ιδιωτικό βίο και την κοινωνικότητα των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων, συναντά τον δημόσιο βίο με τις αναταραχές και τις ανακατατάξεις του.

Οι άνθρωποι και τα σπίτια τους, δημόσια κτίρια που δεν υπάρχουν πια, ξεχασμένα οχήματα. Ρούχα αστικά, επιτηδευμένα, για κάθε ηλικία, επιμελημένες γυναικείες κομμώσεις, ανδρικά φέσια που συνυπάρχουν με δυτικά καπέλα, καλοκαίρια με πολλά -για τη σημερινή μας ματιά- ρούχα, αλλά και ομπρέλες για προστασία από τον ήλιο.

Η έκθεση της προίκας στο εσωτερικό του σπιτιού, ο δρόμος για τη γαμήλια πομπή που οδηγεί τη νύφη στο σπίτι του γαμπρού, πλακόστρωτες αυλές με γλάστρες. Σχολικές εκδρομές, οικογενειακοί περίπατοι στην εξοχή με άμαξα και άσπρο άλογο. Βαρκάδα στην Παμβώτιδα για κυνηγούς αλλά και για διπλωμάτες.

Στιγμές που σημάδεψαν τον πολιτικό βίο, όπως η άφιξη εκπροσώπων των Νεότουρκων στα Γιάννενα, η είσοδος του ελληνικού στρατού και η παράδοση της πόλης. Δημόσιοι απαγχονισμοί και επετειακοί εορτασμοί.

Κι έπειτα οι διαδρομές των ταξιδιών του Νισήμ προς και από την Ευρώπη: με άμαξες, με αυτοκίνητα, με ατμόπλοιο, με τρένο. Από τα Γιάννενα έως το Παρίσι, ο δρόμος του περνά από τους Αγιους Σαράντα, την Κέρκυρα, το Μπρίντιζι, τη Νάπολη ή τη Γένοβα, και από εκεί φτάνει στη Μασσαλία.

Πέντε χρόνια στο Παρίσι ως μαθητευόμενος γιατρός: συνάδελφοι στο νοσοκομείο, το μικρό διαμέρισμα στην αριστερή όχθη, οι κήποι του Λουξεμβούργου, το αγαπημένο εστιατόριο όπου σύχναζαν και οπαδοί του κινήματος των Νεότουρκων, η μοναδική Διεθνής Εκθεση το 1900.

Και βέβαια, νεανικές συναναστροφές και παιχνίδια, ταξίδια αναψυχής με φίλους και με την οικογένεια στη νότια Γαλλία, στα Πυρηναία, στην Ιταλία, στην Κωνσταντινούπολη και πίσω στους τόπους της ελληνικής αρχαιότητας, στην Ακρόπολη στην Αθήνα και στην αρχαία Κόρινθο.

Οι φωτογραφίες ξεδιπλώνουν την ιστορία του ταξιδιώτη, του περιηγητή που φέρνει πίσω στην πατρίδα την απόδειξη της διαδρομής που έκανε και που ποτέ δεν μετριέται μονάχα με χιλιόμετρα. Ιστορία της εκπαίδευσης του βλέμματος.

Η δεύτερη ιστορία είναι η ιστορία της συλλογής των φωτογραφιών μετά το βίαιο τέλος της ζωής του Νισήμ Λεβή, την παγωμένη άνοιξη του 1944 στην Πολωνία, σε έναν τόπο που ο φακός του δεν συνέλαβε ποτέ. Μετά την καταστροφή, ένα ζευγάρι Εβραίων που επέζησαν κρυμμένοι επιστρέφει στα Γιάννενα. Τίποτα δεν έχει απομείνει από το λεηλατημένο και καμένο πατρικό σπίτι της γυναίκας.

Το τυχαίο συναπάντημα με τον μικροπωλητή που διαλαλεί «Ενα φράγκο το πανόραμα»! φέρνει στα χέρια της γυναίκας τη συλλογή των φωτογραφιών του θείου της, του Νισήμ Λεβή, μαζί με τον προβολέα των διαφανειών.

Για τον μικροπωλητή ήταν εικόνες από έναν κόσμο εξωτικό. Για την κυρία Λεβή-Μωυσή ήταν οικείες εικόνες του χαμένου κόσμου της οικογένειάς της. Μετά από πολλά χρόνια, ο εγγονός της, με τη βοήθεια του πατέρα του, θα αποφασίσει την έκδοση που κρατάμε στα χέρια μας.

Οι συλλέκτες αγαπούν την αρχειοθέτηση και τις διευκρινίσεις και οι σύντομες σημειώσεις του Νισήμ Λεβή για κάθε φωτογραφία θα διευκόλυναν οπωσδήποτε το έργο των απογόνων.

Ωστόσο, ο Αλέξανδρος Μωυσής έσκυψε με σεβασμό και φροντίδα στην έκδοση των φωτογραφιών του προπάππου του: τις ταξινόμησε, πρόσθεσε κατατοπιστικές λεζάντες και ακόμη παραπέρα, πολύ συχνά έβγαλε μια καινούργια φωτογραφία, του ίδιου τόπου, από την ίδια οπτική γωνία σήμερα.

Ενα παραθαλάσσιο χωριό μεταμορφώθηκε σε λιμάνι με ψηλά κτίρια, ένα ορεινό μονοπάτι της Ηπείρου έδωσε τη θέση του σε έναν αυτοκινητόδρομο κι όμως, τα νερά της λίμνης μοιάζουν το ίδιο ήσυχα ή το ίδιο ταραγμένα.

Η τρίτη ιστορία που αφηγείται το λεύκωμα είναι μια ιστορία της αστικής τάξης στην ύστερη οθωμανική εποχή και στα πρώτα χρόνια του εθνικού κράτους. Στον σύντομο πρόλογό του, ο Μαρκ Μαζάουερ παρατηρεί στις φωτογραφίες τη βιωμένη εμπειρία του ευρωπαϊκού αστικού πολιτισμού, που από τις απομακρυσμένες νοτιοανατολικές παρυφές της Ευρώπης φτάνει ώς το λαμπερό του κέντρο, στο Παρίσι.

Η καθημερινότητα και η κοινωνικότητα μιας εύπορης αστικής εβραϊκής οικογένειας στα οθωμανικά Γιάννενα και έπειτα στο ελληνικό κράτος διακόπτεται από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η τρίτη ιστορία τελειώνει στις 25 Μαρτίου του 1944, όταν 1.870 Γιαννιώτες Εβραίοι, πλούσιοι και φτωχοί, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, εκτοπίζονται στο Αουσβιτς. Μονάχα 112 επέστρεψαν από τα στρατόπεδα για να ανταμώσουν με άλλους 69 αντάρτες ή κρυμμένους Εβραίους. Για πολλούς από αυτούς η επιστροφή ήταν δύσκολη, μια προσωρινή στάση πριν μεταναστεύσουν. Το 1947 είχαν απομείνει στα Γιάννενα 69 Εβραίοι.

  

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Προσωπικό εικονοστάσι με σχεδόν χωμάτινους αγίους
Ο βραβευμένος μυθιστο­ριογράφος, Νίκος Παναγιωτόπουλος, κλείνει στη συλλογή διηγημάτων «Γραφικός χαρακτήρας» τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια σε μια Ελλάδα ταπεινή, με όνειρα για μια καλύτερη ζωή. Σαν να...
Προσωπικό εικονοστάσι με σχεδόν χωμάτινους αγίους
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κωνσταντίνα
Και θα έκλεινες το διήγημα με την Κωνσταντίνα να παρακολουθεί τηλεόραση στο μπαλκόνι, να παρακολουθεί ατάραχη εικόνες από μέτωπα πολέμου, από δάση που καίγονται και θάλασσες που ματώνουν. Κατά μια έννοια, θα...
Κωνσταντίνα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι εν λογοτεχνία σαλοί
Ο συγγραφέας φιλοτεχνεί τρόπον τινά εννέα πίνακες όπου αναπαριστά την προαιώνια μάχη του Καλού και του Κακού, αναμιγνύει το ρεαλιστικό στοιχείο με το μεταφυσικό, ελαφραίνει τον αναπόφευκτο διδακτισμό των μύθων...
Οι εν λογοτεχνία σαλοί
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σατιρική εποποιία
Ο Καψάλης, αξιοποιώντας τη βυρωνική φιλολογία, διέρχεται σύντομα αλλά κατατοπιστικά την προοδευτική στάση και τη δράση του λόρδου-βουλευτή που εντέλει, ενώ αποδεικνύεται αριστοκρατικός, «διστακτικός...
Σατιρική εποποιία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το θείο στην μακρά ελληνική παράδοση
Ο Αντρέ-Ζαν Φεστουζιέρ (1898-1982) ανήκει σε μια σπουδαία γενιά Γάλλων «ιστορικών των Ιδεών». Οι σοφοί και ακαταπόνητοι αυτοί μελετητές, έφεραν στο φως άγνωστες περιοχές της σκέψης και άγνωστες περιόδους της...
Το θείο στην μακρά ελληνική παράδοση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τζέιμσον «γράφει» Μπένγιαμιν
Ετσι οδηγούμαστε με ακρίβεια στο σημείο μηδέν μιας γραφής που έγινε πλήρως ζωή: στον «πολιτικό» Μπένγιαμιν, για τον οποίο η αμφισημία της στράτευσης και της κριτικής είναι αναπόδραστη και πολύτιμη, καθώς δεν...
Ο Τζέιμσον «γράφει» Μπένγιαμιν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας