Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πρόζα λιτή, σχεδόν ψιθυριστή

Πρόζα λιτή, σχεδόν ψιθυριστή

  • A-
  • A+

Το «Καραβοφάναρο στο μαύρο νερό» κυκλοφόρησε το 1999, πριν από τη γραφή των «Νόρα Γουέμπστερ», «Μπρούκλιν» και «Διαθήκη της Μαρίας», μυθιστορήματα που κατέστησαν τον Τόιμπιν ευρύτερα γνωστό πέρα από τα σύνορα της Ιρλανδίας, η οποία –έστω και με έμμεσες αναφορές στην πολύπαθη ιστορία της–, κυριαρχεί σε όλα σχεδόν τα μυθιστορήματά του, είτε μέσα από τις αλλαγές και μεταμορφώσεις των χαρακτήρων του, είτε μέσα από τις περιγραφές τόπων και τοπίων.

Στο «Καραβοφάναρο…» (που πέρασε στη βραχεία λίστα του Booker) τα τοπία της υπαίθρου κυριαρχούν –αποστασιοποιημένα και απόμακρα–, συντελούν όχι μόνο στη δημιουργία ατμόσφαιρας, αλλά και στην υπογράμμιση της ψυχικής κατάστασης των χαρακτήρων, ενισχύοντας τους ήδη φορτισμένους συμβολισμούς.

Για το «Καραβοφάναρο…» έγραψαν οι κριτικοί πως διαφαίνεται η τσεχοφική επίδραση και πως ένας εναλλακτικός τίτλος θα μπορούσε να είναι «Οι τρεις γυναίκες», καθώς στο μυθιστόρημα πρωταγωνιστούν τρεις διαφορετικές γενιές γυναικών στην Ιρλανδία του τέλους του προηγούμενου αιώνα, όταν οι μικρές επαρχιακές κοινότητες πάσχιζαν να αγνοήσουν τις ραγδαίες μεταβολές που συντελούνταν στις πόλεις και να αντισταθούν στα νέα ήθη, ενώ οι νεότεροι ονειρεύονταν και πραγματοποιούσαν τη φυγή τους.

Ομως, θα αναγκαστούν σε μια κρίσιμη στιγμή να επιστρέψουν στις ρίζες τους, να δουν κατάματα το παρελθόν τους και τα τραύματά τους, ενώ οι μεγαλύτεροι θα υποχρεωθούν να αποδεχτούν τα «παιδιά» τους με τις επιλογές και τις ιδιαιτερότητές τους, παραμερίζοντας τις βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις που τους επιβάλλεουν η θρησκεία και η παράδοση.

Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται εν μέρει στο Δουβλίνο και εν μέρει στην ύπαιθρο του Γουέξφορντ, όπου τρεις γενιές γυναικών της ίδιας οικογένειας, που έχουν περισσότερες ομοιότητες μεταξύ τους από όσες είναι πρόθυμες να αποδεχτούν, αναγκάζονται να συνυπάρξουν παρά τις αντιθέσεις τους και τη μακροχρόνια απομάκρυνσή τους. Μέσα από αυτές, παρουσιάζονται οι ανεπίλυτες αντιθέσεις και συγκρούσεις –σύγκρουση της επαρχίας με την πόλη, των συντηρητικών με τους φιλελεύθερους, των νέων συνηθειών και τρόπου ζωής με την παράδοση και την ιστορία.

Από την αρχή του βιβλίου ο Τόιμπιν φροντίζει να μας προετοιμάσει για τα θέματα που θα προκύψουν. Η κεντρική ηρωίδα Ελεν, μέσα από την οποία αφηγείται την ιστορία, διευθύντρια σχολείου που ζει στο Δουβλίνο με τον σύζυγό της Χιου, δάσκαλο, και τους δυο γιους της – αντιπροσωπευτικοί των προοδευτικών νεαρών Ιρλανδών–, πετυχημένοι και ικανοποιημένοι με τις επιλογές τους.

Ομως, μέσα σε αυτή τη γλυκιά οικογενειακή ατμόσφαιρα, η Ελεν κατακλύζεται από ζοφερά προαισθήματα, και όταν ο σύζυγός της τραγουδάει μια μπαλάντα στα ιρλανδικά, νιώθει ενόχληση στο άκουσμα της γλώσσας της πατρίδας της -η πρώτη νύξη για κάποιο τραύμα που θα αναγκαστεί να αντιμετωπίσει. Και αναγκάζεται να το κάνει, όταν μαθαίνει πως ο αδελφός της, Ντέκλαν, νοσηλεύεται σε νοσοκομείο του Δουβλίνου. Στην πραγματικότητα πεθαίνει από Aids.

Η τελευταία του επιθυμία είναι να μεταφερθεί στο σπίτι της γιαγιάς του, Ντόρα, η οποία ζει σε έναν βράχο μπροστά στη θάλασσα. Ενοχη μόλις πληροφορείται πως ο αδελφός της είναι χρόνια άρρωστος και δεν απευθύνθηκε σε εκείνη, η Ελεν πηγαίνει κι εκείνη εκεί, χωρίς τα παιδιά και τον σύζυγο, μαζί με τη μητέρα της, Λίλι (που έχει να δει μια δεκαετία σχεδόν) και δυο γκέι φίλους του Ντέκλαν -Λάρι και Πολ- που τον φροντίζουν τα τελευταία χρόνια της ασθένειάς του.

Καθώς η βδομάδα προχωράει και η υγεία του Ντέκλαν επιδεινώνεται, η συνεχής αγωνία επιβάλλει οικειότητα και εξομολογήσεις: η Ελεν αφήνει να εκφραστεί ο θυμός απέναντι στη μητέρα της, οι πικρές αλήθειες βγαίνουν στο φως, κάτω από τη βαριά σκιά του επικείμενου θανάτου. Ο Λάρι και ο Πολ λειτουργούν ως οι πραγματικές μητέρες του ασθενούς, ενώ η Ελεν και η Λίλι (και οι δυο γυναίκες καριέρας) παίρνουν μαθήματα -το κυριότερο μάθημα είναι η αποδοχή που επιβάλλει η αγάπη.

Το κύριο θέμα του βιβλίου δεν είναι το θέμα της σεξουαλικότητας ούτε της ασθένειας, αλλά το θέμα της φροντίδας, και σε αυτό οι φίλοι αποδεικνύονται οι πλέον κατάλληλοι – αυτοί έχουν υποκαταστήσει την οικογένεια. Ο Λάρι, ο αρχιτέκτονας, λέει πως «η μητέρα του θα προτιμούσε να μάθει πως ο γιος της είχε ενταχθεί στον IRA παρά πως είναι γκέι», τότε θα είχανε κάτι να πούνε, θα ήταν πιο «φυσιολογικό».

Η απόκρυψη έχει συμβάλει στην απομάκρυνση από τη μητέρα, ενώ η αποκάλυψη του «ποιος είσαι» πραγματικά είναι ένας τρόπος να έρθουν σε πραγματική επαφή μαζί της. Το αίτημα της αποκατάστασης της σχέσης με τη μητέρα υποκρύπτει και ένα άλλο βαθύτερο αίτημα: την άνευ όρων αποδοχή.

Στην Ιρλανδία οι μητέρες είναι κάτι περισσότερο από μητέρες, είναι το σύμβολο ενός πολύπαθους έθνους, και παρότι το «Καραβοφάναρο..» δεν είναι ένα εμφανώς πολιτικό μυθιστόρημα, το αίτημα της συμφιλίωσης κυριαρχεί. Οταν η Λίλι επιχειρεί να καθησυχάσει τον γιο της που υποφέρει, του τραγουδάει ένα παλιό τραγουδάκι στα γαελικά.

Η πρόζα του Τόιμπιν, λιτή και σχεδόν ψιθυριστή, οι προτάσεις του ακολουθούν την εσωτερική θερμοκρασία των ηρώων του, χωρίς φαντασμαγορικές ανατροπές και εντυπωσιασμούς.

Σε κάποιο σημείο του μυθιστορήματος σημειώνει πως οι παραδοσιακοί Ιρλανδοί μουσικοί παίζουν για δική τους ευχαρίστηση, χωρίς να καταβάλλουν προσπάθεια να εντυπωσιάσουν το ακροατήριο, κάπως έτσι θα μπορούσε να περιγραφεί και η λιτή, αλλά άκρως σαγηνευτική γραφή του που μεταφέρθηκε εμπνευσμένα στη γλώσσα μας από την Αθηνά Δημητριάδου.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διαθήκη αγάπης
​Το μυθιστόρημα του Ζορζ Μπερνανός «Ημερολόγιο ενός επαρχιακού εφημερίου» κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις σε εξαιρετική μετάφραση της Ιφιγένειας Μποτουροπούλου. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα...
Διαθήκη αγάπης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα μυθιστόρημα βίαιης ενηλικίωσης
Το μυθιστόρημα του Κοζίνσκι εξακολουθεί για πάνω από μισό αιώνα μετά την έκδοσή του το 1965 να σοκάρει τους αναγνώστες και να προκαλεί ποικίλες αντιδράσεις: άλλοι το θεωρούν αριστούργημα και άλλοι μια νοσηρή...
Ενα μυθιστόρημα βίαιης ενηλικίωσης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στα σπλάχνα της απουσίας
Ο Alejandro Zambra στο σύντομο μυθιστόρημά του «Η ιδιωτική ζωή των δέντρων» αφηγείται όσα συμβαίνουν ή όσα σκέφτεται ο Χουλιάν κατά τη διάρκεια μιας βραδιάς, όσο η γυναίκα του απουσιάζει. Η απουσία γεννά την...
Στα σπλάχνα της απουσίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το ευάλωτο κάστρο του εαυτού
«Με λένε Μέρι Κάθριν Μπλάκγουντ. Είμαι δεκαοχτώ χρονών και ζω με την αδελφή μου, την Κόνστανς. Εχω σκεφτεί πολλές φορές ότι με λίγη τύχη θα μπορούσα να είχα γεννηθεί λυκάνθρωπος, επειδή τα δύο μεσαία δάχτυλα...
Το ευάλωτο κάστρο του εαυτού
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
O «ασφαλής» καινούργιος κόσμος
Στην αρχή το μυθιστόρημα μας εισάγει σε έναν κόσμο οικείο, σύντομα, όμως, η ρεαλιστική αφήγηση δίνει τη θέση της στην αποκαλυψιακή ατμόσφαιρα μιας σύγχρονης δυστοπίας και ταχύτατα μεταλλάσσεται στον ασφυκτικό...
O «ασφαλής» καινούργιος κόσμος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ανάδυση του θυμού
Στο «Τι ωραίο πλιάτσικο», το μυθιστόρημα που τον έκανε παγκοσμίως γνωστό, ο Βρετανός πεζογράφος Τζόναθαν Κόου πραγματευόταν με παιγνιώδη τρόπο και διαβρωτική σάτιρα την ιστορία της οικογένειας Γουίνσο, που...
Η ανάδυση του θυμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας