Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το ευάλωτο κάστρο του εαυτού

Το ευάλωτο κάστρο του εαυτού

  • A-
  • A+

«Με λένε Μέρι Κάθριν Μπλάκγουντ. Είμαι δεκαοχτώ χρονών και ζω με την αδελφή μου, την Κόνστανς. Εχω σκεφτεί πολλές φορές ότι με λίγη τύχη θα μπορούσα να είχα γεννηθεί λυκάνθρωπος, επειδή τα δύο μεσαία δάχτυλα των χεριών μου έχουν το ίδιο μήκος, αλλά έπρεπε να αρκεστώ σε ό,τι είχα. Αντιπαθώ το μπάνιο, τα σκυλιά και τη φασαρία. Συμπαθώ την αδελφή μου την Κόνστανς, τον Ριχάρδο της Υόρκης και το Amanita Phalloides, το μανιτάρι θανατίτη. Ολα τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς μου έχουν πεθάνει».

Ετσι μας συστήνεται η Μέρικατ, η αφηγήτρια του μυθιστορήματος Ζούσαμε πάντα σ’ ένα Κάστρο, της Αμερικανίδας Σίρλεϊ Τζάκσον, που συγκαταλέγεται ανάμεσα στους πλέον σημαντικούς εκπροσώπους της νεογοτθικής λογοτεχνίας.

Οπως στο Ψυχώ, εμβληματικό μυθιστόρημα τρόμου του Ρόμπερτ Μπλοχ, έτσι κι εδώ οι ερεβώδεις πύργοι της κλασικής γοτθικής μυθοπλασίας έχουν αντικατασταθεί από ένα επιβλητικό όσο και ασφυκτικό αρχοντικό σπίτι, ενώ τις οικογενειακές κατάρες και τα φαντάσματα έχουν αντικαταστήσει τα οικογενειακά μυστικά, η τρέλα που ελλοχεύει στην απομόνωση και η βία που ριζώνει στις σχέσεις του ανθρώπου με την κοινότητα.

Η Τζάκσον έδωσε το 1948 το συγγραφικό της στίγμα μ’ ένα διήγημα με τίτλο «The Lottery», που δημοσιεύτηκε στο «New Yorker» ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων, αλλά σήμερα διδάσκεται στα περισσότερα αμερικανικά πανεπιστήμια.

Η πλοκή του εξελίσσεται σε ένα ανώνυμο χωριό στην αμερικανική ενδοχώρα, όπου κάθε χρόνο οι κάτοικοι συγκεντρώνονται στην κεντρική πλατεία για να τηρήσουν ένα πατροπαράδοτο έθιμο ώστε να έχουν καλή σοδειά: στήνουν μια λοταρία και στη συνέχεια θανατώνουν διά λιθοβολισμού αυτόν που κλήρωσε ο λαχνός.

Είναι φανερό εδώ το στοιχείο της αλληγορίας που μπορούμε να ανιχνεύσουμε στις μοντέρνες εκδοχές ιστοριών τρόμου, όπου ο τρόμος δεν έχει εξοβελιστεί σε ένα Σύμπαν υπερφυσικό, αλλά εδράζεται στην ψυχή του ατόμου καθώς και στις σχέσεις του με την κοινωνία.

Στα χνάρια, θα έλεγα, αυτού του πολυβραβευμένου διηγήματος βρίσκεται και το ανά χείρας μυθιστόρημα. Οι ήρωες (η Μέρικατ, η αδελφή της Κόνστανς και ο θείος τους Τζούλιαν) διαμένουν σ’ ένα διώροφο αρχοντικό, σε απομόνωση από το γειτονικό χωριό, το οποίο επισκέπτεται μόνο η αφηγήτρια για τα απαραίτητα ψώνια.

Η πραγματικότητα τόσο στο απομονωμένο σπίτι όσο και στο εχθρικό προς την οικογένεια Μπλάκγουντ χωριό μεταφέρεται στον αναγνώστη μέσα από την ιδιαίτερη ματιά της Μέρικατ, για την οποία σχηματίζουμε αρχικά την εντύπωση πως είναι παιδί, όμως στην πορεία συνειδητοποιούμε ότι είναι δεκαοχτάχρονη κοπέλα. Αρα η αλλόκοτη συμπεριφορά της (μιλάει με τον γάτο της, θάβει αντικείμενα στον κήπο για προστασία, ακολουθεί ένα σταθερό πρόγραμμα με ψυχαναγκαστική προσήλωση) παραπέμπουν στην τρέλα.

Η τρέλα, αγαπημένο συστατικό της γοτθικής μυθοπλασίας που επηρεάστηκε από το λογοτεχνικό κίνημα του ρομαντισμού, δεν θα πρέπει να νοηθεί με την κλινική έννοια του όρου.

Ο ρομαντισμός, γοητευμένος από τα πλέον ακραία πάθη του ατόμου, αγκάλιασε την «τρέλα», νοούμενη όμως ως ύστατη συνέπεια της ρήξης του ανθρώπου με το περιβάλλον, ως ένα σχίσμα ολοκληρωτικό ανάμεσα στο εγώ και τους άλλους, ένα ρήγμα που κόβει τον άνθρωπο στα δύο, όπως στο Δόκτωρ Τζέκιλ και Μίστερ Χάιντ του Ρ. Λ. Στίβενσον.

Εδώ, ο διχασμός προβάλλεται στο πρόσωπο των δύο αδελφών, της Μέρικατ και της Κόνστανς, όπου η πρώτη αντιπροσωπεύει το ανήσυχο, βίαιο και ριψοκίνδυνο πνεύμα, ενώ η δεύτερη αποτελεί το φιλήσυχο, τρυφερό, εσωστρεφές κομμάτι του διχασμένου όλου. «Κομμένος» στα δύο μοιάζει και ο θείος Τζούλιαν καθώς βρίσκεται σε αναπηρικό καροτσάκι μετά το μοιραίο δείπνο που έστειλε στον τάφο την υπόλοιπη οικογένεια, αφού έφαγαν από τη ζάχαρη που ήταν ανακατεμένη με αρσενικό.

Ο ίδιος κατανάλωσε μικρή ποσότητα, ικανή πάντως να τον αφήσει ανάπηρο. Στα μάτια των χωριανών η Κόνστανς στιγματίστηκε ως πιθανή ένοχη, γεγονός που οδήγησε τελικά στον εμπρησμό του σπιτιού από το τυφλωμένο πλήθος, έναν εμπρησμό που κατέκαψε τον πάνω όροφο του αρχοντικού, αφήνοντας και αυτό κομμένο στα δύο, μισό.

Εκτός από το μοτίβο του διχασμού, μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει στο μυθιστόρημα η χρήση της γλώσσας ως μέσου θωράκισης του απειλημένου ατόμου. Η Μέρικατ γράφει με το δάχτυλο πάνω στο αλειμμένο με μαρμελάδα ψωμί της και μετά το τρώει, χρησιμοποιεί μαγικές λέξεις για να αποτρέψει την εισβολή, καρφώνει ένα βιβλίο σ’ ένα δέντρο ως μέτρο προστασίας του σπιτιού από τους ξένους. Ο θείος Τζούλιαν επίσης καταφεύγει καθημερινά στη λεπτομερή καταγραφή της μοιραίας βραδιάς για να αντέξει το βάρος της.

Η Τζάκσον είχε υποφέρει σε όλη της τη ζωή από διάφορες νευρώσεις και ψυχοσωματικές ασθένειες, ενώ μετά την έκδοση του παρόντος μυθιστορήματος για έξι μήνες δεν έβγαινε απ’ το σπίτι. Σε όλο της το έργο αποτυπώνεται η πάλη της ανάγκης να βγει κανείς έξω στον κόσμο με την επιθυμία να κλειστεί στον εαυτό του καθώς και ο διχασμός ανάμεσα στην αγάπη για το «σπιτικό» και τη γνώση πως τα μέλη του μπορούν να «αλληλοφαγωθούν».

Η ίδια έχει δηλώσει: «Εάν θεραπευόμουν κι ήμουν καλά, τότε τα βιβλία μου θα ήταν διαφορετικά. Ποιος θέλει να γράψει για την αγωνία από μια θέση ασφάλειας; Ομως πιστεύω πως ποτέ δεν θα ήμουν ολότελα ασφαλής αφού δεν μπορώ να ανακατασκευάσω τον νου μου».

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διαθήκη αγάπης
​Το μυθιστόρημα του Ζορζ Μπερνανός «Ημερολόγιο ενός επαρχιακού εφημερίου» κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις σε εξαιρετική μετάφραση της Ιφιγένειας Μποτουροπούλου. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα...
Διαθήκη αγάπης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα μυθιστόρημα βίαιης ενηλικίωσης
Το μυθιστόρημα του Κοζίνσκι εξακολουθεί για πάνω από μισό αιώνα μετά την έκδοσή του το 1965 να σοκάρει τους αναγνώστες και να προκαλεί ποικίλες αντιδράσεις: άλλοι το θεωρούν αριστούργημα και άλλοι μια νοσηρή...
Ενα μυθιστόρημα βίαιης ενηλικίωσης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στα σπλάχνα της απουσίας
Ο Alejandro Zambra στο σύντομο μυθιστόρημά του «Η ιδιωτική ζωή των δέντρων» αφηγείται όσα συμβαίνουν ή όσα σκέφτεται ο Χουλιάν κατά τη διάρκεια μιας βραδιάς, όσο η γυναίκα του απουσιάζει. Η απουσία γεννά την...
Στα σπλάχνα της απουσίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πρόζα λιτή, σχεδόν ψιθυριστή
Το «Καραβοφάναρο στο μαύρο νερό» κυκλοφόρησε το 1999, πριν από τη γραφή των «Νόρα Γουέμπστερ», «Μπρούκλιν» και «Διαθήκη της Μαρίας», μυθιστορήματα που κατέστησαν τον Τόιμπιν ευρύτερα γνωστό πέρα από τα σύνορα...
Πρόζα λιτή, σχεδόν ψιθυριστή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
O «ασφαλής» καινούργιος κόσμος
Στην αρχή το μυθιστόρημα μας εισάγει σε έναν κόσμο οικείο, σύντομα, όμως, η ρεαλιστική αφήγηση δίνει τη θέση της στην αποκαλυψιακή ατμόσφαιρα μιας σύγχρονης δυστοπίας και ταχύτατα μεταλλάσσεται στον ασφυκτικό...
O «ασφαλής» καινούργιος κόσμος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ανάδυση του θυμού
Στο «Τι ωραίο πλιάτσικο», το μυθιστόρημα που τον έκανε παγκοσμίως γνωστό, ο Βρετανός πεζογράφος Τζόναθαν Κόου πραγματευόταν με παιγνιώδη τρόπο και διαβρωτική σάτιρα την ιστορία της οικογένειας Γουίνσο, που...
Η ανάδυση του θυμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας