Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο ποιητής και η θεία που μιλούσε ποίηση

Ο ποιητής και η θεία που μιλούσε ποίηση

  • A-
  • A+

Πώς ξαφνικά, μετά από μισό αιώνα και πλέον, ένας ποιητής ξαναζεί την ατμόσφαιρα της παιδικής ηλικίας σε μια επαρχιακή πόλη και θυμάται τα λόγια της θείας του; Από ποιες διαδρομές ξανάρχονται;

Κι αυτό γίνεται, όχι για να γράψει την ιστορία της οικογένειάς του, αλλά για να αναδείξει ποιητικά τα λόγια της θείας Πανωραίας που τώρα συνειδητοποιεί πως μιλούσε ποίηση!

Αυτά που έλεγε δεν ήταν αφηγήσεις ιστοριών, που συνήθως ξεχνάς τις λέξεις και θυμάσαι μόνον τη δράση, τα γεγονότα και τα πρόσωπα, αλλά σπαθίσματα προφορικής καθημερινής ποίησης με πυκνό λόγο.

Η αντοχή και το μυστήριο της ποίησης την έφεραν ώς σήμερα στη μνήμη του ποιητή;

Ο αναγνώστης διαπιστώνει με έκπληξη πως τα λόγια της Πανωραίας δεν τα συναντάς στην ποίηση που ήταν της μόδας στην εποχή της, αλλά στη σύγχρονη ποίηση του καιρού μας και αισθάνεται την ανάγκη να τρυπώσει ανάμεσα στις λέξεις και στις φράσεις όπως στη γραπτή ποίηση.

Βέβαια, ο Νάσος Βαγενάς δεν μετέφερε απλώς τα λόγια της Πανωραίας.

Τα επέλεξε, τα συνέθεσε, τα ενέταξε στις δικές του συνθέσεις, στους δικούς του ρυθμούς, στις δικές του δομές και συμφραζόμενα.

Η ποιητική συλλογή (εκδ. Κέδρος) φέρει τον τίτλο της Πανωραίας, αλλά είναι ένα προσωπικό έργο που στηρίζεται στη μνήμη της και στα λόγια της.

Δεν είναι ποίηση-ντοκουμέντο. Και όχι μόνον αυτό· μοιάζει να είναι η μνήμη των νεκρών που τότε ζούσαν γύρω του, στη γειτονιά της Δράμας όπου μεγάλωνε…

«Βροχή που πέφτει στο μάρμαρο πεθαίνει», ⁄ είπε, Σάββατο των Ψυχών, στα Μνήματα, ∕ αγγίζοντας το γιασεμί που είχε ανθίσει ∕ δίπλα απ’ την πλάκα του Τσαταλμπασίδη.

Δεν είναι λίγα τα ποιήματα στα οποία αναφέρεται η προσωπική σχέση του ανιψιού με τη θεία του.

Σε κάποια από αυτά ζωντανεύουν σκηνές με διαλόγους όπου πρωταγωνιστούν οι δυο τους. Οπως το φλας μπακ στον κινηματογράφο.

Η Πανωραία φαίνεται να τον εμπιστεύεται. Γι’ αυτό όταν αρπάζεται με την ξαδέλφη της την Ασημένια και λέει τη φοβερή φράση …μόνον οι γέροι θυμούνται το μέλλον… γυρίζει στον μικρό λέγοντας... αυτό γράφ’ το στον τάφο μου!

Η γυναίκα που μιλούσε ποίηση προσφέρει στον μικρό ανιψιό της την απροσδιόριστη ακρίβεια μιας ποιητικής συμπεριφοράς που φαίνεται να τον ακολουθεί στη ζωή του.

Ακόμη και το σατιρικό αίσθημα που υπάρχει έντονο στην ποίηση του Βαγενά –με τον περίφημο «Στέφανο» κυρίως– το ξαναβρίσκει ο αναγνώστης στα λόγια της Πανωραίας.

Λέει για τη δεύτερη ξαδέλφη της που της καθόταν στον λαιμό... Ανάξια για τα πουλιά και τ’ άστρα.

Ο μικρός αισθανόταν το άγρυπνο μάτι της πάνω του …

Περνούσε ο Επιτάφιος – κρατούσα / καμαρωτός το αριστερό εξαπτέρυγο / (απ’ τα μπαλκόνια ράντιζαν λεβάντα). / Αυτή στο πεζοδρόμιο κουνούσε / επίμονα το χέρι. Για να μου δείξει / πως πρέπει να το κρατώ πιο χαμηλά.

Η επικοινωνία του μικρού ανιψιού με τη θεία του δεν γινόταν μόνο με λόγια ...

Μπορούσα να αισθανθώ τι αισθανόταν / από τον τρόπο που μου κράταγε το χέρι. / Σφιχτά τις πιο πολλές φορές. Μα όταν περνούσαμε / απ’ το Μνημείο με τα πολλά ονόματα / μου το κρατούσε ακόμα πιο σφιχτά.

Αυτό το σφίξιμο στο χέρι είναι η πιο καίρια εξωλεκτική επικοινωνία με τη θεία του. Κώδικας σεβασμού, φόβου, απόδοσης τιμής και συγκίνησης.

Σφαγή και διωγμοί

Οταν τον Απρίλιο του ’41 οι Γερμανοί έμπαιναν στην Αθήνα, η Δράμα κατελήφθη από τους Βουλγάρους.

Λίγο μετά, κάπως βιαστικά και ανοργάνωτα, επιχειρήθηκε από τις δυνάμεις της Αριστεράς στην περιοχή απελευθερωτικό κίνημα που προσέβλεπε και στη συμπαράσταση και συμμετοχή Βούλγαρων προλετάριων.

Μετά τις πρώτες επιτυχίες, το κίνημα κατέρρευσε και ο βουλγαρικός στρατός σκότωσε -μαζί με τους πρωτεργάτες του κινήματος- και δυόμισι χιλιάδες Δραμινούς.

Ηταν Σεπτέμβριος του ’41...

Ζακέτα μαύρη, με ασημί κουμπιά, σφιχτόπλεκτη ⁄ (δώρο της Αργυρώς στον αρραβώνα της), / με τρύπα στο πλευρό από ξιφολόγχη / τη μέρα της σφαγής (Σεπτέμβριος του ’41). / …Τη φόραγε αμαντάριστη κι έξω απ’ το σπίτι.

Ενα ακόμη ποίημα της συλλογής αναφέρεται στην άγρια σφαγή.

Ο Βαγενάς θα γεννιόταν λίγα χρόνια μετά αλλά γνώριζε τη μαύρη μέρα από τις αφηγήσεις των οικείων του.

Εδώ ο ποιητής τη συνθέτει θέλοντας να ξεχάσει τα ιστορικά γεγονότα. Του φτάνουν μόνον εικόνες και ήχοι.

…Εχω ξεχάσει την παλιά ιστορία / που έλεγε για τις λεύκες της Αγια-Βαρβάρας. / Θυμάμαι μόνο τα κλαδιά που κόψαν / για να σκεπάσουν τους εκτελεσμένους, / τον μαύρο θόρυβο των φορτηγών και το κουτσό / σκυλί του Μπάτη που έσκουζε στο φεγγαρόφωτο.

Τους διωγμούς των Εβραίων της Δράμας θυμίζει ένα εξαίρετο ποίημα.

Οι τετρακόσιοι Εβραίοι της πόλης μεταφέρθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης το 1943 και δεν γύρισε κανένας!

Κάποιοι φεύγοντας εμπιστεύτηκαν σε συγγενείς και φίλους τα έπιπλα και τα τιμαλφή τους.

Στην Πανωραία άφησαν έναν καναπέ... Ραούλ, Μπεττίνα, Ρασελίκα. / Στο κομοδίνο τρεις φωτογραφίες / κι ο καναπές που αφήσανε να τον φυλάξει, / όταν θα γύριζαν... «Μην κάθεσαι απότομα», με μάλωνε.

Προσπαθώ ξανά να φανταστώ τον δεκάχρονο τότε ποιητή να κάθεται γύρω από τη θράκα μαζί με την Πανωραία και τις φίλες της...

Κλείνοντας το βιβλίο προσπάθησα να φανταστώ την εικόνα της.

Μετά από λίγο, ενώ ανακαλούσα συνεχώς στο μυαλό μου τα λόγια του ποιητή, πήγα στη σελίδα 39 για να ξαναδιαβάσω την ποιητική περιγραφή της λαμπερής Πρωτομαγιάς στα νερά του Αγγίτη ποταμού που είναι λίγο έξω από τη Δράμα.

Πήγαν όλοι τους εκεί, μαζί και ο μικρός Νάσος, να πιάσουν τον Μάη …

Στεφάνια, παπαρούνες στα μαλλιά. ⁄ Γύρω χορεύαν, τραγουδούσαν, όπως πέρσι ⁄ - λύρες ποντιακές κι ακορντεόν…

Και ενώ συνέβαιναν όλα αυτά ο αναγνώστης αναρωτιόταν πού είναι η Πανωραία;

Η απάντηση έρχεται μετά από ένα μικρό, λευκό κενό και μοιάζει σαν σπουδαίο ζωγραφικό πορτρέτο με λόγια …

Ακίνητη καθόταν κάτω από τον πλάτανο ⁄ σαν αίγα μαύρη, ολόμαυρη, ⁄ μασώντας το σκοτάδι.

*Σκηνοθέτης και συγγραφέας

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Παρουσίαση της Μεγάλης Ανθολογίας «Δαίδαλος»
Η Μεγάλη Ανθολογία της Σύγχρονης Ελληνικής Λογοτεχνίας «Δαίδαλος» παρουσιάζεται στο βιβλιοπωλείο Ιανό. Θα μιλήσουν ο διευθυντής της «Εφ.Συν.», ο πρόεδρος και η γενική γραμματέας της Εταιρείας Συγγραφέων. Η...
Παρουσίαση της Μεγάλης Ανθολογίας «Δαίδαλος»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Επαναστατική ποίηση σε εποχή λιτότητας
Ποια είναι η εικόνα της σημερινής Ελλάδας στο μυαλό των νέων ποιητών και λογοτεχνών; Πώς τα βιώματα έχουν μετουσιωθεί σε στίχους; Πώς προσλαμβάνει ένας Ευρωπαίος αυτή τη στιγμή τα όσα συμβαίνουν στη χώρα;
Επαναστατική ποίηση σε εποχή λιτότητας
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ποίηση και φιλοσοφία, δρόμοι παράλληλοι
Στο νέο τεύχος, που το εξώφυλλό του κοσμεί το έργο του Καζιμίρ Μαλέβιτς «De Sportlieden», ο αναγνώστης θα βρει ακόμα ποιήματα των Ζέφης Δαράκη («Ο ύπνος είναι ρόδο»), Νίκου Λεβέντη («Η παρωδία του βίου»),...
Ποίηση και φιλοσοφία, δρόμοι παράλληλοι
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Οι Αλβανοί ήταν και θα είναι οι λευκοί νέγροι της Ελλάδας»
Το νέο του βιβλίο, «Λάθος χώρα», ήταν μια ευκαιρία να μιλήσουμε με τον γνωστό συγγραφέα, Γκαζμέντ Καπλάνι, που έπειτα από 25 χρόνια εγκατέλειψε τη χώρα μας, για να μην τον ταπεινώσουν και τον εξοντώσουν ηθικά...
«Οι Αλβανοί ήταν και θα είναι οι λευκοί νέγροι της Ελλάδας»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Στο βιβλιοπωλείο των Χριστουγέννων για δώρα
Ποιος είπε ότι δεν έχουν φτιαχτεί ακόμα μηχανές του χρόνου; Υπάρχουν, λέγονται βιβλία κι εκεί ταξιδεύεις στο παρελθόν και στο μέλλον. Κατά παράδοση, στην ομορφότερη εποχή του χρόνου, τα Χριστούγεννα, ψάχνουμε...
Στο βιβλιοπωλείο των Χριστουγέννων για δώρα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας