Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα Γιάννενα, ο Καρίγιο και οι Ρηγάδες

Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Βαγγέλης Σιαφάκας

Τα Γιάννενα, ο Καρίγιο και οι Ρηγάδες

  • A-
  • A+

Στο εξώφυλλο του βιβλίου μια υγρή, μελαγχολική φωτογραφία του Γιώργου Δ. Γεραλέξη από τον μόλο στα Γιάννενα. Κι ένας τίτλος εντελώς κόντρα: «Με μια χιλιάρα Καβασάκι». Μέσα, δεκαοχτώ ιστορίες που αφηγείται μια φωνή, η οποία -τι σπάνιο σε συλλογές διηγημάτων, μα και πόσο ευπρόσδεκτο- γρήγορα αποκτά πρόσωπο.

Γιαννιώτης, φυσικά. Γύρω στα 60. Θυμάται την προσωπική του διαδρομή, που όσο ιδιαίτερη και να 'ναι συναντά αμέσως τις δικές μας. Μια αγαπημένη πόλη που αλλάζει μέσα στον χρόνο, γεμάτη συναρπαστικούς ανθρώπους, ο καθένας και χίλιες ιστορίες. Μια γενιά που ξενιτεύεται για να σπουδάσει και οργανώνεται για να ρίξει τη χούντα και να φέρει έναν σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία.

Ναι, ο συγγραφέας του βιβλίου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Πόλις», ο Βαγγέλης Σιαφάκας, χωρίς πάθος και κομματικό πατριωτισμό, αλλά με διάθεση ατίθαση, συχνά ειρωνική, αλλά πάντα τρυφερή, φέρνει στη λογοτεχνία μας, μαζί με τον Μπερλινγκουέρ, τον Καρίγιο και τον Κύρκο, και εκείνους τους νέους και τις νέες που τους λέγαμε Ρηγάδες και Ρηγίτισσες.

«Ρήγας Φεραίος» λέγεται και το διήγημα που κλείνει ένα βιβλίο-αποκάλυψη. Που θα διαβαστεί και θα αγαπηθεί και μακάρι ο συγγραφέας του να μας δώσει κι άλλα. Και όχι γιατί είναι ένας από μας, δημοσιογράφος και διευθυντικό στέλεχος πολλά χρόνια σε «Αυγή», «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», MEGA, ΑΝΤ1 και ραδιόφωνα.

Αλλά γιατί είναι ένας αυθεντικός, πληθωρικός «παραμυθάς».

• Να αρχίσουμε με το διήγημα «H χαμένη άνοιξη του Φρανθίσκο ντε Γκόγια», στο οποίο αφηγείστε τη συνάντησή σας με τον Σαντιάγο Καρίγιο, τον ιστορικό ηγέτη του Ισπανικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Υπάρχει και η φωτογραφία σας πάνω σε ένα τραπέζι, να λάμπετε ολόκληρος, ενώ αυτός κόβει μια τούρτα με σφυροδρέπανο.

Βρεθήκαμε στη Μαδρίτη τον Απρίλιο του 1977 τρεις Ρηγάδες, προσκεκλημένοι από τη Νεολαία του Ισπανικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Το PCE ήταν το μόνο κόμμα που δεν είχε ακόμα νομιμοποιηθεί μετά την πτώση του Φράνκο, αν και είχε δράση, άνοιγε τα γραφεία του κ.λπ. Αποφάσισε, λοιπόν, να νομιμοποιηθεί... από μόνο του.

Με μια συνεδρίαση της Κεντρικής του Επιτροπής. Εντελώς τυχαία, ήμασταν οι μόνοι ξένοι σ' αυτή την ιστορική στιγμή. Για μας τότε, άσχετα πώς εξελίχθηκαν στη συνέχεια, ο Καρίγιο, η Ιμπαρούρι, ο Αθκάρατε, ο Καμάτσο ήταν θρυλικές μορφές.

Ηταν συγκινητικός ο τρόπος που μας υποδέχτηκαν. Αλλά εκείνο που μου δημιούργησε κατάπληξη, αλλά και κάποια αμηχανία, είναι ότι όλοι σχεδόν μας ρωτούσαν «τι κάνει ο κομαντάντε Μάρκος;», δηλαδή ο Βαφειάδης!

Μπορούσα να το εξηγήσω μόνο με το ότι είχαν περάσει κι αυτοί από έναν τρομερό εμφύλιο. Γιατί, κατά τα άλλα, δεν ήταν αρτηριοσκληρωτικό κόμμα το PCE, ήταν σύγχρονο και εξαιρετικά προχωρημένο, ακόμα και σε σχέση με το ΚΚΕ εσωτερικού.

• Οντως μίλησε απαξιωτικά για το σφυροδρέπανο ο Καρίγιο;

Στις τρεις κουβέντες που αντάλλαξα μαζί του, με προέτρεψε να βγάλουμε σιγά σιγά τα σφυροδρέπανα από το έμβλημα της ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος. Αλλά δεν μου είπε να μην ξεχάσουμε ποτέ τι έκανε το ΚΚΕ στον Πλουμπίδη.

Εγώ το βάζω στο διήγημα, γιατί πολύ θα μου άρεσε να μου είχε πει κάτι για τον Πλουμπίδη...

• Τελικά, τι είναι τα διηγήματά σας; Σπαράγματα αυτοβιογραφίας ή ιστορίες όπου η μυθοπλασία διεκδικεί ισχυρό μερίδιο;

Προφανώς δεν είναι ιστορίες στο κενό. Είναι σκηνές που έχουν ριζώσει μέσα μου. Βάζω, όμως, τους ήρωες να εξελίσσονται όπως θα ήθελα εγώ. Δεν είναι βιβλίο μνήμης. Σκαρώνω τις ιστορίες με μια, ας μου επιτραπεί, σύγχρονη ματιά. Δεν «αυτοβιογραφούμαι».

Δεν λέω την ιστορία των Ιωαννίνων και του Ρήγα. Αποτυπώνω την αίσθηση, τη μυρωδιά που μου έχουν αφήσει.

• Η επιστροφή σας στα Γιάννενα μέσα από το βιβλίο γίνεται με μεγάλη αγάπη. Νοσταλγείτε τη γενέθλια πόλη σας;

Η νοσταλγία δεν είναι ο σωστός δρόμος για την οποιαδήποτε επιστροφή. Σε καθιστά όμηρό της, με αποτέλεσμα να εξιδανικεύεις τις ιστορίες που θέλεις να πεις. Το πρόβλημα με τα Γιάννενα ήταν άλλο.

Με έπιανε μια αγωνία τι μπορεί να πει κανείς γι' αυτά μετά το «Τέλος της μικρής μας πόλης» του Δ. Χατζή και τον «Λούσια» του Γ. Χουλιαρά. Προς Θεού, δεν βάζω τις ιστορίες μου δίπλα τους, είναι δυο ανεπανάληπτα βιβλία.

Είχα όμως μια απροσδιόριστη επιθυμία να πιάσω το νήμα από εκεί που το άφησαν. Κι έτσι γεννήθηκε το διήγημα «Καμώματα της πάχνης».

Το έτρεμα, ήταν στην κόψη του ξυραφιού, αφού συναντιέμαι σε ένα καφενείο με τη Μαργαρίτα Περδικάρη και τον Σιούλα τον Ταμπάκο, τους ήρωες του Χατζή, αλλά και τον Λούσια του Χουλιαρά.

• Εχει κάτι το κινηματογραφικό η ατμόσφαιρα αυτού του διηγήματος.

Είμαι λάτρης του Φελίνι και του τρόπου που ανιχνεύει το παρελθόν στο «Amarcord». Και νιώθω μια απέραντη γλύκα μέσα μου όταν ο ήρωας, μεγάλος πια, επιστρέφει στο παλιό σινεμά στο «Cinema Paradiso» του Τορνατόρε.

1977, Μαδρίτη. Ο Βαγγέλης Σιαφάκας πάνω στο τραπέζι παρακολουθεί τον Σαντιάγο Καρίγιο γενικό γραμματέα του Ισπανικού Κομμουνιστικού Κόμματος να γιορτάζει την πρώτη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής μετά την πτώση του Φράνκο

• Τόσα χρόνια δημοσιογράφος, ένα επάγγελμα που παλεύει με τις λέξεις, δεν σας είχε περάσει από το μυαλό να γράψετε βιβλίο;

Ποτέ. Μόνο κάποια εποχή είχα σκεφτεί να γράψω για την απόπειρα ανατίναξης της αμερικάνικης πρεσβείας στην Αθήνα το 1970 από την Αντζελόνι και τον Τσικουρή - συναρπαστική ιστορία.

Και ξαφνικά, βγήκε από μέσα μου μια ανάγκη να λέω ιστορίες από τα παλιά σε όποιον έβρισκα μπροστά! Αρα, το προετοίμαζα το βιβλίο στο μυαλό μου χωρίς να το έχω συνειδητοποιήσει.

Πέρυσι το καλοκαίρι άρχισα να γράφω, με πυρετώδη, ψυχαναγκαστικό, άρρωστο τρόπο. Επρεπε να γράψω. Δεν ήξερα γιατί, αλλά έπρεπε. Στην αρχή σκεφτόμουνα «δεν είναι δυνατόν να είναι τόσο εύκολο το γράψιμο!». Γιατί μου έβγαινε σαν νεράκι.

Η πρώτη γραφή κράτησε περίπου έναν μήνα, όλα τα διηγήματα του βιβλίου, αλλά τριπλάσια σε έκταση. Η διαδικασία της επεξεργασίας κράτησε έναν χρόνο, άρχισα να κόβω σαν να ακρωτηριαζόμουν, σ' αυτό με βοήθησε και η δημοσιογραφική μου πείρα.

Αλλά όσο έκοβα, μπάλωνα, ανακατασκεύαζα, είχα τον φόβο ότι στερώ τη ζωντάνια από τις ιστορίες μου. Ενα μόνο ήταν πανεύκολο: να κόψω όσες δικές μου σκέψεις είχαν παρεμβληθεί. Επέλεξα να γράφω με λιτό, αφηγηματικό, ρεαλιστικό τρόπο.

Οταν όλα τελείωσαν και άρχισα να αναλογίζομαι τι έγραψα, κατάλαβα πως τελικά έγραψα ερωτικές ιστορίες. Για τον έρωτα μιλάω με φόντο τα Γιάννενα και τον Ρήγα.

Για τα παιδιά, τους εφήβους, τους μεσήλικες που ακόμη ερωτεύονται και που μπορούν να ειρωνεύονται τον εαυτό τους, τη γενιά τους.

• Το βιβλίο σας είναι πάντως κι ένα hommage στην ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος. Πώς νιώθετε που παλιοί σας σύντροφοι είναι σε μια κυβέρνηση που πολλοί αριστεροί τη θεωρούν εθνικολαϊκιστική;

Η ανανεωτική Αριστερά με σημάδεψε. Με ωρίμασε και με «καταδίκασε» να ζω σ' ένα πολιτικό σκηνικό που με πληγώνει, με θυμώνει, μου φαίνεται αντιαισθητικό και αναξιοπρεπές.

Σε αντίθεση όμως με πολλούς παλιούς συντρόφους, που δεν αντέχουν το θέαμα των Ρηγάδων στην κυβέρνηση, εγώ νιώθω ότι έχουμε δεθεί μεταξύ μας με ακατάλυτους δεσμούς. Ισως όμως να «κοροϊδεύω» τον εαυτό μου πιστεύοντας ότι μπορούμε ακόμα να πιούμε μαζί κρασί και να γελάσουμε.

Γιατί όλο αυτό το πράγμα που οικοδόμησε ο ΣΥΡΙΖΑ προκαλεί σοβαρές αλλοιώσεις στη φυσιογνωμία και την ηθική της Αριστεράς, την οποία υποτίθεται ότι υπερασπίζεται. Είναι άλλη μια ήττα του ΚΚΕ εσωτερικού από τη μερίδα του Συνασπισμού που προέρχεται από την ΚΝΕ και το ΚΚΕ.

Το πιο εντυπωσιακό, όμως, είναι ο κρατισμός που αναδύθηκε από αυτά τα παιδιά. Δηλαδή, λίγο να τα έξυνες θα έβγαινε ο Στάλιν; Αλλά κι εμείς, οι υποτιθέμενοι ανανεωτές, δεν πάμε πίσω. Κουβαλάμε μέσα μας τον Λένιν και τον Μπερλινγκουέρ, ναι, κι αυτός ακόμα ανήκει σε μια άλλη εποχή.

• Και το όραμα για σοσιαλισμό, έστω και δημοκρατικό, κι αυτό έχει σβήσει; «Να μας το πεις όταν πλησιάζει ο σοσιαλισμός, να την κάνουμε με ελαφρά πηδηματάκια», λέει ένας από τους ήρωες του διηγήματος «Ρήγας Φεραίος».

Ελπίζω ότι κάτι νέο θα προκύψει από τα σοσιαλδημοκρατικά και οικολογικά κόμματα. Για την ώρα, αριστερή πολιτική είναι η αντίσταση στην προέλαση του λαϊκισμού και της Ακροδεξιάς, η υπεράσπιση του αυτονόητου, δηλαδή των δημοκρατικών θεσμών και του ανθρώπινου χαρακτήρα των κοινωνιών μας.

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η ιστορία του Ιούδα είναι το Τσερνόμπιλ του αντισημιτισμού
Ο κορυφαίος συγγραφέας, Αμος Οζ, μας μιλά για το νέο του τολμηρό βιβλίο, τον «Ιούδα». Είναι γραμμένο με άπειρη αγάπη για τον Ιησού και τον «προδότη» μαθητή του. Είναι ένα μυθιστόρημα που δίχασε, αλλά και...
Η ιστορία του Ιούδα είναι το Τσερνόμπιλ του αντισημιτισμού
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Γιεγιέδες, μεγαλοεκδότες και πράκτορες στη δίνη των Ιουλιανών
Ο Θεσσαλονικιός συγγραφέας στο νέο του μυθιστόρημα «Casa Μπιάφρα», που παίρνει το όνομά του από το πρώτο κοινόβιο της πόλης, στήνει έναν πολύχρωμο κόσμο που μπλέκεται το καλοκαίρι του 1965 σε πολιτικές...
Γιεγιέδες, μεγαλοεκδότες και πράκτορες στη δίνη των Ιουλιανών
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενας σέξι, πανέξυπνος και ηθικός «Φρανκενστάιν» στο Λονδίνο του 1982
Ο Ιαν ΜακΓιούαν βρέθηκε αυτή την εβδομάδα στην Ελλάδα για μια διάλεξη στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος. Ευκαιρία και για μίνι διακοπές στην Κέρκυρα. Ευκαιρία και για μας να μιλήσουμε μαζί του για το νέο του...
Ενας σέξι, πανέξυπνος και ηθικός «Φρανκενστάιν» στο Λονδίνο του 1982
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Οι Αλβανοί ήταν και θα είναι οι λευκοί νέγροι της Ελλάδας»
Το νέο του βιβλίο, «Λάθος χώρα», ήταν μια ευκαιρία να μιλήσουμε με τον γνωστό συγγραφέα, Γκαζμέντ Καπλάνι, που έπειτα από 25 χρόνια εγκατέλειψε τη χώρα μας, για να μην τον ταπεινώσουν και τον εξοντώσουν ηθικά...
«Οι Αλβανοί ήταν και θα είναι οι λευκοί νέγροι της Ελλάδας»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Μετά τη Θάτσερ γράφει για το Brexit
«Θα ψηφίσω να παραμείνει η Βρετανία στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Γιατί όσο κακή κι αν έχει γίνει η Ε.Ε., ο κατακερματισμός της, που σίγουρα το Brexit θα τον επιταχύνει, θα οδηγήσει στην ανάδυση “πολιτικών τεράτων” σε...
Μετά τη Θάτσερ γράφει για το Brexit
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Δεκαπέντε χρόνων έγραψα το καλύτερο βιβλίο μου»
Μια ωραιότατη έκδοση του Gutenberg κάνει επιτέλους ευρύτατα γνωστό το πρωτόλειο του Βασίλη Βασιλικού. Μια ιστορία με αυτοβιογραφικά στοιχεία, ηρωικές πράξεις, έρωτες, όνειρα και διαψεύσεις ξετυλίγεται κάτω από...
«Δεκαπέντε χρόνων έγραψα το καλύτερο βιβλίο μου»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας