Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η σύγχρονη ιστορία μέσα απ' την πένα ενός αγωνιστή

Οι αναμνήσεις του συγγραφέα ξεκινούν το 1948, όταν στα 18 του, εσωτερικός μετανάστης από την Κεφαλονιά, εργάζεται ως μαθητευόμενος εφαρμοστής σε εργοστάσιο αμαξωμάτων αυτοκινήτων στην Αθήνα.

Η σύγχρονη ιστορία μέσα απ' την πένα ενός αγωνιστή

  • A-
  • A+

Σε αντίθεση με τις αφηγήσεις για τη δεκαετία του ’40, οι μαρτυρίες από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια υποτιμώνται συνήθως από τη σύγχρονη βιβλιοκριτική και ιστοριογραφία.

Κι όμως, τα καταγραμμένα βιώματα αγωνιστών και απλών ανθρώπων από καιρούς λιγότερο αιματηρούς αποδεικνύονται συχνά εξαιρετικά ενδιαφέροντα ως αποτύπωση του πραγματικού κλίματος μιας εξίσου ιστορικής εποχής και διάσωση αποκαλυπτικών λεπτομερειών από την καθημερινότητά της. 

Μια τέτοια μαρτυρία είναι και το βιβλίο του παλαίμαχου Βαγγέλη Σακκάτου, «20ός-21ος αιώνας. Το χρονικό μιας εποχής», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαζήση και παρουσιάζεται απόψε στις 7 μ.μ. στην Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών (Γενναδίου 8 & Ακαδημίας).

Με χειμαρρώδη λόγο, ο συγγραφέας, παλιός τροτσκιστής συνδικαλιστής εργάτης στην Ελλάδα και τη Γερμανία, καταγράφει άπειρα στιγμιότυπα, τόσο από την προσωπική του ζωή και δράση όσο και από την πορεία του κοινωνικού και αριστερού κινήματος, από τα τέλη του Εμφυλίου μέχρι τη δεκαετία του ’80. 

Το πρώτο μέρος του βιβλίου, γραμμένο το 1984 σε γερμανικό νοσοκομείο «κατά τη διάρκεια μιας κούρας για την καρδιά», συγκροτείται από ένα μείγμα αναμνήσεων και καθημερινών παρατηρήσεων και σχολίων με αφορμή την τότε επικαιρότητα˙ ένα διαρκές πήγαιν’-έλα ανάμεσα στο παρελθόν και το τότε παρόν που, αν και κάπως χαώδες, αποτυπώνει με εξαιρετική ζωντάνια την πραγματική λειτουργία μιας μνήμης εν ροή. 

Το δεύτερο μέρος αποτελείται από μεταγενέστερες αναμνήσεις, κυρίως όμως από πολιτικά κείμενα που γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν μετά το 1991. 

Οι αναμνήσεις του συγγραφέα ξεκινούν το 1948, όταν στα 18 του, εσωτερικός μετανάστης από την Κεφαλονιά, εργάζεται ως μαθητευόμενος εφαρμοστής σε εργοστάσιο αμαξωμάτων αυτοκινήτων στην Αθήνα.

Εφηβικά νυχτοπερπατήματα σε ώρα απαγόρευσης της κυκλοφορίας και συνακόλουθοι μπελάδες με τη χωροφυλακή και τους περιπολούντες «χίτες», που κάνουν ελέγχους ταυτοτήτων αλλά μπορεί να βολευτούν και με την επίδειξη ενός πιστοποιητικού «υγιών» κοινωνικών φρονημάτων.

Το 1950, στις πρώτες μετεμφυλιακές εκλογές, ο νεαρός Σακκάτος εκδηλώνεται υπέρ της Αριστεράς κι αμέσως απολύεται.

Για μια τριετία, μέχρι να πάει φαντάρος, θα εργαστεί ως κλητήρας στη σοσιαλδημοκρατική «Μάχη», συντάσσοντας παράλληλα κάποια εργατικά ρεπορτάζ.

Μέσα από τα διαβάσματά του στη βιβλιοθήκη της Σοσιαλιστικής Νεολαίας θα προσηλυτιστεί στον τροτσκισμό, το βασικό όμως βίωμά του της περιόδου είναι άλλο: η «Κομμούνα» -όπως την αποκαλεί- των γραφείων της εβδομαδιαίας «Μάχης» και του κομματικού της φορέα (ΣΚ-ΕΛΔ) στη στοά Πεσμαζόγλου, που μετατρέπονται τις νυχτερινές ώρες σε άτυπο οργανωμένο κοιτώνα για «άνεργους, άστεγους, πολιτικά διωκόμενους από επαρχίες ή επιστρέφοντες από τις εξορίες αγωνιστές» (σ. 88).

Η ζωντανή περιγραφή αυτής της μυστικής συμβίωσης, που τέλειωνε κάθε ξημέρωμα προτού έρθουν οι καθαρίστριες, ολοκληρώνεται με την τυχαία ανακάλυψή της από την κομματική διεύθυνση, που (παρά τους φόβους έξωσης) συναίνεσε τελικά στην «προσωρινή παραμονή των “κομμουνάρων” για λόγους κοινωνικούς και ανθρωπιστικούς, ενώ για τους περισσότερους ούτε ξέρανε ποιοι είναι, ούτε κι ενδιαφερθήκανε να μάθουνε» (σ. 94)

Μετά την απόλυση του συγγραφέα από τον στρατό (1954), ούτε το ΣΚ-ΕΛΔ ούτε η «Μάχη» υφίστανται πλέον.

Εργάζεται έτσι στις οικοδομές, ως πλασιέ βιβλίων, εκδίδει κάποια δικά του (Κάλβο, Λένιν, Τρότσκι, Κροπότκιν) και καταλήγει για ένα διάστημα ανταποκριτής αθηναϊκών εφημερίδων στη γενέτειρά του Κεφαλονιά.

«Με βρήκε ο Γιώργος Κουρής, μαθητής ακόμα του Γυμνασίου», θυμάται, «και μου έδωσε ορισμένα στοιχεία για ρεμούλες και σκάνδαλα σχετικά με την ανοικοδόμηση [από τους σεισμούς του 1953], με τα οποία έκαμα μια καμπάνια από την καθημερινή απογευματινή “Ωρα”» (σ. 127).

Μετά το κλείσιμο της εφημερίδας, επιστρέφει στην Αθήνα κι ασχολείται ενεργά με το τροτσκιστικό κίνημα, τις εσωτερικές ζυμώσεις και διασπάσεις του οποίου μας περιγράφει με γλαφυρότητα. 

Πάνω απ’ όλα, στις σελίδες του βιβλίου αποτυπώνονται πλήθος λεπτομέρειες από την ασφυκτική καθημερινότητα του μετεμφυλιακού αστυνομικού κράτους: η προσαγωγή του συγγραφέα κι ενός φίλου του στο τμήμα από χαφιέ του φοιτητικού της Ασφάλειας που είδε τον (σεσημασμένο τροτσκιστή) δικηγόρο Θεόδωρο Σταυρόπουλο να τους δίνει στον δρόμο χαρτζιλίκι για σινεμά· η κλήση του στην Ασφάλεια για το σοβαρότερο «αδίκημα» της έκδοσης μιας νόμιμης εφημερίδας· η απόλυση από τη δουλειά του στα αμαξώματα με παρέμβαση της Ασφάλειας, που αρνήθηκε στη συνέχεια να του χορηγήσει το απαραίτητο για τη νόμιμη πρόσληψή του πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων· η απόρριψη της αγωγής του από το δικαστήριο, με το σκεπτικό πως η απασχόλησή του δεν ήταν ούτε αορίστου ούτε συγκεκριμένου χρόνου, αλλά «συμφωνία μίας μέρας ανανεουμένη προφορικώς καθ’ εκάστην»· η δικαστική δίωξή του με πρωτοβουλία της Ιεράς Συνόδου, όταν το 1959 εξέδωσε την «Ιστορία των θρησκευμάτων» του Λουνατσάρσκι κ.ο.κ.

Στη διακριτική ευχέρεια της Ασφάλειας εναπόκειτο η έκδοση βεβαίωσης κατοικίας στην Αθήνα από το 1948, απαραίτητη τότε προϋπόθεση για την έκδοση εκλογικού βιβλιαρίου, ενώ ακόμη και για την έκδοση διαβατηρίου απαιτούνταν η προσκόμιση πιστοποιητικού κοινωνικών φρονημάτων.

Με αρκετή ταλαιπωρία, ο συγγραφέας αποκτά το πολυπόθητο χαρτί, χάρη στην παρέμβαση ενός δημοτικού συμβούλου που πείθει τους ασφαλίτες ότι θα ήταν προτιμότερο για τους ίδιους να τον ξαποστείλουν στη Γερμανία· το διαβατήριό του θα ακυρωθεί ωστόσο το 1966 από την κυβέρνηση των αποστατών. 

Πολιτικός πρόσφυγας στη Δυτική Γερμανία, συμμετέχει έτσι ενεργά στο αντιδικτατορικό κίνημα και μας προσφέρει μια γλαφυρή περιγραφή των εσωτερικών ζυμώσεών του.

Η τομή θα έρθει με την πτώση της χούντας: «Πήγα και μου θεωρήσανε το άκυρο διαβατήριο και πέταξα, ύστερα από δέκα χρόνια, στην Αθήνα. [...]. Στο αεροδρόμιο του Ελληνικού δε μου έγινε έλεγχος, όταν δήλωσα πως στις βαλίτσες μου έχω και το αρχείο μιας αντιδικτατορικής εφημερίδας που έβγαζα στο εξωτερικό» (σ. 284). 

Εξίσου ενδιαφέρουσα πτυχή του βιβλίου αποτελούν οι διαδοχικές προσωπογραφίες φυσιογνωμιών της πολιτικής ζωής και του κοινωνικού κινήματος που παρελαύνουν από τις σελίδες του: ο Δημήτρης Στρατής και ο παλαίμαχος Αβραάμ Μπεναρόγια του ΣΚ-ΕΛΔ, ο Κάρολος Παπούλιας κι ο Ανδρέας Παπανδρέου στη Γερμανία, αλλά κι ένα πλήθος από μορφές άγνωστες στους πολλούς, εξίσου όμως ενδιαφέρουσες ως συνιστώσες μιας ολόκληρης εποχής.

Ή ακόμη και ως αυθεντικές ενσαρκώσεις διαδρομών και μεταπηδήσεων στο πέρασμα του χρόνου – όπως εκείνος ο φοιτητής της δεκαετίας του ’50, μέλος της άτυπης «κομμούνας» της στοάς Πεσμαζόγλου, «σοσιαλίζων, στη συνέχεια τροτσκίζων και μετά όχι απλά χουντίζων αλλά παραχουντέψας» (σ. 91).

 
 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Δυο Γερμανοί ιστορικοί αποδεικνύουν τις οφειλές των Γερμανών προς την Ελλάδα
Παρουσιάζεται η ελληνική έκδοση του βιβλίου των Γερμανών ιστορικών K. H. Roth και H. Rübner «Η οφειλή των επανορθώσεων: υποθήκες της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα και την Ευρώπη». Είναι επιστημονικό...
Δυο Γερμανοί ιστορικοί αποδεικνύουν τις οφειλές των Γερμανών προς την Ελλάδα
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Αλλο το πένθος για την Πόλη κι άλλο οι επικίνδυνοι εθνικισμοί
Λίγο πριν έρθει στην Αθήνα, η φημισμένη Τουρκάλα ερευνήτρια, Νουρντάν Τουρκέρ, περιγράφει το προσωπικό της στοίχημα να καταγράψει τις μνήμες και την ταυτότητα της ελληνορθόδοξης κοινότητας της Πόλης, δίνοντας...
Αλλο το πένθος για την Πόλη κι άλλο οι επικίνδυνοι εθνικισμοί
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Μικρά Ασία: Ένας οδυνηρός μετασχηματισμός (1908-1923)
Η παρουσίαση του βιβλίου του ιστορικού Βλάση Αγτζίδη θα γίνει τη Δευτέρα στο Polis Art Cafe. Πρόκειται για μια μελέτη, «που διασαφηνίζει σκοτεινές πλευρές του απωθημένου παρελθόντος της Ελλάδας, συμμετέχοντας...
Μικρά Ασία: Ένας οδυνηρός μετασχηματισμός (1908-1923)
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Να υπηρετήσουμε την ανθρωπιά»
Απόσπασμα από το βιβλίο «Ο αδερφός μου ο Αρης» της Πεζογραφικής Τριλογίας του Μπάμπη Κλάρα, αδερφού του Αρη Βελουχιώτη, το οποίο θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις ΚΨΜ, δημοσιεύουμε σήμερα, ενώ το επόμενο...
«Να υπηρετήσουμε την ανθρωπιά»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οι άνθρωποι στις καλύτερες στιγμές τους
Η Καναδή νομπελίστρια δηλώνει στα 84 χρόνια της πως δεν θα ξαναγράψει. Ευτυχώς που οι συλλογές των μοναδικών διηγημάτων της εξακολουθούν να μετα-φράζονται στα ελληνικά, όπως αυτή του 2004 με τη διθυραμβική...
Οι άνθρωποι στις καλύτερες στιγμές τους
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Πάρα πολλοί Ελληνες έχουν μια δυνατή δεύτερη ταυτότητα: του Μικρασιάτη
Το να επιλέγεις ο ίδιος το όνομά σου αποτελεί από μόνο του ισχυρή ένδειξη για το ότι έχεις βαλθεί να επιλέξεις και τη μοίρα σου. Το πραγματικό όνομα του Soloup δεν είναι άγνωστο, ωστόσο εμείς δεν θα το...
Πάρα πολλοί Ελληνες έχουν μια δυνατή δεύτερη ταυτότητα: του Μικρασιάτη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας