• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 25.1°C / 29.3°C
    3 BF
    50%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.6°C / 25.2°C
    2 BF
    67%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    26°C 25.0°C / 26.0°C
    1 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 26.3°C
    1 BF
    73%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    22°C 20.0°C / 22.0°C
    0 BF
    72%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.4°C / 18.4°C
    1 BF
    94%
  • Αγρίνιο
    Βροχοπτώσεις μέτριας έντασης
    23°C 23.1°C / 23.1°C
    1 BF
    72%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.6°C / 29.1°C
    3 BF
    61%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.0°C / 24.9°C
    3 BF
    69%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.8°C / 26.6°C
    2 BF
    69%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 24.6°C / 25.7°C
    3 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    0 BF
    88%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    21°C 20.9°C / 21.8°C
    0 BF
    83%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    25°C 22.5°C / 25.1°C
    2 BF
    62%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.0°C / 26.8°C
    5 BF
    74%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.3°C / 28.6°C
    2 BF
    51%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.3°C / 25.5°C
    0 BF
    63%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    22°C 21.7°C / 22.8°C
    1 BF
    78%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.4°C / 17.4°C
    0 BF
    93%

Irene Vallejo. Πάπυρος. Η περιπέτεια του βιβλίου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Μετάφραση: Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη,. Σελ. 544. Μεταίχμιο 2022

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η περιπέτεια του κόσμου, η περιπέτεια του βιβλίου

  • A-
  • A+
Η Βαγέχο επιλέγει μια συνειρμική γραφή, που επιτρέπει ποικίλες παρεκβάσεις στην εξιστόρηση. Παρεκβάσεις που περιλαμβάνουν τόσο τα προσωπικά της βιώματα με τα βιβλία όσο και την ελεύθερη περιδιάβαση στη σύγχρονη λογοτεχνία και στις ανατροπές της ψηφιακής εποχής.

Θα αγοράζατε ένα βιβλίο που στο εξώφυλλό του υπάρχει η προμετωπίδα Διεθνές Μπεστ Σέλερ; Εγώ θα το απέφευγα, αν η φήμη του δεν είχε φτάσει στ’ αυτιά μου από άλλους δρόμους. Οχι ότι το βιβλίο της Βαγέχο δεν είναι πράγματι ένα «διεθνές μπεστ σέλερ». Εχει ήδη μεταφραστεί σε 30 γλώσσες, πριν κλείσουν τρία χρόνια από την πρώτη ισπανική του έκδοση. Οταν όμως το αντικείμενό του είναι η ίδια η «περιπέτεια του βιβλίου», η διαφημιστική προώθηση μπορεί να εκληφθεί και ως αυτοαναίρεση.

Η νεαρότατη Ιρένε Βαγέχο είναι κλασική φιλόλογος – και πολύ καλή, όπως φαίνεται από το έργο της. Αποφασίζει να γράψει για ένα προκλητικό και απαιτητικό θέμα: η ιστορία του βιβλίου από την ανακάλυψη της γραφής στη Μεσοποταμία της 4ης χιλιετίας π.Χ. μέχρι την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 476 μ.Χ. Και επιλέγει να το γράψει με έναν ιδιάζοντα τρόπο, που και αυτός είναι κατά κάποιον τρόπο σύμπτωμα της πρόσφατης «περιπέτειας» των βιβλίων. Το ακαδημαϊκό βιβλίο, που απευθύνεται κατά βάση στους ομοτέχνους και είναι γραμμένο με τον αυστηρό καθιερωμένο τρόπο, δεν φτάνει πια στα ράφια των βιβλιοπωλείων. Αν εκδίδεται ακόμη, έχει απρόσιτη τιμή και κυκλοφορεί σε αριθμό αντιτύπων περίπου ίσο με τις πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες που ακόμη παραγγέλλουν βιβλία.

Πώς λοιπόν ένας σύγχρονος ερευνητής μπορεί να έρθει σε επαφή με ευρύτερο κοινό; Ο ένας δρόμος, o ψηφιακός, είναι ήδη γνωστός και έχει πολλά παρακλάδια: διαδικτυακά μαθήματα, You Tube, podcasts, συνδρομητική τηλεόραση. Κατά μία έννοια, οι νέες αυτές οδοί επικοινωνίας τείνουν να υποκαταστήσουν το έντυπο βιβλίο. Η Βαγέχο, όμως, και άλλοι μαζί με αυτήν πιστεύουν στην επιβίωση του βιβλίου. Θεωρούν ότι ένα καλό αρχαιογνωστικό βιβλίο, ένα βιβλίο γνώσεων, μπορεί να βρει τους αναγνώστες του, αρκεί να είναι γραμμένο με κατάλληλο τρόπο. Ο δοκιμιακός λόγος, ο εσκεμμένος αναχρονισμός, η συστηματική χρήση της ειρωνείας, η μυθοπλασία είναι κάποιες από τις τεχνικές που έχουν υιοθετηθεί για να καταστήσουν προσιτή την πολύτιμη γνώση. Αλλωστε, όπως ισχυρίστηκε ο Πλάτων στον Φαίδρο, η γνώση της ψυχής (του ακροατή, του αναγνώστη) είναι προαπαιτούμενο για τη σύνθεση κάθε καλού λόγου, γραπτού ή προφορικού – και έτσι κατέληξε ο ίδιος στην εκκεντρική επιλογή του διαλόγου.

Τυπικά το βιβλίο της Βαγέχο ακολουθεί την ιστορική εξέλιξη της διάδοσης της γραφής και του βιβλίου. Χωρίζεται σε δύο μέρη, που αντιστοιχούν στην ελληνική και την ρωμαϊκή αρχαιότητα, και το κάθε μέρος διασπάται σε πολλαπλά διακριτά θέματα. Ο πλούτος των πληροφοριών που ενσωματώνονται είναι απίστευτος. Βρίσκουν τη θέση τους όλα όσα έχουν να κάνουν με την υλική πλευρά του βιβλίου (από τις πέτρινες και τις πήλινες πλάκες στους παπύρους και από εκεί στην περγαμηνή και τους κώδικες), η θεμελιώδης ανακάλυψη του αλφαβήτου και η σχέση της γραφής με την ανάγνωση και την προφορικότητα, οι δάσκαλοι της γραφής και η εγγραμματοσύνη, τα λογοτεχνικά είδη και οι συγγραφείς τους, και φυσικά οι αρχαίες βιβλιοθήκες, από την ίδρυσή τους ώς τις καταστροφές τους και τις αμετάκλητες απώλειες. Και όλα αυτά, από όσο μπόρεσα να ελέγξω, χωρίς την παραμικρή έκπτωση ως προς την εγκυρότητα των κρίσεων και πληροφοριών – πραγματικό επίτευγμα.

Η Βαγέχο επιλέγει μια συνειρμική γραφή, που επιτρέπει ποικίλες παρεκβάσεις στην εξιστόρηση. Παρεκβάσεις που περιλαμβάνουν τόσο τα προσωπικά της βιώματα με τα βιβλία όσο και την ελεύθερη περιδιάβαση στη σύγχρονη λογοτεχνία και στις ανατροπές της ψηφιακής εποχής. Με τη μυθοπλασία, τις σπάνιες φορές που τη χρησιμοποιεί, δεν τα πάει πολύ καλά – οι πρώτες σελίδες του βιβλίου, που η ίδια δηλώνει ότι τη βασάνισαν πολύ, είναι μάλλον από τις χειρότερες του βιβλίου. Ούτε ιδιαίτερη αίσθηση του χιούμορ τη διακρίνει. Το βιβλίο της ωστόσο αναδύει μια δροσιά και ένα κέφι, που συναρπάζουν. Η απόλαυση της γραφής είναι έκδηλη, όπως και η τόλμη της (ή το θράσος της) σε αυτά που επιλέγει να πει, το κλείσιμο του ματιού στον αναγνώστη, όταν λ.χ. διαβάζει για τον Οδυσσέα ότι προτίμησε την εμμηνόπαυση της Πηνελόπης από την Καλυψώ και τα αθάνατα κάλλη της.

Η περιπέτεια του βιβλίου και των βιβλιοθηκών είναι η ίδια η ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Ο πόλεμος, το δίκιο του ισχυρού και η ισορροπία του τρόμου, για τα οποία μιλούμε συνεχώς τον τελευταίο καιρό, δεν αποτελούν εν τέλει «ἴδιον» της ανθρώπινης φύσης – τα μοιραζόμαστε με όλο το ζωικό βασίλειο. Το αισιόδοξο μήνυμα που μας μεταφέρει η Βαγέχο είναι ότι, εν μέσω πολέμων και ανταγωνισμών, οι άνθρωποι ξόδεψαν τεράστιο μόχθο και ενέργεια για να καταφέρουν να γράψουν βιβλία και για να βρουν τρόπους ώστε να τα διασώσουν από τη φθορά του χρόνου.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το «Καμένο χαρτί» του εαυτού και του κόσμου
Τα ηθικά διλήμματα, η αμφιβολία, το υπαρξιακό άγχος, η αναζήτηση –συχνά μάταια– της ελπίδας επανέρχονται και σε αυτό το μυθιστόρημα του Γκριν, όπου παρατηρούμε τους ήρωες να παλινδρομούν ανάμεσα στην πίστη,...
Το «Καμένο χαρτί» του εαυτού και του κόσμου
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενα φιλοσοφικό μυθιστόρημα μαθητείας για τον 21ο αιώνα
Θα ήταν επομένως σκόπιμη μια επικαιροποίηση της παρατήρησης της Μάργκαρετ Κάνοβαν, η οποία, στην –κατατοπιστική, αν και γραμμένη προ εικοσαετίας– εισαγωγή της γι’ αυτή την έκδοση του έργου, υποστηρίζει ότι «η...
Ενα φιλοσοφικό μυθιστόρημα μαθητείας για τον 21ο αιώνα
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Αν είσαι λίγο τυχερός
Το Ανοιχτό Βιβλίο, για όγδοη συνεχή χρονιά, θα σας κρατήσει συντροφιά με πρωτότυπες καλοκαιρινές ιστορίες. Φέτος δώδεκα συγγραφείς παιδικής...
Αν είσαι λίγο τυχερός
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενα πανόραμα της ποίησης νέων ποιητών από 54 γλώσσες
Το εκδοτικό πρόγραμμα «Ανθολογίες νέων ποιητών» ξεκίνησε εδώ και περίπου ενάμισι έτος από τις Εκδόσεις Βακχικόν, με στόχο την υλοποίηση ενός φιλόδοξου και πολύ ενδιαφέροντος συλλογικού έργου.
Ενα πανόραμα της ποίησης νέων ποιητών από 54 γλώσσες
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Στοιχεία θεολογίας του μοντερνισμού
Το 1958 ο Αρης Κωνσταντινίδης ολοκλήρωσε το «Ξενία» της Ανδρου. «Τρίτων» το όνομά του. Μια επιλογή απόλυτα συμβατή με τη θαλασσοδαρμένη αυτή περιοχή στη Χώρα της ανεμόεσσας Ανδρου, που είναι διαρκώς...
Στοιχεία θεολογίας του μοντερνισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας