• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 24.2°C / 27.9°C
    4 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.9°C / 26.6°C
    2 BF
    73%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.0°C / 27.1°C
    1 BF
    56%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    2 BF
    41%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.1°C / 24.9°C
    0 BF
    69%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.0°C / 26.0°C
    1 BF
    68%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.4°C / 23.7°C
    2 BF
    38%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    1 BF
    57%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.4°C / 26.0°C
    4 BF
    61%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.5°C / 24.9°C
    2 BF
    57%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.8°C / 26.4°C
    4 BF
    47%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.7°C / 25.1°C
    0 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.8°C / 25.8°C
    2 BF
    63%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.4°C / 23.9°C
    3 BF
    69%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    28°C 22.5°C / 29.5°C
    1 BF
    52%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 25.4°C / 25.8°C
    1 BF
    53%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.5°C / 28.0°C
    1 BF
    40%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.3°C / 24.9°C
    2 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.7°C / 25.1°C
    1 BF
    84%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    0 BF
    54%
Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σύγχρονες αποτυπώσεις της νεοφιλελεύθερης ορθολογικότητας

  • A-
  • A+
Η συζήτηση για την ηθικοπολιτική πρόκληση του νεοφιλελευθερισμού που θεμελιώνεται στην αξιολογική προτεραιότητα του ατόμου έναντι της συλλογικότητας μεταφέρεται αναπόδραστα γύρω από τη διαλεκτική του κράτους.

Η συζήτηση γύρω από τον νεοφιλελευθερισμό δεν είναι καινούργια. Εφορμώντας από την ιστορική συγκυρία, η ανάλυση του νεοφιλελευθερισμού συνιστά ένα εγχείρημα που καλείται να ενσαρκώσει τις πολλαπλές εκφάνσεις των ιστορικών του εφαρμογών αναδεικνύοντας τους όρους συγκρότησης, εδραίωσης και συνέχειάς του.

Με το ξέσπασμα της πανδημίας η κρίση της νεοφιλελεύθερης πολιτικής ορθολογικότητας φάνηκε να συμπαρασύρει μαζί της όλες τις πτυχές της καθημερινότητας, δοσμένες σε ένα «μέλλον που διαρκεί πολύ».

Μια μελέτη που έρχεται να φωτίσει τις όψεις της νεοφιλελεύθερης κυβερνητικότητας και ταυτόχρονα να συνεισφέρει στην ευρύτερη συζήτηση γύρω από τον νεοφιλελευθερισμό είναι το βιβλίο της Φωτεινής Βάκη «Νεοφιλελευθερισμός, Δημοκρατία και Δικαιώματα».

Το έργο εξετάζει τη φύση και τα όρια του νεοφιλελευθερισμού μέσα από την εννοιολογική του διασάφηση, αναλύοντας τόσο τις αντιφατικές συνιστώσες του τρέχοντος ιστορικού γίγνεσθαι όσο και τις μελλοντικές του μεταλλαγές.

Το βιβλίο αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια διατηρώντας μια συνάφεια ως προς την ιστορική παρουσία και κατασκευή του νεοφιλελεύθερου δόγματος επί των πολιτικών του κεκτημένων. Ωστόσο κάθε κεφάλαιο μπορεί να διαβαστεί και ως αυτούσιο, καθώς το βιβλίο εστιάζει σε διαφορετικές πλευρές του νεοφιλελευθερισμού έχοντας στο επίκεντρο του τρεις βασικούς άξονες: την πολιτική, τη φιλοσοφία και την ιστορία.

Η πρόσληψη του νεοφιλελευθερισμού ως το ηγεμονεύον στοιχείο στην ιστορία του ύστερου καπιταλισμού γίνεται στο έργο διά της φουκοϊκής μεθόδου (ιστορικός νομιναλισμός), δηλαδή αντιλαμβανόμενο ως μια κανονιστική μορφή λογικής αλλά και ως το ρυθμιστικό σχήμα της διακυβερνησιακής πρακτικής. Εκκινώντας από τη θεωρητική συγκρότηση του νεοφιλελευθερισμού και τις ρίζες του νεοφιλελεύθερου Λόγου, η Βάκη επεξεργάζεται το σημείο καμπής αλλά και τη σχέση μεταξύ κλασικού φιλελευθερισμού και νεοφιλελευθερισμού.

Ετσι η συζήτηση για την ηθικοπολιτική πρόκληση του νεοφιλελευθερισμού που θεμελιώνεται στην αξιολογική προτεραιότητα του ατόμου έναντι της συλλογικότητας, δηλαδή στις αντιθετικές συνιστώσες μεταξύ κοινωνίας και αγοράς, μεταφέρεται αναπόδραστα γύρω από τη διαλεκτική του κράτους.

Η συγγραφέας, εκκινούμενη από τις αρχές και τα σχήματα της πολιτικής φιλοσοφίας, συνομιλεί με καντιανούς όρους τόσο με τον μετανεωτερικό και μετεθνικό αστερισμό του Habermas, όσο και με τις δικαιικές και θεσμικές παρεκκλίσεις του Hayek φτάνοντας στον πυρήνα του πολιτικού προτάγματος του Διαφωτισμού, το κράτος δικαίου.

Η Βάκη δεν περιορίζεται σε μια απλή καταγραφή του φαινομένου, αλλά προσδιορίζοντας τις πολιτικές και φιλοσοφικές ρίζες του νεοφιλελευθερισμού υπογραμμίζει πως η αντιδημοκρατική φύση του νεοφιλελεύθερου εγχειρήματος είναι συνυφασμένη με την «τάξη της αγοράς» επί του πλαισίου της «νομοκρατίας», δηλαδή με την ατομικιστική-ανταγωνιστική όψη τού homo economicus. Υπό αυτό το πρίσμα ο νεοφιλελευθερισμός ως «επιχειρηματική δημοκρατία» θέτει σε ισχύ τη συνταγματοποίηση του ανταγωνισμού μέσω της «αυτοκρατορίας του νόμου» της αγοράς.

Στην προσπάθεια ανάλυσης της νεοφιλελεύθερης «ευθανασίας» της δημοκρατίας, η Βάκη σκιαγραφεί τις πρακτικές του νεοφιλελεύθερου κυβερνάν φτάνοντας στον πυρήνα της τρέχουσας κρίσης. Χρησιμοποιώντας τα ιστορικά δεδομένα γύρω από την κρίση της Ευρώπης και την περίπτωση της Ελλάδας, φτάνει μέσω της αγκαμπενικής κατάστασης εξαίρεσης και της κριτικής στη σμιτιανή έκτακτη ανάγκη (ausnahmezustand) στις πολιτικές προκείμενες του νεοφιλελευθερισμού, τα ανθρώπινα δικαιώματα και κατ’ επέκταση το μέλλον της δημοκρατίας.

Για τη συγγραφέα η νεοφιλελεύθερη «καταστροφή του δήμου» συναρμόζεται με την ηθικοκανονιστική διάσταση των δικαιωμάτων, ενώ χρησιμοποιώντας τον «ακοσμισμό» της Arendt και την καντιανή sensus communis επεξηγεί τους τρόπους που ο «ξένος», ο «άλλος» ή ο «αδύναμος» καθίστανται «περιττές ζωές». Στην εποχή της κρίσης του εθνικού κράτους η ανανοηματοδότηση της έννοιας του πολίτη από τη νεοφιλελεύθερη αρχή του μεθοδολογικού ατομισμού ορίζει τα ηθικά θεμέλια της αγοράς ως τις καθολικές συνθήκες ύπαρξης του «ανθρώπινου κεφαλαίου». Κατά τη συγγραφέα, ο νεοφιλελευθερισμός συνιστά την άρση του «δικαιώματος να έχουμε δικαιώματα».

Η Βάκη καταδεικνύει με σαφήνεια τις άνευ όρων και ορίων διακυμάνσεις του νεοφιλελευθερισμού στις επιταγές της παγκοσμιοποιημένης αγοράς, χαρτογραφώντας έτσι τα πολλαπλά πρόσωπα ενός σύγχρονου υπερεπικρατειακού καπιταλισμού που ως σύγχρονος «αντι-διαφωτισμός» επιτίθεται στον πυρήνα του «κοινωνικού συμβολαίου» καταλύοντας την έννοια της κατά Rousseau γενικής βούλησης. Επί της ουσίας επιχειρεί μια ιστορική και πολιτική ανάλυση, εξετάζοντας την ανατομία του νεοφιλελευθερισμού και καταδεικνύοντας πως το «δημοκρατικό παράδοξο» της ιστορικής συγκυρίας είναι συνυφασμένο με την παγκοσμιοποιητική λογική του μεταδημοκρατικού φιλελευθερισμού.

Ενα αξιοσημείωτο κομμάτι του βιβλίου είναι το επίμετρο, το οποίο αποτελείται από μια σύντομη μελέτη για την πανδημία στην οποία η Βάκη εξετάζει τους τρόπους αντιμετώπισης αλλά και εργαλειοποίησής της στο πλαίσιο της ευρύτερης αυτοτροφοδοτούμενης κρίσης του νεοφιλελευθερισμού.

Εν κατακλείδι το βιβλίο θέτει καίρια ερωτήματα γύρω από τη συγκυρία, αλλά δεν αρκείται σε αυτά. Αντιθέτως, υπερβαίνοντας τις αξιώσεις μιας αμιγώς θεωρητικής μελέτης για τον νεοφιλελευθερισμό προβάλλει τις πολιτικές συνδηλώσεις του όπου η άρση των κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων στον βωμό της συρρίκνωσης του κοινωνικού κράτους τείνουν να εδραιωθούν ως «κανονικότητα».

Αλλωστε το κομβικό σημείο ανάλυσης του νεοφιλελευθερισμού είναι οι πολιτικές προεκτάσεις του νεοφιλελεύθερου Λόγου, εν ολίγοις του ιδεολογικού επιγόνου τού laissez faire. Με αυτή την έννοια η Βάκη αναδεικνύει την ουσία της νεοφιλελεύθερης κυβερνητικότητας, την προβληματική γύρω από το κοινωνικό κράτος στη ριζική εργαλειοποίησηή του στο κανονιστικό πλαίσιο του κράτους-επιχείρησης. Για όλους τους παραπάνω λόγους το βιβλίο αποτελεί σημαντικό στοιχείο κριτικού αναστοχασμού και φιλοσοφικής αντέγκλησης στις σύγχρονες αποτυπώσεις της νεοφιλελεύθερης ορθολογικότητας.

*Υποψήφιος διδάκτορας Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η κατηγορική προσταγή και ο ναζισμός
Η προσπάθεια «ναζιστικοποίησης» της καντιανής σκέψης παρέμεινε κατά τα φαινόμενα στην επιφάνειά της, καθώς οι ναζιστές θεωρητικοί φαίνεται ότι ενδιαφέρονταν αποκλειστικά και μόνο για ένα από τα σημεία της.
Η κατηγορική προσταγή και ο ναζισμός
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Από τη ναζιστική διοίκηση στο νεοφιλελεύθερο μάνατζμεντ
O τελικός στόχος του ναζιστικού καθεστώτος είναι η δημιουργία του «Μείζονος Χώρου» (Grossraum), στόχος που μπορεί να επιτευχθεί με συγκεκριμένους τρόπους.
Από τη ναζιστική διοίκηση στο νεοφιλελεύθερο μάνατζμεντ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Αφηγήσεις ξετυλίγοντας ένα κόκκινο κουβάρι
Στις «Ιστορίες του πάστορα Βογκ», ο Δημήτρης Τσεκούρας μας δίνει ο ίδιος τα κλειδιά για να ανοίξουμε την πόρτα του έργου του και να συναντήσουμε τον δικό του κόσμο.
Αφηγήσεις ξετυλίγοντας ένα κόκκινο κουβάρι

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας