• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.1°C / 27.9°C
    3 BF
    49%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 24.0°C / 28.6°C
    2 BF
    64%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.3°C / 28.7°C
    3 BF
    56%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 23.1°C / 25.9°C
    2 BF
    38%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.1°C / 22.1°C
    4 BF
    69%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.0°C / 25.4°C
    1 BF
    57%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 18.4°C / 21.8°C
    2 BF
    77%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    2 BF
    51%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    26°C 22.7°C / 26.4°C
    5 BF
    62%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.5°C / 24.9°C
    3 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.8°C / 25.4°C
    5 BF
    61%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 24.6°C
    4 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 27.1°C / 27.1°C
    2 BF
    66%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 25.1°C
    0 BF
    57%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    27°C 22.5°C / 28.4°C
    1 BF
    51%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.0°C / 27.8°C
    1 BF
    70%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.3°C / 28.0°C
    3 BF
    46%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.0°C / 26.0°C
    2 BF
    65%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 24.7°C / 27.3°C
    1 BF
    66%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.1°C / 19.1°C
    0 BF
    76%

Η εικόνα της Αθήνας μέσα στο χρόνο

  • A-
  • A+

Διαβάζοντας χθες στην «Εφημερίδα των Συντακτών-Σαββατοκύριακο» το αφιέρωμα στην πεζογραφική αθηναιογραφία την τελευταία εικοσαετία σκέφτηκα βιβλία, που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο 1,5 χρόνο, μέσα στην πανδημία ανάμεσα στις καραντίνες, οπότε η ανάγκη για επανοικειοποίηση του δημόσιου χώρου ήρθε επιτακτικά στο προσκήνιο.
 
Βιβλία για την ιστορία της πρωτεύουσας, μίας πόλης σύγχρονης και αρχαίας ταυτόχρονα, που παλεύει άλλοτε να γκρεμίσει και άλλοτε να κρατήσει ζωντανή τη σχέση της με το παρελθόν. Μία πόλη που διαμορφώθηκε μέσα από επιτεύγματα και στερήσεις, ήδη από τη γέννηση του ελληνικού κράτους, με τις αντιθέσεις της να είναι έντονες κα στη σημερινή Αθήνα.

«Πόλη και Ιδεολογία: Η εικόνα της Αθήνας 1833-1949»

Αρχίζουμε με το εξαιρετικό βιβλίο με τίτλο «Πόλη και Ιδεολογία: Η εικόνα της Αθήνας 1833-1949» (εκδ. Σιδέρη). Εδώ η Ελένη Τζουμάκα, διδάκτωρ Πολιτισμικών Σπουδών και Επικοινωνίας του ΕΚΠΑ, συνεργάτιδα του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ, και μέλος του Συνεργαζόμενου Εκπαιδευτικού Προσωπικού του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου μελετά τους μετασχηματισμούς στην εικόνα της Αθήνας σε μία μακρά περίοδο της ιστορίας της, με αφετηρία την επιλογή της ως πρωτεύουσας του νεοσύστατου ελληνικού κράτους το 1833 και με κατάληξη το τέλος της δεκαετίας του 1940, που αφήνει την πόλη και την κοινωνία της βαθιά τραυματισμένες.

Όπως σημειώνει η συγγραφέας στην αρχή του βιβλίου,  η διαμόρφωση της εικόνας της πόλης εξετάζεται σε συσχετισμό με τους μετασχηματισμούς που συντελούνται σε αυτή την περίοδο στο ιδεολογικό πεδίο, με κορυφαίο ζήτημα την επεξεργασία μιας ενωτικής εθνικής ιδεολογίας· εκτός από τις ιδεολογίες σχολιάζονται κατά περίπτωση και νοοτροπίες, στάσεις, πρακτικές. 

Η εστίαση στον ιδεολογικό παράγοντα επιτρέπει να αναδειχθούν οι εγχώριες δυναμικές και ο διάλογός τους με ευρύτερες τάσεις και ρεύματα, απομακρύνοντας το κέντρο βάρους από τις -ούτως ή άλλως- υπαρκτές ξένες επιρροές και παρεμβάσεις. Για τον πληρέστερο φωτισμό του θέματος επιχειρείται ένας διάλογος μεταξύ ιστορικών, αρχιτεκτόνων-πολεοδόμων, γεωγράφων, κοινωνιολόγων, θεωρητικών του πολιτισμού και άλλων επιστημονικών κλάδων, καθώς, επίσης, διαφορετικών σχολών σκέψης, παλαιότερων και νεότερων.

«Αθήνα 1204-1456: Τα άγνωστα χρόνια»

Στην Ιστορία της πόλης μεταξύ του 13ου και του 15ου αιώνα μας μεταφέρει ο Λευτέρης Η. Καντζίνος στο βιβλίο του «Αθήνα 1204-1456: Τα άγνωστα χρόνια» (εκδ. Μεταίχμιο), καρπός έρευνας σε βιβλιοθήκες και αρχεία της Ελλάδας και του εξωτερικού.

Στις σελίδες ξεδιπλώνεται σταδιακά μια σχετικά άγνωστη ιστορική περίοδος για την πρωτεύουσα. Πρόκειται για τους σχεδόν τρεις αιώνες που μεσολάβησαν μεταξύ της βυζαντινής και της οθωμανικής κυριαρχίας στην Αθήνα, όπου ιππότες της Δύσης με τις χρυσοποίκιλτες πανοπλίες τους ηγεμόνευσαν επί του λίκνου της Δημοκρατίας. Δολοπλοκίες και ερωτικά πάθη, αθέτηση όρκων και παρασκηνιακές συνωμοσίες, καθώς και όνειρα που μετατράπηκαν σε εφιάλτες συνθέτουν μια ιστορία 300 ετών.

Πριγκίπισσες που φυλακίστηκαν, βασιλείς που επιδίωξαν να γίνουν αυτοκράτορες, τυχοδιώκτες που έκαναν το παν για την εξουσία και συγγενείς που αλληλοεξοντώθηκαν απαρτίζουν το σκηνικό μιας μεσαιωνικής Αθήνας, που εξακολουθούσε να γοητεύει τους κυρίαρχούς της. Τα περισσότερα μνημεία πάνω στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης και γύρω από αυτόν έστεκαν για χίλια σχεδόν χρόνια ακέραια στη θέση τους. Αυτά σε συνδυασμό με το φυσικό κάλλος της αττικής γης μάγεψαν τους νεοφερμένους Βουργουνδούς, Καταλανούς, Ναβαρραίους, Αραγώνιους και Φλωρεντινούς, οι οποίοι με τις αφηγήσεις τους διέδωσαν τη φήμη της πόλης στα πέρατα του τότε γνωστού κόσμου. 

«Η Αθήνα από την Ανατολή στη Δύση 1821-1896»

Ακολουθεί το βιβλίο «Η Αθήνα από την Ανατολή στη Δύση 1821-1896» από την Μαρία Ηλιού, που από το 2012 συζητούσε με τον Άγγελο Δεληβορριά για μια σειρά ιστορικών ντοκιμαντέρ με θέμα την ιστορία της Αθήνας από το 1821.

Όπως σημειώνει η Ειρήνη Γερουλάνου στον πρόλογο της έκδοσης, «ο Άγγελος πρότεινε τις ενότητες και τους τίτλους και προσέφερε στη Μαρία πολύτιμες ιδέες και συμβουλές. Η Μαρία Ηλιού έβαλε τη δουλειά, την οργάνωση, βρήκε τους πόρους, ταξίδεψε, ρίσκαρε, ρώτησε, εξασφάλισε τους άριστους -όπως πάντοτε- συνεργάτες της, κινητοποίησε ειδήμονες, χώθηκε σε αρχεία και βιβλιοθήκες, μάζεψε οπτικό αρχειακό υλικό από τρεις ηπείρους και σχεδίασε πέντε ιστορικά ντοκιμαντέρ, εκθέσεις και λευκώματα:

»Η Αθήνα από την Ανατολή στη Δύση, 1821-1896. Η Αθήνα και η Μεγάλη Ιδέα, 1896-1922. Αθήνα των συγκρούσεων, 1922-1950. Η Αθήνα μεγαλούπολη, 1950-1974. Η Αθήνα της Ευρώπης, 1974-2021. Το πρώτο ντοκιμαντέρ ολοκληρώθηκε το 2020 και προβλήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη τον Φεβρουάριο και Μάρτιο του 2020 παράλληλα με την ομώνυμη φωτογραφική έκθεση». 

«Τα αθηναϊκά»

Μέσα στην πανδημία κυκλοφόρησε και ο τόμος συγκεντρώνει όλα τα αθηναϊκά κείμενα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (1851-1911), βασισμένα στη φιλολογική έκδοση των Απάντων του που φρόντισε ο Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος. Όπως σημειώνεται στη νέα έκδοση του MIET, ο μεγάλος συγγραφέας στην Αθήνα θα αποπερατώσει τις εγκύκλιες σπουδές του τον Σεπτέμβριο 1874, είκοσι τριών ετών ήδη, εδώ θα φοιτήσει (χωρίς να αποφοιτήσει) στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου, στην Αθήνα θα εργαστεί στις διάφορες εφημερίδες ως μεταφραστής και περιστασιακός ή τακτικός συνεργάτης τους.

Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης γράφει στην εισαγωγή του πως ο Παπαδιαμάντης περιγράφει την πόλη όπου έζησε «υπέρ το ήμισυ της ζωής», και κυρίως την περιοχή του Ψυρρή και τα πέριξ της ­­­– μια πόλη «πολυάνθρωπη και αντιφατική, πνευματικά άκεντρη, μια πόλη των κοινωνικών αποκλεισμών, της φτώχειας, της κυριαρχίας του χρήματος». 

Σκιαγραφεί τις συνθήκες ζωής, τη φτωχολογιά, τους εσωτερικούς μετανάστες – εντέλει τους διάφορους ανθρώπινους τύπους, θρησκευτικούς και μη: τον «διδάχο», τον «κοσμολαΐτη», το «αειπλάνητο», τον γέρο ναυτικό, τον ερωτύλο ξελογιαστή ξένων γυναικών, τις ευλαβείς ενορίτισσες, την Πολίτισσα ζωντοχήρα, τη χολεριασμένη, τη σπιτονοικοκυρά. Όλοι τους ζουν σε ενοικιαζόμενα χαμόγεια δωμάτια, συνήθως γύρω από μια αυλή, όλοι τους, άντρες, γυναίκες και παιδιά, θα συναντηθούν κάποια στιγμή στο ταβερνομπακάλικο της γειτονιάς.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Βιογραφία της Αθήνας με βαριά υπογραφή
Το νέο βιβλίο του Μπρους Κλαρκ «Αθήνα πόλη της σοφίας» αποτυπώνει το παρελθόν και το παρόν του ελληνισμού με αφομοιωμένη γνώση και τεκμηριωμένη άποψη, πλέκοντας μεταξύ τους ιστορία, πολιτική, κοινωνιολογία και...
Βιογραφία της Αθήνας με βαριά υπογραφή
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η κοινωνία αλλάζει με επαναστάσεις
Το νέο βιβλίο του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου με τίτλο «Το 1821 και οι αστικές επαναστάσεις» είναι και όπλο για να καταρρίψουμε τους μύθους και εργαλείο για να κατανοήσουμε τη σημασία της Επανάστασης του 1821.
Η κοινωνία αλλάζει με επαναστάσεις
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το 1821, ο Λόρδος Μπάιρον και οι μάσκες
Αλίμονο! Αλίμονο! Στο πρόσωπο του ανθρώπου του μέλλοντος θα ενσωματωθεί, λοιπόν, η (μονή; διπλή; τριπλή;) μάσκα; Οι Απόκριες όπως ήρθαν θα περάσουν. Το φίμωτρο θα μείνει;
Το 1821, ο Λόρδος Μπάιρον και οι μάσκες
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Στάχτη στα μάρμαρα & Ο Λύκος της Θάλασσας: Όταν η Φαντασία συναντά την Ιστορία
«Είναι σημαντική αυτή η υπενθύμιση, ορόσημο» τονίζει ο συγγραφέας και κινηματογραφιστής, Ντίνος Χατζηγιώργης, που μιλά στην «Εφ.Συν.» για την Επανάσταση και την Ελευθερία.
Στάχτη στα μάρμαρα & Ο Λύκος της Θάλασσας: Όταν η Φαντασία συναντά την Ιστορία
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Γιάννης Βλαχογιάννης, ο συγγραφέας που πλούτισε τη ματιά των ιστορικών
Ο Γιάννης Βλαχογιάννης με τον φτερωτό, όπως προσφυώς έχει χαρακτηριστεί, λόγο του, με τη θέρμη και τα πάθη του, καθόρισε τις σπουδές του 1821. Με τα καλά του και τα κακά του.
Γιάννης Βλαχογιάννης, ο συγγραφέας που πλούτισε τη ματιά των ιστορικών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας