• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.4°C / 14.0°C
    2 BF
    67%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 4.2°C / 8.5°C
    4 BF
    65%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.5°C / 13.0°C
    5 BF
    72%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 7.5°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    2 BF
    93%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 3.6°C / 7.9°C
    2 BF
    83%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 2.4°C / 4.0°C
    4 BF
    70%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.6°C / 11.8°C
    3 BF
    86%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 9.9°C / 13.7°C
    1 BF
    79%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.9°C / 11.9°C
    5 BF
    87%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.0°C / 15.7°C
    4 BF
    63%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.6°C / 12.6°C
    5 BF
    77%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    5 BF
    66%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.5°C / 8.5°C
    1 BF
    79%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 8.5°C / 11.2°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 10.8°C / 13.8°C
    0 BF
    80%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.6°C / 14.2°C
    2 BF
    66%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 6.5°C / 9.3°C
    3 BF
    96%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 4.3°C / 8.6°C
    2 BF
    74%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    2 BF
    89%

Λερντ Χαντ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Γιατί πρέπει να είναι πάντα η Πηνελόπη που μένει πίσω, στο σπίτι;»

  • A-
  • A+
Ο Αμερικανός συγγραφέας ήταν ώς τώρα γνωστός στην Ελλάδα -σε μια πλήρη αντιστροφή του στερεοτύπου- ως «ο σύζυγος της δισέγγονης του Σικελιανού», αλλά η ελληνική έκδοση του «Neverhome» ανέλαβε να μας συστήσει και τη γραφή του και την ηρωίδα του την Κόνστανς, που μεταμφιεσμένη σε άντρα παίρνει μέρος στον αμερικανικό Εμφύλιο.

«Επί πολλά χρόνια που ερχόμασταν στην Ελλάδα με την Ελένη, πρώτα επισκεπτόμασταν την Αννα Σικελιανού και ύστερα συναντούσαμε φανατικούς αναγνώστες του Αγγελου Σικελιανού. Ηταν όλα καλά, φυσικά. Αλλά όταν αρχίσαμε να έχουμε καλούς φίλους εδώ, τότε ήταν όλα διαφορετικά».

Αυτό εξομολογείται ο Λερντ Χαντ και έχει δίκιο. Σε μια πλήρη αντιστροφή του στερεοτύπου (αντιστροφή που τον χαρακτηρίζει άλλωστε), στην Ελλάδα μέχρι πρότινος ήταν κυρίως ο σύζυγος της ποιήτριας Ελένης Σικελιανού (συλλογές της κυκλοφορούν στα ελληνικά από τον «Παττάκη»), δισέγγονης του ποιητή, κόρης του Τζον, εγγονής του Γλαύκου Σικελιανού, μοναδικού «καρπού» της σχέσης του Αγγελου Σικελιανού με την Εύα Πάλμερ.

Η λογοτεχνική πραγματικότητα και οι εκδόσεις «Πόλις» φρόντισαν όμως να μας συστήσουν τον Λερντ Χαντ και... κατά μόνας. Είναι ένας από τους πιο ενδιαφέροντες και πολυβραβευμένους σύγχρονους Αμερικανούς συγγραφείς, παρών μάλιστα φέτος στη μακρά λίστα του μεγάλου λογοτεχνικού βραβείου της Αμερικής, του περίφημου National Book Awards για το τελευταίο του μυθιστόρημα με τίτλο «Zorrie», όπως ονομάζεται η ηρωίδα που περιπλανιέται στην Ιντιάνα την εποχή του «κραχ».

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Λερντ Χαντ μιλάει με τη φωνή μιας γυναίκας ηρωίδας. Αντίθετα. Γυναίκα είναι και η ηρωίδα στο «Neverhome» (Πόλις, μτφ. Χρήστος Οικονόμου), η Κόνστανς Τόμπσον, που την εποχή του αμερικανικού Εμφυλίου, εγκαταλείπει τον αγαπημένο της Βαρθολομαίο και το αγρόκτημά τους στην Ιντιάνα, μεταμφιέζεται σε άντρα και κατατάσσεται στον στρατό των Βορείων. Η Κόνστανς γίνεται έτσι στην ιστορία της λογοτεχνίας ένα από τα ελάχιστα παραδείγματα ηρωίδων που μεταμφιέστηκαν για κάποιο λόγο σε άντρες: εκτός από την αρχετυπική Ζαν ντ’ Αρκ, οι ηρωίδες του Σέξπιρ (Πόρσα, Ολίβια κ.λπ.), ο «Ορλάντο» της Γουλφ ή η «Πάπισσα Ιωάννα» του Ροΐδη παραμένουν μια μειοψηφία.

«Γράφω για τις γυναίκες και όχι εκ μέρους τους», ξεκαθαρίζει ο 53χρονος κοσμοπολίτης συγγραφέας που γεννήθηκε στη Σιγκαπούρη, μεγάλωσε στην Ιντιάνα, σπούδασε στη Σορβόνη, έζησε στην Ολλανδία και στο Λονδίνο, εργάστηκε στον ΟΗΕ, σήμερα διδάσκει δημιουργική γραφή στο Ντένβερ και στην πανδημία ονειρευόταν ένα ακόμα ταξίδι στην Ελλάδα, μια ακόμα βόλτα με τη «Λάικά» του στις γειτονιές του Κεραμεικού, μια ακόμα κουβέντα με τους Ελληνες φίλους του για πολιτισμό και πολιτική. Μου τα λέει όλα με αμερικανική ευθύτητα και ευρωπαϊκή μενταλιτέ στο Θησείο όπου εξασκεί τα λίγα ελληνικά του παραγγέλνοντας ένα ανθρακούχο και μιλώντας για τον Τραμπ και τα συριανά λουκούμια, για τη νεκρική σιγή στις μεγαλουπόλεις της πανδημίας και για τη φωνή και την ιδιόλεκτο της γιαγιάς του. Γιατί από εκεί άρχισαν όλα…

• Για το «Neverhome» βασιστήκατε σε αληθινή ιστορία; Υπήρξαν δηλαδή πράγματι γυναίκες οι οποίες πολέμησαν στον αμερικανικό Εμφύλιο μεταμφιεσμένες;

Μα έτσι μάλιστα άρχισαν όλα. Η γυναίκα μου, η Ελένη, μου δώρισε πριν από καμιά 20ετία, στα γενέθλιά μου, ένα βιβλίο («Uncommon soldier»-«Ασυνήθιστος στρατιώτης», έχει τίτλο) που περιλάμβανε την επιστολογραφία μιας γυναίκας που, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, είχε πολεμήσει ως άντρας. Ηταν μια γυναίκα από μια πάμφτωχη αγροτική οικογένεια στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης, η οποία, ήδη πριν από τον Εμφύλιο, μεταμφιεζόταν σε άντρα για να μπορεί να βρει δουλειά. Οκτώ-εννιά χρόνια μετά, θυμήθηκα αυτή τη συναρπαστική ιστορία: Ηταν μάλλον κάτι, εκείνη την εποχή, διάχυτο στο πολιτιστικό κλίμα που με οδήγησε εκεί και γενικώς είχε αρχίσει και να με ενδιαφέρει να γράψω γυναικοκεντρικές ιστορίες.

Αλλά όταν μου πρωτοήρθε η ιδέα να γράψω ένα μυθιστόρημα βασισμένο σε μια τέτοια περίπτωση, οι περισσότεροι με τους οποίους το συζητούσα θεωρούσαν ότι θα γράψω για μια διεμφυλική. Σίγουρα υπήρχαν και τον 19ο αιώνα διεμφυλικοί, αλλά δεν ήταν μόνον ερωτικά τα κίνητρα όσων γυναικών μεταμφιέζονταν. Στη διάρκεια του Εμφυλίου υπήρχαν 500-600 γυναίκες που μεταμφιέζονταν για πολλούς και διάφορους λόγους. Δεν ήθελα λοιπόν να γράψω μια ιστορία περιγράφοντας ουσιαστικά μια γυναίκα του 21ου αιώνα μεταφερμένη στον 19ο. Ηθελα να κατανοήσω τους διαφορετικούς λόγους για τους οποίους θα επέλεγε κάποια γυναίκα τότε να κάνει κάτι τέτοιο. Ετσι δημιούργησα αυτόν τον χαρακτήρα. Την Κόνστανς.

• Είχατε στο μυαλό σας εξαρχής να αντιστρέψετε τους ρόλους στον μύθο του Οδυσσέα και της Πηνελόπης;

Ναι, σχεδόν από την αρχή. Μου φαινόταν μια πολύ ενδιαφέρουσα αντιστροφή. Γιατί πρέπει να είναι πάντα η Πηνελόπη που μένει πίσω; Γιατί δεν μπορεί να είναι η Πηνελόπη αυτή που θα ζήσει μια περιπέτεια;

• Πείτε μου για την ηρωίδα σας την Κόνστανς κι άλλα. Πώς τη δημιουργήσατε;

Είναι ένα αμάλγαμα από διάφορα πράγματα και πρόσωπα. Στο βιβλίο που είχα γράψει πριν από το «Neverhome» («The Kind One»), επίσης με γυναίκα ηρωίδα στην προεμφυλιακή Αμερική, ο χαρακτήρας είχε στοιχεία εμπνευσμένα από τη γιαγιά μου που με μεγάλωσε. Η γιαγιά μου ήταν αγρότισσα, ένας πολύ ευθύς άνθρωπος που έλεγε πάντα ό,τι σκεφτόταν. Και όταν θύμωνε έτρωγε ολόκληρες λέξεις από τις φράσεις της. Αυτός ο χαρακτηριστικός ιδιωματικός λόγο, λοιπόν, επανέρχεται στη μνήμη μου με τη φωνή της γιαγιάς μου.

Κι αυτή η ίδια φωνή ήταν που μου σύστησε και την Κόνστανς για το επόμενο βιβλίο. Με τη φωνή της ακούω και την πρώτη φράση στο «Neverhome»: «Ημουν δυνατή, εκείνος όχι, έτσι ήμουν εγώ που πήγα στον πόλεμο για να υπερασπίσω τη Δημοκρατία». Ξέρετε, όταν ο Βικτόρ Ουγκό έπρεπε να αρχίσει να γράφει την «Παναγία των Παρισίων» αγόρασε ένα μεγάλο μπουκάλι με μελάνι. Και για πολύ καιρό σχεδόν αναγκαζόταν να γράφει και να γράφει, επειδή καθόταν μπροστά στο μελάνι και το μελάνι δεν τελείωνε. Στη δική μου περίπτωση δεν υπήρχε μελάνι, αλλά υπήρχε αυτή η φωνή που όσο έγραφα γινόταν όλο και πιο δυνατή, όλο και πιο ζωντανή.

• Και στο επόμενο βιβλίο σας, το πρόσφατο «Zorrie», η ηρωίδα είναι γυναίκα, την εποχή του «κραχ». Πόσο δύσκολο είναι για έναν άντρα συγγραφέα να γράφει στο όνομα μιας γυναίκας ηρωίδας;

Εχει πλάκα αλλά, όταν άρχισα να γράφω, δεν σκεφτόμουν ότι θα έχω γυναίκες ως κεντρικούς χαρακτήρες των βιβλίων μου, μάλλον λόγω της πολιτιστικής καταγωγής μου και αυτού του έθους στις ΗΠΑ που λέει «αν είσαι άντρας μην τολμήσεις να μιλήσεις εσύ για τις γυναίκες». Ο στόχος μου πάντως δεν ήταν ποτέ να μιλώ εκ μέρους των γυναικών.

Ομως ανέφερα τη γιαγιά μου. Εκείνη με μεγάλωσε σε μια φάρμα στην Ιντιάνα. Ζήσαμε για χρόνια οι δυο μας, μόνοι, σ’ αυτή τη φάρμα, μ’ ένα ατέλειωτο απόθεμα από ιστορίες που μου έλεγε. Τελικά η Zorrie μοιάζει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη ηρωίδα στη γιαγιά μου. Θα ήταν λοιπόν γελοίο να σκεφτώ ότι «απαγορεύεται» να γράψω για τη ζωή της γιαγιάς μου. Δεν αντιλαμβάνομαι αυτού του είδους τις απαγορεύσεις. Παρ’ όλα αυτά έγραψα αυτά τα βιβλία επαναλαμβάνοντας στο μυαλό μου μια φράση σαν «μάντρα»: «Μιλώ ΓΙΑ γυναίκες αλλά όχι εκ μέρους τους». Εάν ό,τι έκανα έχει πια κάποια επιτυχία, μπορώ πλέον να προσθέσω και το «ΜΑΖΙ»: μαζί με τις γυναίκες.

• «Μαζί με τις γυναίκες» πρεσβεύετε, μια εποχή που εμείς στην Ελλάδα παρατηρούμε μια τρομερή αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας και μετράμε 11 γυναικοκτονίες σε 9 μήνες.

Η ενδοοικογενειακή βία έχει εκτιναχθεί σε όλο τον κόσμο στη διάρκεια της πανδημίας και ακόμα περισσότερο στην Αμερική όπου το πρόβλημα προϋπήρχε. Γι’ αυτό όταν διοργανώθηκε το πρώτο «Women March» πήγα για να είμαι «μαζί τους». Αυτή η κατάσταση σίγουρα επηρέασε πολύ πολλούς: τα ζευγάρια, τους εργαζομένους, τους εφήβους. Για παράδειγμα, όλα τα ζητήματα που εμφανίζει η εφηβεία έγιναν εντονότερα, πολύ πιο άγρια. Και μάλιστα αυτή η ένταση ήρθε αργότερα, τώρα, μετά την καραντίνα.

• Αλήθεια, τις μέρες της καραντίνας πώς ήταν οι μεγάλες, θορυβώδεις αμερικανικές πόλεις;

Οπως όλες οι πόλεις του κόσμου. Επικρατούσε νεκρική σιγή και το μόνο που την έσκιζε τα βράδια ήταν οι σειρήνες των νοσοκομειακών.

• Παρατηρείτε πολύ τους ήχους… Οι ήχοι μπορούν να αποτελέσουν τη βασική σας έμπνευση;

Απολύτως! Είμαι άλλωστε ένας άνθρωπος που έχει ζήσει σε πολλές χώρες του κόσμου. Μεγάλωσα, όπως σας είπα, σε μια φάρμα στην Ιντιάνα, αλλά γεννήθηκα στη Σιγκαπούρη, έζησα στην Ολλανδία, στο Λονδίνο, σπούδασα στο Παρίσι…Υπήρχαν διαφορετικά ηχητικά περιβάλλοντα όπου έζησα και μάλλον απέκτησα μια σχετική ευαισθησία στους διαφορετικούς ήχους είτε προέρχονταν από τις διαφορετικές γλώσσες είτε από τους διαφορετικούς ήχους της πόλης. Γι’ αυτό και στη λογοτεχνία μου περιγράφω αρκετά πράγματα που είδα, αλλά πολύ περισσότερα που «άκουσα».

• Είχατε την εμπειρία διαφορετικών πολιτισμών, αλλά μοιάζει και να έχετε πολύ πιο «ευρωπαϊκή» νοοτροπία από πολλούς Αμερικανούς συγγραφείς

Για πολλά χρόνια είχα γαλλικό προσανατολισμό: Εζησα στη Γαλλία, σπούδασα στο Παρίσι και το Στρασβούργο. Επίσης από τότε που είμαι μαζί με την Ελένη, περνάμε αρκετό χρόνο στην Ελλάδα. Οταν μετά την πανδημία μπορέσαμε και πάλι να ταξιδέψουμε, ο πρώτος προορισμός που είχα στην καρδιά μου ήταν η Ελλάδα και όχι π.χ. η Γαλλία. Μου φαινόταν ότι θα βρω ένα νόημα εδώ ύστερα από αυτή τη φρικτή περίοδο που περάσαμε όλοι. Για πρακτικούς λόγους: ο ελληνικός είναι ένας πολιτισμός που ζει πολύ στον εξωτερικό χώρο.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Η Ελλάδα μού γίνεται όλο και οικειότερη μ’ έναν τρόπο που μου επιτρέπει να γράφω εδώ. Προσπαθώ να μάθω και τη γλώσσα. Ο πατέρας μου επίσης, που ζει πια στη Μαλαισία και μάλιστα «αιχμαλωτίστηκε» εκεί, στην Κουάλα Λουμπούρ, την περίοδο της μεγάλης καραντίνας, όταν, μιλώντας στο zoom τού είπα ότι μετά την πανδημία σκεφτόμαστε να κάνουμε ένα ταξίδι στην Ελλάδα, μου είπε: «Η Ελλάδα είναι από τα ελάχιστα μέρη που αισθάνομαι καλύτερα όταν βρίσκομαι εκεί». Κι αυτό το έλεγε κι εκείνος όχι με το βάρος της φαντασίωσης όλου αυτού του μεγάλου πολιτιστικού παρελθόντος, αλλά –όπως το εννοώ κι εγώ– ως κάτι βαθύ που έχει νόημα στο σήμερα.

• Τι σας αρέσει στην Ελλάδα;

Το πρώτο που θα έλεγα δεν είναι απαραιτήτως η θάλασσα και η ομορφιά της χώρας. Θα μιλούσα για τους διανοούμενους φίλους μας, για την καθαρή ματιά τους στον κόσμο και για την ενασχόλησή τους με τον πολιτισμό και την πολιτική μ’ έναν τρόπο πιο χαλαρό απ’ ό,τι π.χ. οι Γάλλοι που έχουν μια ένταση. Αρα δεν είναι πως, όταν σκέφτομαι την Ελλάδα, ονειρεύομαι περιπάτους και κολύμπι. Είναι ότι ονειρεύομαι μια ενδιαφέρουσα κουβέντα. Και επίσης μου αρέσει να κάνω βόλτες έχοντας μαζί τη φωτογραφική μου μηχανή –μια Λάικα– στις γειτονιές. Πάω στον Κεραμεικό, στο Μεταξουργείο και όχι σε τουριστικά μέρη. Μ’ ενδιαφέρουν τα μέρη όπου οι άνθρωποι αγωνίζονται για την καθημερινότητά τους. Αισθάνεσαι τη ζωή εκεί. Οχι την ιστορία τόσο όσο την ίδια τη ζωή.

• Μιλάτε με ενθουσιασμό για τους ανθρώπους, με ανθρώπους μάλιστα που δεν θα διάλεγε ο Ντόναλντ Τραμπ για να κάνει παρέα...

Ο Τραμπ εκπροσωπεί μια περίοδο καταστροφής. Ηταν σαν όλοι να είχαν κάνει ένεση με διαφορετικές δόσεις άγχους: Πέρα από τα απαίσια ή ανόητα πράγματα που έκανε, αισθανόσουν μια ένταση στο περιβάλλον και ότι κάτι δεν πάει καλά. Μου πήρε έναν χρόνο για να το καταλάβω, έναν χρόνο αφότου νίκησε τη Χίλαρι Κλίντον επειδή τόσο πολλοί άνθρωποι με αριστερές ιδέες δεν την ψήφισαν θεωρώντας την «εργαλείο» συμφερόντων κι επειδή γι’ αυτό έπρεπε να επιλέξει κανείς αν θα ψηφίσει τον Τραμπ, τον τρίτο υποψήφιο ή και να μην ψηφίσει καθόλου Μου ήταν παρ’ όλα αυτά πολύ δύσκολο να δεχτώ ότι αριστεροί φίλοι μας είχαν ψηφίσει τον Τραμπ. Δεν ήταν όμως ότι κι εκείνος ερχόταν από το πουθενά. Τον είχαμε δει να προετοιμάζεται χρόνια.

Και μετά ήρθε κι άρχισε να προσβάλλει τους πάντες. Η πολιτική μου κλίση είναι σίγουρα προς τα αριστερά, αριστερότερα του Μπάιντεν. Θα μου άρεσε περισσότερο κάποιος σαν την Ελίζαμπεθ Γουόρεν. Πάντως όταν τώρα ξεκαθαρίστηκε ότι εκλογικός αντίπαλος του Τραμπ θα είναι ο Μπάιντεν, για μένα δεν υπήρξε αμφιταλάντευση. Δεν σκέφτηκα «ναι, αλλά κι αυτός έχει το τάδε...». «Ας τον βάλουμε στο Οβάλ Γραφείο κι ας τα κουβεντιάσουμε όλα αυτά μετά...», είπα. Και πράγματι. Εγκαταστάθηκε στον Λευκό Οίκο, απέχει πολύ από το τέλειο, αλλά για την ώρα δεν αισθάνομαι ότι κι εγώ κι ολόκληρος ο κόσμος βρισκόμαστε στο μέσον ενός εφιάλτη.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το μυθιστόρημα «Σημείο Εξόδου Ενα» του Γιώργου Πολυμενάκου
O Γιώργος Πολυμενάκος, στο νέο του βιβλίο «Σημείο Εξόδου Ενα» μας μεταφέρει με ένα δυστοπικό μυθιστόρημα για έναν τόπο αποκλεισμένο.
Το μυθιστόρημα «Σημείο Εξόδου Ενα» του Γιώργου Πολυμενάκου
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Αν ήταν ένοχος»
Στο νέο του αστυνομικό μυθιστόρημα ο Στάθης Β. Βλαχάκος εστιάζει στον άνθρωπο πίσω από την έρευνα, σκιαγραφώντας με ακρίβεια τον χαρακτήρα του επιθεωρητή Γκερντ Τσίμερμαν.
«Αν ήταν ένοχος»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Sex, drugs & rock ’n’ roll στη Λεωφόρο της Ουτοπίας
Στις 11 Νοεμβρίου κυκλοφορεί στα ελληνικά από το «Μεταίχμιο», σε μετάφραση Μαρίας Ξυλούρη, το μυθιστόρημα «Utopia Avenue» του Ντέιβιντ Μίτσελ, που αφηγείται τη συναρπαστική ιστορία μιας φανταστικής βρετανικής...
Sex, drugs & rock ’n’ roll στη Λεωφόρο της Ουτοπίας
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Αγριος καιρός και αγώνες για το κλίμα
Το δίκτυο επιστημόνων που έστησε η Γερμανίδα επιστήμονας του κλίματος το 2014 απαντά στους αρνητές της κλιματικής αλλαγής με επιστημονικά δεδομένα και υπολογίζει τη συμβολή κρατών και επιχειρήσεων.
Αγριος καιρός και αγώνες για το κλίμα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας