• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 13.6°C / 19.2°C
    2 BF
    39%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.1°C / 18.8°C
    2 BF
    45%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.6°C / 18.2°C
    1 BF
    50%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    10°C 9.9°C / 14.2°C
    0 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    13°C 11.3°C / 12.9°C
    0 BF
    82%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    17°C 14.0°C / 17.0°C
    2 BF
    49%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    10°C 10.4°C / 13.4°C
    2 BF
    54%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 15.4°C / 15.4°C
    2 BF
    51%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 14.9°C / 17.8°C
    4 BF
    74%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    16°C 16.2°C / 16.2°C
    3 BF
    53%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 18.4°C
    5 BF
    55%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    3 BF
    63%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.7°C / 18.7°C
    2 BF
    61%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.9°C / 14.0°C
    0 BF
    71%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    17°C 11.5°C / 17.8°C
    1 BF
    58%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 18.8°C
    1 BF
    67%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    15°C 13.8°C / 19.0°C
    2 BF
    56%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.3°C / 18.3°C
    2 BF
    62%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 13.7°C / 17.8°C
    2 BF
    73%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    13°C 13.0°C / 13.0°C
    1 BF
    46%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Γράμματα από ονειροπόλους επαναστάτες

  • A-
  • A+
Στο βιβλίο παρατίθενται πέντε επιστολές του Μπουλγκάκοφ, μία της συζύγου του καθώς και μία επιστολή και ένα κείμενο του Ζαμιάτιν

«Αξιότιμε Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς, […] είτε βαμμένος είτε ξυρισμένος ο λύκος, με τίποτα δε μοιάζει με κανίς».**

Πολλά έχουν γραφτεί και λεχθεί γύρω από την αυταρχικότητα, τη λογοκρισία, τις απαγορεύσεις κ.λπ. που επικρατούσαν στη Σοβιετική Ενωση και δη επί κυριαρχίας Στάλιν.

Το βιβλίο «Επιστολές στον Στάλιν» σε πρόλογο, μετάφραση και σημειώσεις της Αλεξάνδρας Ιωαννίδου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αγρα, μπορεί να θεωρηθεί ως σημαντική συνεισφορά γύρω από τη -μάλλον αέναη- διαμάχη για τα παραπάνω.

Το βιβλίο εντάσσεται στη σειρά βιβλίων «Επιστολές» των εκδόσεων Αγρα, η οποία προσπαθεί να φωτίσει διάφορες θεματικές εκ των έσω: παρουσιάζοντας τα γεγονότα από την πλευρά των πρωταγωνιστών ή για να είμαστε πιο ακριβείς των εμπλεκομένων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση αυτοί είναι οι Σοβιετικοί συγγραφείς Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ και Γεβγκένι Ζαμιάτιν.

Για ποιο λόγο όμως να στείλουν επιστολές οι δύο συγγραφείς στον Στάλιν; Βασικό, αλλά όχι μοναδικό, θέμα των επιστολών αυτών είναι να τους δοθεί άδεια φυγής από τη Σοβιετική Ενωση. Το γιατί θέλουν να φύγουν από τη Σοβιετική Ενωση απαντιέται τόσο στην εισαγωγή όσο και στις ίδιες τις επιστολές.

Στον εξαιρετικό πρόλογο της Αλ. Ιωαννίδου ο αναγνώστης θα βρει χρήσιμα στοιχεία τόσο για την ευρύτερη κατάσταση που κυριαρχούσε στον λογοτεχνικό χώρο εκείνη την εποχή όσο και για τους δύο συγγραφείς. Αξίζει να επισημανθεί πως οι πληροφορίες που υπάρχουν στον πρόλογο ξεπερνούν κατά πολύ τα στάνταρ μιας απλής, συνηθισμένης μετάφρασης και τον κάνουν μια ακαδημαϊκού ύφους, κύρους και πλαισίου έρευνα.

Με άλλα λόγια η πληρότητα και το βάθος της έρευνας, η σφαιρική απεικόνιση της θεματικής, τα βιογραφικά στοιχεία των συγγραφέων που παρατίθενται κ.λπ. κάνουν την εισαγωγή μια αυτόνομη μελέτη.

Στο βιβλίο παρατίθενται πέντε επιστολές του Μπουλγκάκοφ, μία της συζύγου του καθώς και μία επιστολή και ένα κείμενο του Ζαμιάτιν. Τα παραπάνω αποτελούν τη βάση, το κύριο μέρος του βιβλίου και φυσικά σε αυτά στηρίχθηκε στην ανάλυσή της και η επιμελήτρια του έργου.

Τα σημειώματα αυτά περιστρέφονται γύρω από ένα θέμα: την επιδίωξη των συγγραφέων να φύγουν από τη Σοβιετική Ενωση λόγω του ασφυκτικού πλαισίου εντός του οποίου δεν μπορούσαν να δημιουργήσουν ελεύθερα. Ας αναλογιστούμε τι σημαίνει να ζει σε ένα καθεστώς σιωπής ένας συγγραφέας όπως ο Μπουλγκάκοφ, ο οποίος πίστευε πως «δεν υπάρχει συγγραφέας που να σώπασε. Αν σωπαίνει, σημαίνει πως δεν ήταν αληθινός».

Οι δύο συγγραφείς, αν και διαφορετικών ηλικιών και πολιτικών αφετηριών, έχουν μια ιδιαίτερη φιλική σχέση και μια πορεία με αρκετά όμοια στοιχεία αλλά διαφορετική κατάληξη. Η βασικότερη ομοιότητά τους είναι ότι αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα, το οποίο προσπαθούν να λύσουν με παρόμοιο τρόπο. Για την Ιστορία -και γι' αυτό μιλήσαμε για διαφορετική κατάληξη-, μόνο ο Ζαμιάτιν θα καταφέρει να λάβει άδεια να βγει από τη χώρα.

Οι επιστολές αυτές -ειδικότερα του Μπουλγκάκοφ- αποτελούν για τους συγγραφείς το ύστατο μέσο για να πετύχουν τον στόχο τους καθώς έχουν φτάσει στο «σημείο μηδέν».

Βρισκόμενοι σε μια απελπιστική κατάσταση, η οποία δεν επηρεάζει απλώς το δημιουργικό τους έργο αλλά θέτει και ζητήματα επιβίωσης, καταφεύγουν στη συγγραφή επιστολών με παραλήπτη τον Στάλιν για την επίλυση του γόρδιου -όπως αποδείχτηκε- δεσμού.

Η απεύθυνσή τους προς τον Στάλιν μόνο τυχαία δεν είναι: αφενός τον θεωρούν τον μοναδικό που μπορεί να λύσει το ζήτημα, αφετέρου -ρητά και υπόρρητα- τον θεωρούν υπεύθυνο για τη δημιουργία του προβλήματος.

Στις επιστολές που Μπουλγκάκοφ ξεδιπλώνεται μια αλυσίδα γεγονότων όπως η λογοκρισία, το κατέβασμα ή η υποβάθμιση των θεατρικών του έργων κ.ά, που καταδεικνύουν την πολύ δύσκολη, δραματική θα λέγαμε, κατάσταση μέσα στην οποία βρισκόταν.

Μελετώντας τις συγκεκριμένες επιστολές θα διαπιστώσουμε πως σε βάθος χρόνου αλλάζουν ριζικά, καθώς σταδιακά η υγεία του επιδεινώνεται και η απελπισία του μεγαλώνει. Ο Μπουλγκάκοφ γράφει από αμιγώς θεσμικές και επίσημες επιστολές μέχρι μικρής έκτασης απαιτητικά σημειώματα. Οποιο ωστόσο κι αν είναι το ύφος και η έκταση των επιστολών, το επίδικο παραμένει το ίδιο και δεν είναι άλλο από το να βρεθεί ο συγγραφέας εκτός Σοβιετικής Ενωσης.

«Καταδικασμένος στην εσχάτη των ποινών ο συντάκτης της παρούσας επιστολής απευθύνεται σε εσάς με την παράκληση μεταβολής αυτής της ποινής σε κάποιας άλλης»: με αυτόν τον ξεκάθαρο τρόπο αρχίζει η επιστολή του Ζαμιάτιν στον Στάλιν.

Μέσα σε λιγοστές λέξεις σκιαγραφείται το συναισθηματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο βρίσκεται ο συγγραφέας αλλά και το βασικό του αίτημα: μια ηπιότερη ποινή για μια καλύτερη και δημιουργική ζωή.

Αφοπλιστικό και ενδεικτικό της πραγματικότητας του συγγραφέα και το επόμενο απόσπασμα από την ίδια επιστολή: «Αν δεν είμαι εγκληματίας, παρακαλώ να μου επιτρέψετε να φύγω στο εξωτερικό, προσωρινά, έστω και για ένα χρόνο, ώστε να μπορώ να επιστρέψω μόλις καταστεί δυνατό στη χώρα μας να υπηρετήσω τη λογοτεχνία με μεγάλες ιδέες χωρίς να υπηρετώ μικρούς ανθρώπους [...]».

Πιστεύουμε πως το βιβλίο πετυχαίνει έναν διττό στόχο: αφενός παρουσιάζει με σαφήνεια και επιστημονική επάρκεια το ζήτημα των Μπουλγκάκοφ - Ζαμιάτιν από τη σκοπιά τους, αφετέρου πως ξεκινά, σε ένα δεύτερο επίπεδο, ευρύτερες συζητήσεις όπως η σχέση καταπιεστή-καταπιεζόμενου κ.ο.κ.

Ως εκ τούτου οι «Επιστολές στον Στάλιν» είναι για εμάς ένα βιβλίο που πρέπει να του δοθεί ιδιαίτερη προσοχή καθώς παρουσιάζει πολυεπίπεδο ενδιαφέρον (ιστορικό, λογοτεχνικό, πολιτικό).

Καθώς θεωρούμε πως τα λόγια των συγγραφέων είναι αυτά που μετράνε, ας μας επιτραπεί να κλείσουμε το σημείωμά μας με ένα παντοτινά επίκαιρο απόσπασμα από το κείμενο «Φοβάμαι» του Ζαμιάτιν που περιλαμβάνεται στο βιβλίο: «[…] η αληθινή λογοτεχνία δε γίνεται από διεκπεραιωτικούς και έμπιστους υπαλλήλους.

Η αληθινή λογοτεχνία υπάρχει μόνο εκεί που τη δημιουργούν τρελοί, ερημίτες, ονειροπόλοι, επαναστάτες και αμφισβητίες».

*Πολιτικός επιστήμονας-μέλος της συντακτικής ομάδας του περιοδικού «Kaboom»


**Αυτή ήταν η «απάντηση» του Μπουλγκάκοφ στις «προτροπές» να αλλάξει την προβιά του.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Σύγχρονες αποτυπώσεις της νεοφιλελεύθερης ορθολογικότητας
Το βιβλίο της Φωτεινής Βάκη φωτίζει τις όψεις της νεοφιλελεύθερης κυβερνητικότητας και συνεισφέρει στην ευρύτερη συζήτηση γύρω από τον νεοφιλελευθερισμό.
Σύγχρονες αποτυπώσεις της νεοφιλελεύθερης ορθολογικότητας
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η κατηγορική προσταγή και ο ναζισμός
Η προσπάθεια «ναζιστικοποίησης» της καντιανής σκέψης παρέμεινε κατά τα φαινόμενα στην επιφάνειά της, καθώς οι ναζιστές θεωρητικοί φαίνεται ότι ενδιαφέρονταν αποκλειστικά και μόνο για ένα από τα σημεία της.
Η κατηγορική προσταγή και ο ναζισμός
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Από τη ναζιστική διοίκηση στο νεοφιλελεύθερο μάνατζμεντ
O τελικός στόχος του ναζιστικού καθεστώτος είναι η δημιουργία του «Μείζονος Χώρου» (Grossraum), στόχος που μπορεί να επιτευχθεί με συγκεκριμένους τρόπους.
Από τη ναζιστική διοίκηση στο νεοφιλελεύθερο μάνατζμεντ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Αφηγήσεις ξετυλίγοντας ένα κόκκινο κουβάρι
Στις «Ιστορίες του πάστορα Βογκ», ο Δημήτρης Τσεκούρας μας δίνει ο ίδιος τα κλειδιά για να ανοίξουμε την πόρτα του έργου του και να συναντήσουμε τον δικό του κόσμο.
Αφηγήσεις ξετυλίγοντας ένα κόκκινο κουβάρι

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας