• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    14°C 10.8°C / 16.2°C
    0 BF
    78%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 7.5°C / 12.5°C
    0 BF
    79%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.0°C / 16.5°C
    3 BF
    78%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 12.5°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 6.9°C / 12.9°C
    3 BF
    71%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 7.9°C / 11.5°C
    1 BF
    78%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 4.5°C / 7.4°C
    2 BF
    76%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 15.1°C / 16.6°C
    2 BF
    93%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.2°C / 15.8°C
    4 BF
    74%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    5 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.1°C / 17.4°C
    4 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    13°C 13.5°C / 13.5°C
    4 BF
    71%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.5°C / 16.5°C
    5 BF
    74%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 5.5°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 5.5°C / 11.7°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 10.8°C / 14.8°C
    0 BF
    76%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    14°C 11.0°C / 16.4°C
    3 BF
    77%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 7.1°C / 11.0°C
    2 BF
    84%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 6.5°C / 13.4°C
    1 BF
    74%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.8°C / 7.8°C
    1 BF
    95%

Θεόδωρος Βρυζάκης, «Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι», 1861, Εθνική Πινακοθήκη

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το 1821, ο Λόρδος Μπάιρον και οι μάσκες

  • A-
  • A+

Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις


Στο ένθετο «Βιβλιοθήκη» της πάλαι ποτέ «Ελευθεροτυπίας» της 5ης Απριλίου 2007, ο (εκλιπών, δυστυχώς) πανεπιστημιακός καθηγητής Βαγγέλης Αθανασόπουλος άρχιζε την κριτική του για το βιβλίο του John Crowley, «Το μυθιστόρημα του Λόρδου Μπάιρον - Η Χώρα του Δειλινού» (Εκδόσεις Bell) ως ακολούθως: «Η χωλότητα, η αυτοσυνειδησία και η ευαισθησία απέναντι στην κριτική θεωρήθηκαν οι αιτίες για τις οποίες ο Μπάιρον υπήρξε αντικοινωνικός στην παιδική και στην εφηβική ηλικία. “Βγαίνω έξω μόνο για να ανανεώσω την επιθυμία να είμαι μόνος”, έγραψε στο ημερολόγιό του. Οταν οι εσωστρεφείς κυκλοφορούν έξω στον κόσμο, αισθάνονται ασφαλείς εφόσον χρησιμοποιούν κάποια μάσκα. Η μάσκα προβάλλει στους άλλους μια εικόνα που έχει κοινωνικό αντίκρισμα, και το αντίκρισμα αυτό είναι λειτουργικό, ανεξάρτητα από το αν είναι θετικό, ως αποδοχή, ή αρνητικό, ως έντονη απόρριψη που φτάνει στην κατακραυγή».

Ο Β. Αθανασόπουλος διευκρίνιζε στη συνέχεια ότι η επιτυχία της μάσκας που είχε φτιάξει ο Μπάιρον μέσω του λογοτεχνικού alter ego του, του αινιγματικού και κυνικού «Τσάιλντ Χάρολντ», είχε τέτοια επιτυχία, ώστε ο δημιουργός της προχώρησε, τελικά, ο ίδιος στην ενσάρκωση, πάνω στην κοινωνική σκηνή, του ρόλου του τέλειου γοτθικού ήρωα, τον οποίον είχε μόνος του πλάσει. Το αποτέλεσμα ήταν να οργιάζουν διάφορες φήμες, άλλοτε βάσιμες και άλλοτε αβάσιμες, «όπως ότι είχε δολοφονήσει κάποια από τις ερωμένες του και έπινε κρασί μέσα από το κρανίο της!» ή ότι είχε αιμομικτικές σχέσεις με την ετεροθαλή αδερφή του Αυγούστα ή ότι ήταν ύποπτος για πράξεις παιδεραστίας και σοδομισμού.

Μαρία Σκιαδαρέση, «Σαν άνεμος - Λόρδος Μπάιρον», Εικονογράφηση: Κατερίνα Βερούτσου, Εκδόσεις Πατάκη, Σειρά: Προσωπογραφίες, 2021, σελ. 104

Οπωσδήποτε, η καθηγήτρια Ιστορίας και συγγραφέας Μαρία Σκιαδαρέση δεν ασχολήθηκε με αυτήν, τη σκοτεινή, πλευρά του Λόρδου (δεδομένης και της νεαρής ηλικίας του αναγνωστικού κοινού, στο οποίο, κατά κύριο λόγο, απευθύνεται), αλλά με τη φωτεινή, εκείνην που αναδείχθηκε με τον θάνατό του κατά τη διάρκεια του Αγώνα για την ελληνική ανεξαρτησία. Η συγγραφέας χωρίζει το υλικό της σε δύο Μέρη, που αντιστοιχούν περίπου σε δύο εικοσιτετράωρα: στο πρώτο, εκείνο της 6ης Ιανουαρίου 1824, πρόκειται για την επομένη της άφιξης του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι και στο δεύτερο, εκείνο της 19ης-20ής Απριλίου του ίδιου χρόνου, πρόκειται για το απόγευμα και την επομένη του θανάτου του (οι ημερομηνίες αυτές είναι καταγεγραμμένες βάσει του ήδη υιοθετηθέντος από πολύ νωρίτερα στις περισσότερες καθολικές χώρες της Ευρώπης Γρηγοριανού Ημερολογίου και όχι βάσει του ισχύοντος ακόμη τότε στην Ελλάδα Ιουλιανού Ημερολογίου, σύμφωνα με το οποίο η 6η Ιανουαρίου 1824 ήταν η 25η Δεκεμβρίου 1823 – ενώ η ημερομηνία του θανάτου του συνέπεσε με τη δεύτερη ημέρα τού Πάσχα του 1824).

Τα γεγονότα, όμως, και οι παντός είδους περιγραφές, που δίνονται μέσω του τεχνάσματος της πρωτοπρόσωπης αφήγησης ενός αυτόπτη μάρτυρα, εδώ «του Ουίλλιαμ Φλέτσερ, προσωπικού υπηρέτη του Λόρδου Μπάιρον» (ο οποίος υποτίθεται πως καταγράφει τις «σκέψεις» και τις «σκόρπιες μνήμες» του), εκτείνονται, βέβαια, σε ένα μεγάλο μέρος της ζωής του προσωπογραφούμενου. Ετσι, στην εξιστόρηση περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, και η σύντομη αλλά βαρυσήμαντη θητεία του Byron στο Αγγλικό Κοινοβούλιο, όπου είχε υπερασπιστεί σθεναρά τους εξαθλιωμένους εργάτες, τους καταπιεζόμενους Ιρλανδούς, όπως και όσους μάχονταν για το δικαίωμα του διαδηλώνειν ελευθέρως (σας θυμίζει μήπως αυτό, ω της καταισχύνης, οικεία κακά, 200 και πλέον χρόνια μετά;).

Η Μ. Σκιαδαρέση εφοδίασε το κείμενό της τόσο με υποσελίδιες σημειώσεις όσο και με Σημειώσεις στο τέλος κάθε Ενότητας, ενώ η ρέουσα διήγηση συμπληρώνεται και με Βιβλιογραφία, ως ευπρόσδεκτη απόδειξη του τεκμηριωμένου λόγου τού βιβλίου (μια μικρή παρατήρηση: ο Ουαλός ναυτικός και εξερευνητής Γουλιέλμος Εδουάρδος Πάρρυ, ο οποίος αναφέρεται στη σελίδα 57 λόγω της συνωνυμίας του με τον Ουίλλιαμ Πάρρυ, πυροτεχνουργό σταλμένο στο Μεσολόγγι από το Φιλελληνικό Κομιτάτο του Λονδίνου, προσέγγισε τον Βόρειο Πόλο περίπου 2 χρόνια αργότερα). Οσο για τον τίτλο, προέρχεται από έναν χαρακτηρισμό αποδιδόμενο στον, φίλο του Βύρωνα, μεγάλο Αγγλο ρομαντικό ποιητή Πέρσυ Σέλλεϋ, σύμφωνα με τον οποίο, ο λόρδος έμοιαζε «με τους ανέμους έτσι όπως τρέχουν διαρκώς εδώ κι εκεί πότε με ένταση και βία, πότε δροσίζοντας γλυκά τα ιδρωμένα μέτωπα».

Δίπλα στην προαναφερθείσα κριτική του Β. Αθανασόπουλου για ένα κατ’ αρχήν ομόθεμο αλλά κατ’ ουσίαν εντελώς διαφορετικό βιβλίο για τον Μπάιρον [στο οποίο, παρεμπιπτόντως, το ένα από τα, τρία εκεί, αφηγητικά επίπεδα αποδιδόταν στην πραγματική κόρη του Λόρδου Αντα Λάβλεϊς (1815-1852), διάσημη μαθηματικό, συνεργάτιδα στο Κέμπριτζ του Τσαρλς Μπάμπατζ, που εφηύρε τη Διαφορική Μηχανή και σχεδίασε τον πρόδρομο του σύγχρονου υπολογιστή, για τον οποίο η Αντα «συνέταξε το πρώτο –αν και σύντομο και πρωτόλειο– λειτουργικό πρόγραμμα» εντολών!] δημοσιευόταν ένα σχόλιο του Ανδρέα Παππά για τους μύθους του 1821 και, δυστυχώς, για την κούφια ισχυρογνωμοσύνη των αδαών (την πιο ανένδοτη από τις ανένδοτες), που αρνούνται με εθνικόφρον πείσμα να δεχθούν τα «ιερόσυλα» πορίσματα της επιστήμης.

Ανάμεσα στους διαψευσμένους μύθους δεν θα συγκαταλεγεί, βέβαια, ποτέ ο Μπάιρον· εγγυάται για αυτό η αναμφισβήτητα πολύ μεγάλη ώθηση που δόθηκε στον ευρωπαϊκό φιλελληνισμό από το δικό του ζωντανό παράδειγμα (παρόλο που ο ίδιος είχε κατά καιρούς κλονιστεί από τα δυσάρεστα παρεπόμενα του εμφύλιου σπαραγμού που κατέτρωγε τις σάρκες του Αγώνα – ορθώς εστιάζει σε αυτό το σημείο η συγγραφέας του ανά χείρας βιβλίου).

Ωστόσο, η δεύτερη εισαγωγική παράγραφος της κριτικής τού Β. Αθανασόπουλου με έβαλε σε πολύ δυσοίωνες σκέψεις, δεδομένης της καταραμένης συγκυρίας του τελευταίου αυτού χρόνου. Διότι ναι μεν ο κριτικός έγραφε για τη μάσκα του γοτθικού ήρωα που δημιούργησε ο Μπάιρον, ναι μεν οι καταρριφθείσες μάσκες/μύθοι αποκάλυψαν μιαν άλλη πραγματικότητα για το 1821, ναι μεν η Μαρία Σκιαδαρέση φοράει το προσωπείο-μάσκα του υπηρέτη Ουίλλιαμ Φλέτσερ για να πλάσει ανενόχλητη την προσωπογραφία του Λόρδου (όπως, παρόμοια, αν και πολύ πιο περίπλοκα, λειτούργησε και ο John Crowley), η εν λόγω δεύτερη παράγραφος, όμως, θέτει βαθιά υπαρξιακά ερωτήματα, που συγκλονίζουν: «Εκτός από την κοινωνική λειτουργία, ή χάρη σε αυτήν, η μάσκα παράλληλα απελευθερώνει το αληθινό πρόσωπο που κρύβεται πίσω της, μια και μπορεί να υφίσταται απαρατήρητο. Οσο, μάλιστα, πιο έντονη είναι η μάσκα [ας πούμε: μάσκα διπλή, τριπλή, τετραπλή;] τόσο μεγαλύτερα περιθώρια ελευθερίας προσφέρει στο αληθινό πρόσωπο. Οταν, όμως, αυτή η ελευθερία κατακτηθεί πραγματικά, το πρόσωπο εκδηλώνεται πλέον ελεύθερα, αλλά με τις ιδιότητες του προσωπείου που έχει ταιριάξει ιδανικά με το πρόσωπο. Τότε πλέον το πρώην αληθινό και κρυμμένο έχει ταυτιστεί με το πλαστό και φανερό […]».

Αλίμονο! Αλίμονο! Στο πρόσωπο του ανθρώπου του μέλλοντος θα ενσωματωθεί, λοιπόν, η (μονή; διπλή; τριπλή;) μάσκα; Οι Απόκριες όπως ήρθαν θα περάσουν. Το φίμωτρο θα μείνει;

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η κοινωνία αλλάζει με επαναστάσεις
Το νέο βιβλίο του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου με τίτλο «Το 1821 και οι αστικές επαναστάσεις» είναι και όπλο για να καταρρίψουμε τους μύθους και εργαλείο για να κατανοήσουμε τη σημασία της Επανάστασης του 1821.
Η κοινωνία αλλάζει με επαναστάσεις
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το passing game ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό
Το ποδόσφαιρο, όντας ένα από τα δημοφιλέστερα αθλήματα παγκοσμίως και σίγουρα το δημοφιλέστερο σε Ευρώπη και Λατινική Αμερική, έχει αποτελέσει το βασικό θέμα βιβλίων αλλά και γενικότερα μορφών τέχνης.
Το passing game ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Πάθη, έρωτας κι αγώνες
Υπάρχουν κάποιες μητροπόλεις του κόσμου που στέκονται ενώπιον της ιστορίας αυθύπαρκτες, χρονικά απεριόριστες και συνάμα διαρκώς μεταλλασσόμενες. Στα σπλάχνα τους γεννήθηκαν και πέθαναν τα πάντα, κάθε ανθρώπινη...
Πάθη, έρωτας κι αγώνες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας