• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.4°C / 28.5°C
    1 BF
    35%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 20.6°C / 25.9°C
    1 BF
    46%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    22°C 21.0°C / 27.6°C
    3 BF
    67%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.9°C / 25.3°C
    1 BF
    59%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.2°C / 20.9°C
    1 BF
    68%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    25°C 22.3°C / 26.6°C
    1 BF
    55%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.9°C / 21.4°C
    0 BF
    43%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 25.4°C / 25.4°C
    1 BF
    37%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 22.8°C / 24.4°C
    1 BF
    51%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.9°C / 23.5°C
    1 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.4°C / 23.8°C
    2 BF
    38%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.7°C / 24.7°C
    3 BF
    57%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    2 BF
    56%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 23.4°C
    0 BF
    49%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 25.5°C
    1 BF
    43%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 21.0°C
    5 BF
    58%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.8°C / 28.8°C
    0 BF
    29%
  • Καβάλα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    22°C 19.3°C / 21.6°C
    1 BF
    64%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    23°C 20.7°C / 23.4°C
    1 BF
    68%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    21°C 21.3°C / 21.3°C
    1 BF
    54%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το οριστικό σημείο στίξης

  • A-
  • A+
Το μυθιστόρημα του Τάκη Κατσαμπάνη επιδιώκει κάποιας μορφής ειλικρίνεια, την οποία πιστεύει ως αρχή.

Προσπαθώ να κατανοήσω τι αντιλαμβάνομαι όταν διαβάζω ένα λογοτεχνικό έργο ή μάλλον τι σημαίνει μεταφορικά «διαβάζω» –δηλαδή με ποιον τρόπο εκλέγω τη θέση από την οποία προσεγγίζω το έργο και τα τεκταινόμενα εντός του.

Και αυτή η διερώτηση -ας μη φανεί παράδοξο- δεν αφορά τόσο το ίδιο το κείμενο, μα όλο εκείνο το αποθησαυρισμένο απόθεμα βιωμάτων, γνώσης και αναφορών που φέρω ως αποσκευή από το παρελθόν και καθιστούν το εκάστοτε έργο μια προσμονή για κάτι νέο, ανοίκειο, προτού καν το πιάσω στα χέρια.

Ανοίγοντας το βιβλίο του Τάκη Κατσαμπάνη, αυτό το πλέγμα υποδοχής που συστήνουν η εμπειρία, η συνήθεια και η επιθυμία, και κάθε φορά ανοίγει μια «είσοδο» για την αντίληψη ενός κειμένου, έμοιαζε να αποσυντίθεται αργά με ευεργετικό τρόπο από σελίδα σε σελίδα. Η προσμονή επαληθευόταν. Και δεν εννοώ κάτι πρωτόφαντο, ότι αντίκριζα στο κείμενό του «κάτι που δεν είχα ξαναδεί» -όπως είναι η κοινή έκφραση-, αλλά ότι η επαφή με το έργο γινόταν σε συνθήκες σταδιακής σιωπής ή καλύτερα αποσιώπησης και απουσίας που επιβάλλονταν από το ίδιο το μυθιστόρημα.

Αναλογίζομαι τώρα αυτή την εντύπωση ως αναχώρηση του αναγνώστη. Και ως ταυτόχρονη ανάδυση του συγγραφέα. Καθώς το έργο εκδίπλωνε τη μυθοπλασία του, ο αφηγηματικός κόσμος (το γηροκομείο, το θέατρο, η Μαργαρίτα, οι ηθοποιοί, η παλιά παράσταση, οι κομπάρσοι...) -σε αντίθεση με τα κοινώς προτιθέμενα από τους συγγραφείς- σταδιακά χανόταν στο παρασκήνιο αντί να θεμελιώνεται ως η καλοφωτισμένη σκηνή του δράματος (για να χρησιμοποιήσω κι εγώ μια θεατρική μεταφορά).

Το μυθιστόρημα, διατηρώντας τη φαινομενική του αφηγηματικότητα, μεταλλάχθηκε εσωτερικά σε έναν συλλογισμό. Δηλαδή στην πιο ενδόμυχη εκδοχή που μπορεί να πάρει η λογοτεχνία. Για να μιλήσω λοιπόν για το βιβλίο αυτό, θα πρέπει να μιλήσω σε δεύτερο πρόσωπο και σε χρόνο αόριστο, για τον συγγραφέα που αντιλήφθηκα ότι ανασυστήνει το μυθιστόρημα μέσα από την προσωπική μου ανάγνωση. Είναι το πρόσωπο για το οποίο μας μιλά χαμηλόφωνα το βιβλίο του Κατσαμπάνη πίσω από την ιστορία της Μαργαρίτας:

Ο συγγραφέας αδυνατούσε να αντιληφθεί τον εαυτό του τη στιγμή κατά την οποία έγραφε. Σχετιζόταν με τον εαυτό του μέσα από το βλέμμα που έκρυβε παράλληλα αυτό που αποκάλυπτε. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη εξερεύνησης ξεκίνησε να γράφει.

Ο κόσμος τον οποίο προσπαθούσε να παραστήσει (η συνάντησή του με τη γηραιά ηθοποιό Μαργαρίτα, η παλιά τους γνωριμία όταν εκείνος -ως νεαρός- βρέθηκε κομπάρσος σε μια παράστασή της, οι επανειλημμένες επισκέψεις του στο γηροκομείο, τα λόγια της Μαργαρίτας, εκείνο το θεατρικό έργο στο οποίο είχαν γνωριστεί, η εξιστορημένη ζωή της Μαργαρίτας, το επικείμενο τέλος...) ήταν όλα ένας κόσμος στον οποίο ο ίδιος υπήρχε ως καθολική φωνή. Και αν προσπαθούσε να κατανοήσει ο ίδιος τον εαυτό του ως είδωλο μέσα στη γραφή, για να μπορέσει να δώσει λόγο στα πρόσωπα, τα γεγονότα και τη σκέψη, ωστόσο τον αντιλαμβανόταν ως κάτι που βλέπεται και όχι ως αυτό που βλέπει.

Ο αφηγητής λοιπόν δεν ήταν πλέον μια συγκεκριμένη οντότητα, αλλά μάλλον ένα διακύβευμα που παραγόταν από την ίδια τη γραφή. Το αποτέλεσμα ήταν η εξαφάνιση και η επανεμφάνιση. Ο συγγραφέας εν πρώτοις εξαφανίστηκε, ώστε να «ανακαλύψει» το είδωλο του εαυτού του ως κάτι νέο σε συμπλοκή με το κείμενο. Ο αναγνώστης τον ακολούθησε εκ του σύνεγγυς, στην ίδια σταδιακή εξαφάνιση και εκ νέου «ανακάλυψη».

Η λογοτεχνία είναι ένα φαινόμενο που υπερβαίνει τις συντεταγμένες της γέννησής του, χωρίς όμως να αδιαφορεί για τις συνθήκες που το περιθάλπουν. Για να το πούμε αλλιώς: η λογοτεχνία είναι συνδεδεμένη με ό,τι την περιβάλλει, αλλά παραμένει ελεύθερη, όπως η εκτύλιξη ενός παιχνιδιού διαφέρει από τη διατύπωση των κανόνων που το ορίζουν ως ένα εγχειρίδιο χρήσης.

Το μυθιστόρημα του Τάκη Κατσαμπάνη επιδιώκει κάποιας μορφής ειλικρίνεια, την οποία πιστεύει ως αρχή. Και είναι όντως ένα από τα πιο επίμονα κείμενα που μπορώ να θυμηθώ. Ο συγγραφέας κατάφερε να διανοηθεί μια μορφή μυθιστορήματος που πραγματοποιεί και ταυτόχρονα μεταλλάσσει την εκπλήρωση μιας επιθυμίας, εκτίθεται αλλά και πάλι όχι, υπακούει και αντιτίθεται στις αναγνωστικές προσδοκίες, εισάγεται μέσα στην πάλη των αμφισβητήσεων και των αγώνων, εμπιστεύεται και δυσπιστεί απέναντι στη γλώσσα.

Αν επιχειρούσα να διατυπώσω ως συμπέρασμα το αναγνωστικό κτέρισμα του «Θυμάμαι σοκολάτα», θα έλεγα ότι ιχνηλατεί την ανθρώπινη προσπάθεια να αποκαταστήσουμε την απολεσθείσα σύνδεση με τη μνήμη μας, με την επιθυμία μας, με το παρόν μας. Την επιδίωξη να θυμηθούμε ξανά, να επιθυμήσουμε ξανά, να βιώσουμε με αμεσότητα τον χρόνο. Αυτό είναι και το νόημα του τίτλου, φράση της γηραιάς πλέον Μαργαρίτας: «Θυμάμαι σοκολάτα», δηλαδή «Θυμάμαι την επιθυμία».

Η επιδίωξη αυτή δεν είναι εξ ορισμού ατελέσφορη, παραμένει όμως διαρκώς ζωντανή. Ο συγγραφέας το ξέρει ήδη τη στιγμή που γράφει την τελευταία λέξη. Το κείμενο δεν υποτάσσεται ποτέ στο οριστικό σημείο στίξης. Ο Κατσαμπάνης καθιστά διάφανη, απτή, προφανή αυτή τη διαρκή ανασύνταξη.
 

* Συγγραφέας

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ο Σελίν και η «αισθητικοποίηση της πολιτικής»
Ο Σελίν, φιλολογικό ψευδώνυμο του Λουί-Φερντινάν Ντετούς με την εμφάνισή του έφερε αλλαγές στο λογοτεχνικό στερέωμα της Γαλλίας, συνεχίζοντας να προκαλεί ανάμεικτα συναισθήματα ακόμη και σήμερα.
Ο Σελίν και η «αισθητικοποίηση της πολιτικής»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Αντιπολεμικές απαντήσεις
Δύο νέες εκδόσεις του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου είναι εργαλεία για να κατανοήσουμε τις αιτίες του πολέμου, αλλά και για να χαράξουμε τον δρόμο για ένα δυνατό αντιπολεμικό κίνημα σήμερα.
Αντιπολεμικές απαντήσεις
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η αισθητική της φιλοσοφίας στην ποίηση
Η συλλογή «Πέραν» του Παναγιώτη Γεωργουδή και οι «Ελληνες πεδινοίκακολόγοι & Τα σκαλαθύρματα του Παύλου Σιδέρη» του Πέτρου Δερβάκου αποδεικνύουν το παρόν της ποίησης στις ελληνικές εκδόσεις.
Η αισθητική της φιλοσοφίας στην ποίηση
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το άχρονο περιβάλλον του Θεσσαλικού Κάμπου
Μια συλλογή με διηγήματα, η «Πομόνα», είναι το έργο με το οποίο μας παρουσιάζεται ο Αργύρης Φασούλας. Η λεγόμενη μικρή φόρμα, ωστόσο, δεν απαιτεί μόνο τεχνική αρτιότητα. Χρειάζεται συνοχή, ένα κοινό πλαίσιο...
Το άχρονο περιβάλλον του Θεσσαλικού Κάμπου
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Σύγχρονες αποτυπώσεις της νεοφιλελεύθερης ορθολογικότητας
Το βιβλίο της Φωτεινής Βάκη φωτίζει τις όψεις της νεοφιλελεύθερης κυβερνητικότητας και συνεισφέρει στην ευρύτερη συζήτηση γύρω από τον νεοφιλελευθερισμό.
Σύγχρονες αποτυπώσεις της νεοφιλελεύθερης ορθολογικότητας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας