• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.7°C / 25.0°C
    1 BF
    64%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.1°C / 23.3°C
    2 BF
    78%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    19°C 16.1°C / 20.0°C
    2 BF
    88%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.2°C / 16.0°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    2 BF
    90%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.7°C / 22.2°C
    2 BF
    64%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    88%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.0°C / 21.0°C
    1 BF
    88%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.0°C / 21.7°C
    1 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.0°C / 23.0°C
    2 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.0°C / 23.0°C
    1 BF
    73%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.1°C / 21.1°C
    1 BF
    68%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.5°C / 21.5°C
    3 BF
    81%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.0°C / 20.0°C
    1 BF
    88%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.7°C / 23.3°C
    1 BF
    66%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.0°C / 23.3°C
    3 BF
    83%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.0°C / 22.8°C
    1 BF
    68%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.3°C / 19.4°C
    2 BF
    89%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.7°C / 22.2°C
    1 BF
    71%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    88%
Το οριστικό σημείο στίξης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το οριστικό σημείο στίξης

  • A-
  • A+
Το μυθιστόρημα του Τάκη Κατσαμπάνη επιδιώκει κάποιας μορφής ειλικρίνεια, την οποία πιστεύει ως αρχή.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Προσπαθώ να κατανοήσω τι αντιλαμβάνομαι όταν διαβάζω ένα λογοτεχνικό έργο ή μάλλον τι σημαίνει μεταφορικά «διαβάζω» –δηλαδή με ποιον τρόπο εκλέγω τη θέση από την οποία προσεγγίζω το έργο και τα τεκταινόμενα εντός του.

Και αυτή η διερώτηση -ας μη φανεί παράδοξο- δεν αφορά τόσο το ίδιο το κείμενο, μα όλο εκείνο το αποθησαυρισμένο απόθεμα βιωμάτων, γνώσης και αναφορών που φέρω ως αποσκευή από το παρελθόν και καθιστούν το εκάστοτε έργο μια προσμονή για κάτι νέο, ανοίκειο, προτού καν το πιάσω στα χέρια.

Ανοίγοντας το βιβλίο του Τάκη Κατσαμπάνη, αυτό το πλέγμα υποδοχής που συστήνουν η εμπειρία, η συνήθεια και η επιθυμία, και κάθε φορά ανοίγει μια «είσοδο» για την αντίληψη ενός κειμένου, έμοιαζε να αποσυντίθεται αργά με ευεργετικό τρόπο από σελίδα σε σελίδα. Η προσμονή επαληθευόταν. Και δεν εννοώ κάτι πρωτόφαντο, ότι αντίκριζα στο κείμενό του «κάτι που δεν είχα ξαναδεί» -όπως είναι η κοινή έκφραση-, αλλά ότι η επαφή με το έργο γινόταν σε συνθήκες σταδιακής σιωπής ή καλύτερα αποσιώπησης και απουσίας που επιβάλλονταν από το ίδιο το μυθιστόρημα.

Αναλογίζομαι τώρα αυτή την εντύπωση ως αναχώρηση του αναγνώστη. Και ως ταυτόχρονη ανάδυση του συγγραφέα. Καθώς το έργο εκδίπλωνε τη μυθοπλασία του, ο αφηγηματικός κόσμος (το γηροκομείο, το θέατρο, η Μαργαρίτα, οι ηθοποιοί, η παλιά παράσταση, οι κομπάρσοι...) -σε αντίθεση με τα κοινώς προτιθέμενα από τους συγγραφείς- σταδιακά χανόταν στο παρασκήνιο αντί να θεμελιώνεται ως η καλοφωτισμένη σκηνή του δράματος (για να χρησιμοποιήσω κι εγώ μια θεατρική μεταφορά).

Το μυθιστόρημα, διατηρώντας τη φαινομενική του αφηγηματικότητα, μεταλλάχθηκε εσωτερικά σε έναν συλλογισμό. Δηλαδή στην πιο ενδόμυχη εκδοχή που μπορεί να πάρει η λογοτεχνία. Για να μιλήσω λοιπόν για το βιβλίο αυτό, θα πρέπει να μιλήσω σε δεύτερο πρόσωπο και σε χρόνο αόριστο, για τον συγγραφέα που αντιλήφθηκα ότι ανασυστήνει το μυθιστόρημα μέσα από την προσωπική μου ανάγνωση. Είναι το πρόσωπο για το οποίο μας μιλά χαμηλόφωνα το βιβλίο του Κατσαμπάνη πίσω από την ιστορία της Μαργαρίτας:

Ο συγγραφέας αδυνατούσε να αντιληφθεί τον εαυτό του τη στιγμή κατά την οποία έγραφε. Σχετιζόταν με τον εαυτό του μέσα από το βλέμμα που έκρυβε παράλληλα αυτό που αποκάλυπτε. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη εξερεύνησης ξεκίνησε να γράφει.

Ο κόσμος τον οποίο προσπαθούσε να παραστήσει (η συνάντησή του με τη γηραιά ηθοποιό Μαργαρίτα, η παλιά τους γνωριμία όταν εκείνος -ως νεαρός- βρέθηκε κομπάρσος σε μια παράστασή της, οι επανειλημμένες επισκέψεις του στο γηροκομείο, τα λόγια της Μαργαρίτας, εκείνο το θεατρικό έργο στο οποίο είχαν γνωριστεί, η εξιστορημένη ζωή της Μαργαρίτας, το επικείμενο τέλος...) ήταν όλα ένας κόσμος στον οποίο ο ίδιος υπήρχε ως καθολική φωνή. Και αν προσπαθούσε να κατανοήσει ο ίδιος τον εαυτό του ως είδωλο μέσα στη γραφή, για να μπορέσει να δώσει λόγο στα πρόσωπα, τα γεγονότα και τη σκέψη, ωστόσο τον αντιλαμβανόταν ως κάτι που βλέπεται και όχι ως αυτό που βλέπει.

Ο αφηγητής λοιπόν δεν ήταν πλέον μια συγκεκριμένη οντότητα, αλλά μάλλον ένα διακύβευμα που παραγόταν από την ίδια τη γραφή. Το αποτέλεσμα ήταν η εξαφάνιση και η επανεμφάνιση. Ο συγγραφέας εν πρώτοις εξαφανίστηκε, ώστε να «ανακαλύψει» το είδωλο του εαυτού του ως κάτι νέο σε συμπλοκή με το κείμενο. Ο αναγνώστης τον ακολούθησε εκ του σύνεγγυς, στην ίδια σταδιακή εξαφάνιση και εκ νέου «ανακάλυψη».

Η λογοτεχνία είναι ένα φαινόμενο που υπερβαίνει τις συντεταγμένες της γέννησής του, χωρίς όμως να αδιαφορεί για τις συνθήκες που το περιθάλπουν. Για να το πούμε αλλιώς: η λογοτεχνία είναι συνδεδεμένη με ό,τι την περιβάλλει, αλλά παραμένει ελεύθερη, όπως η εκτύλιξη ενός παιχνιδιού διαφέρει από τη διατύπωση των κανόνων που το ορίζουν ως ένα εγχειρίδιο χρήσης.

Το μυθιστόρημα του Τάκη Κατσαμπάνη επιδιώκει κάποιας μορφής ειλικρίνεια, την οποία πιστεύει ως αρχή. Και είναι όντως ένα από τα πιο επίμονα κείμενα που μπορώ να θυμηθώ. Ο συγγραφέας κατάφερε να διανοηθεί μια μορφή μυθιστορήματος που πραγματοποιεί και ταυτόχρονα μεταλλάσσει την εκπλήρωση μιας επιθυμίας, εκτίθεται αλλά και πάλι όχι, υπακούει και αντιτίθεται στις αναγνωστικές προσδοκίες, εισάγεται μέσα στην πάλη των αμφισβητήσεων και των αγώνων, εμπιστεύεται και δυσπιστεί απέναντι στη γλώσσα.

Αν επιχειρούσα να διατυπώσω ως συμπέρασμα το αναγνωστικό κτέρισμα του «Θυμάμαι σοκολάτα», θα έλεγα ότι ιχνηλατεί την ανθρώπινη προσπάθεια να αποκαταστήσουμε την απολεσθείσα σύνδεση με τη μνήμη μας, με την επιθυμία μας, με το παρόν μας. Την επιδίωξη να θυμηθούμε ξανά, να επιθυμήσουμε ξανά, να βιώσουμε με αμεσότητα τον χρόνο. Αυτό είναι και το νόημα του τίτλου, φράση της γηραιάς πλέον Μαργαρίτας: «Θυμάμαι σοκολάτα», δηλαδή «Θυμάμαι την επιθυμία».

Η επιδίωξη αυτή δεν είναι εξ ορισμού ατελέσφορη, παραμένει όμως διαρκώς ζωντανή. Ο συγγραφέας το ξέρει ήδη τη στιγμή που γράφει την τελευταία λέξη. Το κείμενο δεν υποτάσσεται ποτέ στο οριστικό σημείο στίξης. Ο Κατσαμπάνης καθιστά διάφανη, απτή, προφανή αυτή τη διαρκή ανασύνταξη.
 

* Συγγραφέας

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Με προοπτική την ευδαιμονία
Η κοινωνικοπολιτική σφαίρα, αντί να προϋποθέτει την ιστορική της εδραίωση στο παρελθόν προϋποθέτει την αρχή της ελπίδας στο ουτοπικό μέλλον με την άρνηση του υπάρχοντος.
Με προοπτική την ευδαιμονία
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Τηλεγραφικά» ειδησεογραφικά θραύσματα
Οι «Ιστορίες σε τρεις γραμμές» εμφανίστηκαν μεταξύ Μαΐου και Δεκεμβρίου του 1906, στην εφημερίδα Le Matin, εγγράφοντας τον Fénéon στο ύφος εκείνο που προκύπτει από την ειρωνική συνάντηση Τύπου και λογοτεχνίας.
«Τηλεγραφικά» ειδησεογραφικά θραύσματα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας