• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    15°C 13.4°C / 16.4°C
    1 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 10.6°C / 13.6°C
    1 BF
    60%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.0°C / 16.8°C
    6 BF
    66%
  • Ιωάννινα
    Θύελλα με ασθενείς βροχοπτώσεις
    8°C 7.5°C / 7.9°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 11.9°C / 13.9°C
    4 BF
    77%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.0°C / 12.6°C
    3 BF
    72%
  • Κοζάνη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    5°C 4.4°C / 7.3°C
    2 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    12°C 10.7°C / 15.1°C
    5 BF
    76%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.3°C / 20.3°C
    3 BF
    54%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.9°C / 18.9°C
    3 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.2°C / 19.1°C
    5 BF
    55%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    6 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 15.1°C / 15.1°C
    7 BF
    69%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.5°C / 10.9°C
    0 BF
    71%
  • Λαμία
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    10°C 10.1°C / 10.6°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.4°C / 21.8°C
    1 BF
    87%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.2°C / 16.6°C
    3 BF
    43%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.0°C / 13.3°C
    1 BF
    59%
  • Κατερίνη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    12°C 10.7°C / 13.7°C
    1 BF
    67%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 4.8°C / 4.8°C
    2 BF
    95%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Η δολοκτονία» του Βασίλη Βασιλικού

  • A-
  • A+
Προσφορά με την «Εφ.Συν.» αυτό το Σαββατοκύριακο ● Μια συναρπαστική νουβέλα με «ντοκιμαντε­ρίστικη» γραφή, εμπνευσμένη από τον μυστηριώδη θάνατο του αντιχουντικού αγωνιστή Γιώργου Μαυρογένη, στην Κοπεγχάγη, το 1968. Πυκνό χρονικό μιας εποχής ταραγμένης και σκοτεινής, κείμενο που εκπέμπει ηχηρό αντιφαστικό μήνυμα ακόμη και σήμερα.

Η «Δολοκτονία» σύμφωνα με την πολύτιμη «Βιβλιογραφία του Βασίλη Βασιλικού 1949-1982», που συνέταξε ο Γιώργος Γιάνναρης (Δωρικός, 1982), γράφεται την περίοδο 1968-1971 και πρώτη φορά εκδίδεται αυτοτελώς στο Λονδίνο το 1971 από τις θρυλικές εκδόσεις «8 ½» (Τυπογραφεία Ερμής).

Από τα λιγότερο γνωστά κείμενα του Βασιλικού, η «Δολοκτονία» είναι μια νουβέλα εμπνευσμένη από τον Γιώργο Μαυρογένη, ακόλουθο Τύπου στην ελληνική πρεσβεία στην Κοπεγχάγη επί κυβερνήσεως Ενώσεως Κέντρου, ο οποίος απολύεται από την κυβέρνηση της Αποστασίας, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στον αντιχουντικό αγώνα και βρίσκεται νεκρός στις 29 Μαΐου 1968 σε ένα δάσος έξω από την Κοπεγχάγη, με ένα πιστόλι δίπλα του, με την αστυνομία να αποδίδει τον θάνατό του σε αυτοκτονία και να κλείνει την υπόθεση γρήγορα, παρά τις αντιρρήσεις των ανθρώπων του περιβάλλοντός του. Στον Μαυρογένη είναι αφιερωμένο και ένα ποίημα του Βασιλικού, που εντάσσεται στην ποιητική συλλογή του Μέσα στη νύχτα της Ασφάλειας (1967).

Στηριγμένος στα παραπάνω γεγονότα, ο Βασιλικός στήνει μια συναρπαστική νουβέλα, όπου ο ήρωας που αντιστοιχεί στον Μαυρογένη ονομάζεται Κ., η Δανία μετονομάζεται σε Σουδαφία και η Κοπεγχάγη γίνεται Κόπερ. Στο πρόσωπο του ήρωα ο Βασιλικός επιθυμεί προφανώς να αποτίσει έναν φόρο τιμής στους Ελληνες αντιστασιακούς του εξωτερικού, που δίνουν τον δικό τους αγώνα και χάνονται κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Ο Κ. «εξαφανίζεται», γιατί τολμά να ορθώσει το ανάστημά του στους υπόγειους μηχανισμούς που κινεί η δικτατορία των συνταγματαρχών στο εξωτερικό και να συμβάλει στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης στη Δανία για το δράμα που παίζεται στην Ελλάδα.

Οι μαρτυρίες που συλλέγει ένας ανώνυμος συγγραφέας-δημοσιογράφος-ερευνητής (ένα από τα αλλεπάλληλα προσωπεία του Βασιλικού;) προέρχονται από ετερόκλητες, συχνά αντικρουόμενες, πηγές (τις δυο ερωτικές συντρόφους του νεκρού, οι οποίες συγκροτούν ένα αντιθετικό δίπολο, τον διερμηνέα, φίλο του και, κατά κάποιον τρόπο, ερωτικό του αντίζηλο, τους συναγωνιστές του, την ηλικιωμένη γειτόνισσά του, ενίοτε και τις προσωπικές σημειώσεις του) και συνθέτουν ένα πολυφωνικό, καλειδοσκοπικό κείμενο, που επιχειρεί να φωτίσει διαφορετικές πτυχές της πολιτικής δράσης και της ιδιωτικής ζωής του Κ., ο οποίος διόλου τυχαία παραπέμπει στον Κ. της «Δίκης» του Κάφκα, αλλά και στον ήρωα του μυθιστορήματος του Βασιλικού «Ζ».

Φανταστικό ντοκιμαντέρ ενός εγκλήματος

Ο K. φεύγει από τη ζωή, αφού έχει κατορθώσει να συσπειρώσει το ελληνικό στοιχείο της «ανοχύρωτης πόλης» Κόπερ μετά το πραξικόπημα και να επιβληθεί ως ένας έντιμος και ανιδιοτελής αστός που καλείται να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό, σχεδόν επαναστατικό, ρόλο σε μια κρίσιμη πολιτική συγκυρία. Μέσα από τις αναδρομές των οικείων του στο παρελθόν του, διαγράφεται το προφίλ ενός αγωνιστή με ισχυρό πολιτικό αισθητήριο, ενός αγνού ιδεολόγου ο οποίος φοβάται τις αλλοιώσεις που επιφέρει ένα τυραννικό καθεστώς στον ανθρώπινο εγκέφαλο και διαβλέπει με πικρία και μελαγχολία ότι θα έρθει μια μέρα που οι εξόριστοι θα επιστρέψουν στην Ελλάδα και δεν θα την αναγνωρίζουν, καθώς η χώρα και οι άνθρωποί της θα έχουν διαβρωθεί από το τέρας του φασισμού. Ο Κ. διαγράφεται ως ένα ήρωας σχεδόν νιτσεϊκός, μυστικοπαθής, γοητευτικός μέσα από τις αντιφάσεις του.

Η αφήγηση πραγματοποιεί άλματα στον χώρο και στον χρόνο και εμπλέκει τον Ανδρέα Παπανδρέου (που αναφέρεται ως Αρχηγός και εμφανίζεται να συνεργάζεται με τον Κ., παρά τις όποιες διαφωνίες τους ως προς τη μορφή που πρέπει να λάβει ο αντιδικτατορικός αγώνας), την κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου, τον Αλέξανδρο Παναγούλη, τους Ελληνες της Αντίστασης, τους πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών της CIA και του ΝΑΤΟ, τις ελληνικές παρακρατικές οργανώσεις που δρουν στο εξωτερικό υπό τις ευλογίες της χούντας, την αστυνομία της Σουδαφίας (βλέπε Δανίας), ενώ τα φώτα πέφτουν και στο ελληνικό προξενείο, που, μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, «άδειασε από τους υπαλλήλους της καριέρας και γέμισε χαφιέδες της ασφάλειας, λοχίες, τραμπούκους, λοχαγούς μεταμφιεσμένους σε εμπορικούς ακολούθους», αλλά και στον μικρόκοσμο των Ελλήνων της παροικίας και στη δράση των μελών της Επιτροπής για την Αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα.

Ολα τα παραπάνω συνυπάρχουν με αναφορές στη διεθνή πολιτικοκοινωνική σφαίρα των τελευταίων ετών της δεκαετίας του 1960 (Πόλεμος των Εξι Ημερών, εισβολή των Σοβιετικών στην Τσεχοσλοβακία, Πόλεμος του Βιετνάμ, Μάης του 1968), αλλά και στην κρίσιμη και γεμάτη πληγές δεκαετία του 1940 (Δόγμα Τρούμαν, υπόθεση Τζορτζ Πολκ, ελληνικός Εμφύλιος).

Παράλληλα, ο Βασιλικός χρησιμοποιεί με μαστοριά και άνεση τους κώδικες της αστυνομικής λογοτεχνίας, στοιχείο που φαίνεται ήδη από την αρχή της αφήγησης. Ο ήρωας βρίσκεται νεκρός μέσα στο δάσος, «βληθείς διά περιστρόφου εις τον δεξιόν κρόταφον», η αστυνομία προσπαθεί να κλείσει την υπόθεση όσο γίνεται πιο ανώδυνα και διπλωματικά και να επιβάλει την εκδοχή της αυτοκτονίας, αλλά τους οικείους του νεκρού προβληματίζει το γεγονός ότι ο αριστερόχειρ Κ. βρίσκεται να κρατά το όπλο στο δεξί του χέρι (χέρι που είχε αναπηρία, κατάλοιπο μιας παλαιάς εγχείρησης, και δεν θα μπορούσε να τραβήξει τη σκανδάλη) και ότι το περίστροφο δεν είναι το δικό του τσέχικο αλλά μια Μπερέτα. Από την άλλη, διαγράφονται ποικίλες εκδοχές αναφορικά με την ταυτότητα του δολοφόνου, όταν το ενδεχόμενο της αυτοκτονίας αρχίζει να αποκλείεται.

Η νουβέλα, όπως συχνά συμβαίνει στα έργα του Βασιλικού, δεν στερείται λογοτεχνικών αναφορών, καθώς από τις σελίδες της «Δολοκτονίας» παρελαύνουν ο Κώστας Καρυωτάκης, ο Περικλής Γιαννόπουλος και, ιδίως, ο «καπετάν Καζαντζάκης»: ο εμβληματικός συγγραφέας ξυπνά το «κρητικάτσι» που κοιμάται μέσα στον ήρωα, ο οποίος περιγράφεται στο παρελθόν να έχει μείνει στο ξενοδοχείο «Μαντάμ Ορτάνς» του Ηρακλείου και να έχει αντικρίσει τους τραχείς βουνίσιους χωρικούς της πατρίδας του «σαν ήρωες απ’ τα βιβλία του Καζαντζάκη», ενώ ένας δευτερεύων χαρακτήρας, ο αριστερός Θοδωρής, επίσης Κρητικός, αποκαλείται «Ζορμπάς ο δεύτερος». Επιπλέον, υπάρχει μια αναφορά στη διάσημη πολιτική ταινία του Αλέν Ρενέ «Ο πόλεμος τελείωσε», με πρωταγωνιστή τον Υβ Μοντάν (ο οποίος, ακριβώς την περίοδο που γράφεται η «Δολοκτονία», ενσαρκώνει τον Γρηγόρη Λαμπράκη στην ταινία «Ζ» του Κώστα Γαβρά).

Η «Δολοκτονία» του Βασιλικού, με τις γνώριμες εναλλαγές έντασης και ειρωνείας και την «ντοκιμαντερίστικη» γραφή που διαπνέει ορισμένα από τα ωριμότερα έργα του, αποτελεί ένα πυκνό χρονικό μιας εποχής ταραγμένης και σκοτεινής, ένα κείμενο που προτείνει ένα ουσιαστικό μοντέλο ζωής και δράσης απέναντι σε ένα ανελεύθερο καθεστώς και εκπέμπει ένα ηχηρό αντιφασιστικό μήνυμα ακόμη και σήμερα, πέντε δεκαετίες μετά την πρώτη δημοσίευσή του.

* Επίκουρος Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας, Τμήμα Φιλολογίας ΕΚΠΑ

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Κυκλοφόρησε το αστυνομικό µυθιστόρηµα «Οι Αρχαιοκάπηλοι» του Γιάγκου Ανδρεάδη
Το αστυνομικό µυθιστόρηµα «Οι Αρχαιοκάπηλοι», το τέταρτο πεζό έργο του Γιάγκου Ανδρεάδη, με θέμα τις αρχαιολογικές ανασκαφές, το έγκλημα και τον...
Κυκλοφόρησε το αστυνομικό µυθιστόρηµα «Οι Αρχαιοκάπηλοι» του Γιάγκου Ανδρεάδη
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ελληνίδα και με τη... βούλα
Με Προεδρικό Διάταγμα πολιτογραφήθηκε Ελληνίδα η Βρετανίδα συγγραφέας, που έγινε διάσημη με «Το νησί» και διαρκώς εμπνέεται από την Ιστορία μας. Κάτι που και η ίδια επιθυμούσε, αφού έχει κάνει τη χώρα μας...
Ελληνίδα και με τη... βούλα
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Τιμή στη Μάρω Δούκα για την προσφορά της
Στη Μάρω Δούκα για τη συνολική προσφορά της στα γράμματα απονέμεται το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων του 2019, μια απόφαση της Επιτροπής Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων που κανένας δεν θα μπορούσε να αμφισβητήσει.
Τιμή στη Μάρω Δούκα για την προσφορά της
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το μυθιστόρημα «Σημείο Εξόδου Ενα» του Γιώργου Πολυμενάκου
O Γιώργος Πολυμενάκος, στο νέο του βιβλίο «Σημείο Εξόδου Ενα» μας μεταφέρει με ένα δυστοπικό μυθιστόρημα για έναν τόπο αποκλεισμένο.
Το μυθιστόρημα «Σημείο Εξόδου Ενα» του Γιώργου Πολυμενάκου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Συνεργατικά μυθιστορήματα
Η γραφή, δηλώνουν συχνά οι συγγραφείς, είναι μοναχική δουλειά. Οχι μόνο επειδή θέλει κόπο, αφοσίωση και πολλές εργατοώρες, αλλά κι επειδή έχει συνθετικό χαρακτήρα.
Συνεργατικά μυθιστορήματα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας