Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα 5 συν 1 βήματα μιας εκδοτικής περιπέτειας

Κοσμάς Πολίτης

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα 5 συν 1 βήματα μιας εκδοτικής περιπέτειας

  • A-
  • A+

Στις 8 Οκτωβρίου 1930, και με αύξοντα αριθμό 40 επί συνόλου 90 υποψηφιοτήτων, υποβλήθηκε ανωνύμως στον εν Αθήναις Σταθάτειο Δραματικό Διαγωνισμό ένα θεατρικό έργο με τον τίτλο «Κορίνθιες», το οποίο, παρόλο που δεν βραβεύτηκε τότε (ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, πάντως, ως κριτής, είχε αναφέρει, μεταξύ πολλών άλλων επαίνων –χωρίς να λείπουν, όμως, και οι επιφυλάξεις– ότι οι «Κορίνθιες» δύναντο να διεκδικήσουν και το δεύτερο βραβείο), έτυχε, πάντως, ιδιαίτερης προσοχής και, τελικώς, κατετάγη μεταξύ των δεκαπέντε διαφιλονικησάντων τα βραβεία.

Στην τελική έκθεσή της η Επιτροπή του Διαγωνισμού σημείωνε, μάλιστα, ότι «λυπείται πολύ διότι δεν έχει το δικαίωμα να ανοίξη τους φακέλλους τούς περιέχοντας τα ονόματα των συγγραφέων» των 12 μη τιμηθέντων με χρηματικό έπαθλο έργων, προκειμένου να τους καταστήσει γνωστούς εις το κοινόν: «Σε μια εποχή που η Ελληνική Δραματική Φιλολογία βρίσκεται σε μαρασμό […] η συγκομιδή από τον Σταθάτειο Δραματικό Διαγωνισμό είναι μία παρήγορος ελπίς ότι γρήγορα θ’ αλλάξουν τα πράγματα […]».

Τον Σεπτέμβριο του 1989, δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Η λέξη» ένα απόσπασμα «από το ανέκδοτο και άπαιχτο», όπως προσδιοριζόταν εκεί, δράμα «Κορίνθιες». Το απόσπασμα δεν συνοδευόταν από κάποια περαιτέρω διαφωτιστική πληροφορία σχετικά με την προέλευσή του, αλλά το όνομα του δημιουργού του ήταν κάθε άλλο παρά κρυφό, καθώς η εν λόγω δημοσίευση γινόταν στο πλαίσιο ενός μικρού αφιερώματος του περιοδικού στον Κοσμά Πολίτη (ψευδώνυμο του Παρασκευά/Πάρι Ταβελούδη), κορυφαίο πεζογράφο, μέλος (αν και μάλλον απρόθυμο) της περίφημης Γενιάς του ’30.

Επιπλέον, του ως άνω θεατρικού αποσπάσματος προηγείτο η «Υπόθεσις» (η ανάγνωση της οποίας, παρεμπιπτόντως, μας οδηγεί άμεσα στη διαπίστωση ότι το εν λόγω έργο του Κοσμά Πολίτη συνδέεται διακειμενικά με το θεατρικό έργο «Μέλισσα» του Ν. Καζαντζάκη, ενώ και τα δυο πιθανότατα αντλούν, μεταξύ άλλων, από την τραγωδία «Κυψελίδαι» του Δημητρίου Βερναρδάκη), γραμμένη από τον ίδιο τον συγγραφέα (με τη σαφώς συγκεχυμένη «ορθογραφία» της εποχής):

«Είναι η ιστορία του Περίανδρου, του σοφού αλλά σκληρού Τυράννου της Κορίνθου. Πριν από χρόνια, για μια αιτία που μένει σκοτεινή, έχει σκοτώσει τη γυναίκα του Λυσίδα, ίσως από έρωτα, πάντως όχι από ζήλεια όσο από σκοπό να διατηρήσῃ την ανάμνησι της ομορφιάς της ανέπαφη από τη φθορά του χρόνου.

Ο γιος του Λυκόφρων, σχεδόν βέβαιος για το έγκλημα, αφήνει το πατρικό σπίτι και αποφεύγει κάθε σχέσι με τον πατέρα του, χωρίς όμως να τολμά να τον κατηγορήσῃ φανερά και χωρίς να έχῃ το θάρρος να εκδικήσῃ τον φόνο.

Πλησιάζει το τέλος του τυράννου. Προχωρημένης ηλικίας, νευρασθενικός, κάτω από το βάρος των εγκλημάτων, κυνηγημένος από τας τύψεις της συνειδήσεως, της αιμοχαρείς Ερινύες, διατηρεί ακόμη κάποιες αναλαμπές του πνεύματός του ανακατομένες με παρακρούσεις. Ζητεί να ξεχάσῃ, να εύρῃ κάποια ησυχία της ψυχής, αλλά η σκληρότης του αρχαίου κόσμου ορθώνεται φοβερή. Τρελλός από απελπισία, πνίγει της τύψεις του σε νέο αίμα και πέφτει νεκρός από σαϊτιά του Απόλλωνος.

Στο τέλος του δράματος προφητεύεται ο ερχομός ενός νέου Θεού, του Θεού της συγγνώμης, αλλά ο χορός καταλήγει ότι ο ανθρώπινος πόνος είναι ανώτερος από κάθε παρηγοριά της θρησκείας.
Ο χορός αποτελείται από δυο ημιχόρια, μητέρες και κόρες της Κορίνθου, από της οποίες έλαβε το όνομά του και το δράμα.
Προλογίζει το φάντασμα της Λυσίδας».

Για να πραγματοποιηθεί, όμως, η σύνδεση και για να θεμελιωθεί η εφεξής κοινή πορεία των δύο προαναφερθέντων συμβεβηκότων, χρειάστηκε να περάσουν ακόμη είκοσι χρόνια, οπότε και φτάνουμε στο 2008, έτος έκδοσης του 6ου κατά σειράν τομιδίου της Σειράς «Μελετήματα» (ενταγμένης στο Επιστημονικό Δελτίο «Παράβασις» του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ), όπου καταγράφονταν τα σχετικά με τον Σταθάτειο Δραματικό Διαγωνισμό της Εταιρείας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων. Από τις πληροφορίες αυτού του τομιδίου, εξάλλου, αντλήθηκαν και τα στοιχεία που παρετέθησαν στην αρχή του παρόντος άρθρου.

Ωστόσο, ένα εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο απουσίαζε από τη συγκεκριμένη καταγραφή και αυτό το στοιχείο δεν ήταν άλλο από το γεγονός ότι το χειρόγραφο/δακτυλόγραφο του δράματος «Κορίνθιες» δεν λάνθανε, όπως αφηνόταν να εννοηθεί (καθόσον, βέβαια, δεν είχαν γίνει εγκαίρως γνωστές στους ερευνητές οι αντίστοιχες πληροφορίες), αλλά συμπεριλαμβανόταν στο «Αρχείο Κοσμά Πολίτη», το οποίο δωρήθηκε την ίδια εκείνη χρονιά (!) στη Βιβλιοθήκη του Κολλεγίου Αθηνών.

Αυτή ακριβώς η ευτυχής συγκυρία σύντομα επέτρεψε στη γράφουσα να προχωρήσει στην προαναφερθείσα εδώ σύνδεση των δύο ανεξάρτητων/μεμονωμένων μέχρι τότε συμβάντων, σύνδεση η οποία επιβεβαιώθηκε κατά την επίσκεψή της στη Βιβλιοθήκη του Κολλεγίου το καλοκαίρι του 2010 (οπότε και επετράπησαν για ορισμένο χρονικό διάστημα οι επισκέψεις στο Αρχείο) και η οποία σήμανε, βέβαια, τη θαυμαστή, τουλάχιστον για την ίδια ως ερευνήτρια, στιγμή της ανακάλυψης ενώ, σχεδόν ταυτόχρονα, γέννησε και την ελπίδα ότι το δράμα «Κορίνθιες» (το οποίο, σημειωτέον, ο Κοσμάς Πολίτης, μετά την αποτυχία του στον Σταθάτειο Διαγωνισμό, είχε επιχειρήσει, ματαίως, να προωθήσει στο Εθνικό Θέατρο) θα έβρισκε, εφόσον το κείμενο είχε διασωθεί, έστω και μετά από τόσες δεκαετίες, τον δρόμο του για το «φως της δημοσιότητας», αλλά και τη σωστή θέση του στη συνολική συγγραφική πορεία του επιφανούς πεζογράφου.

Οι σχετικές ανακοινώσεις μου, κατά το μεσολαβήσαν διάστημα, στον ημερήσιο και στον περιοδικό Τύπο, έμπλεες διακαών πόθων, γνωστοποίησαν οπωσδήποτε κάποια επιπρόσθετα ευρήματα, αλλά το δακτυλόγραφο μπόρεσα να το μελετήσω κανονικά ύστερα από την παρέλευση ακόμη δέκα χρόνων.

Τότε, τον χειμώνα του 2018-2019, η Βιβλιοθήκη του Κολλεγίου ήρθε σε συμφωνία με τον εκδοτικό οίκο Νεφέλη και έτσι δόθηκε στον αξιότιμο κύριο Βάλτερ Πούχνερ και σε εμένα η ευκαιρία να ετοιμάσουμε τα συνοδευτικά κείμενα για την (με πολλές προσδοκίες επενδεδυμένη) έκδοση του έργου, η οποία και αναμένεται, καλώς εχόντων των πραγμάτων, τον προσεχή Νοέμβριο. Στις 16.11.2020, μάλιστα, σχεδιάζεται μια πρώτη (αναγκαστικά διαδικτυακή) παρουσίαση του βιβλίου, η οποία ευελπιστούμε ότι θα ακολουθηθεί και από άλλες, διά ζώσης πλέον, παρουσιάσεις του.

Σκέπτομαι ειλικρινά, με μεγάλη χαρά, ότι το πνεύμα του Κοσμά Πολίτη, του αγαπημένου δημιουργού των μυθιστορημάτων «Λεμονοδάσος», «Εκάτη», «Eroica», «Το Γυρί», «Στου Χατζηφράγκου», «Τέρμα», αλλά και του έτερου (και πολύ μεταγενέστερου) θεατρικού έργου «Κωνσταντίνος ο Μέγας», θα αναγαλλιάζει κάπου με ηδονική προσμονή. Περιμένουμε κι εμείς μαζί του…

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ανατομία του ναζισμού με το βλέμμα στο παρόν και στο μέλλον
Το νέο βιβλίο του Βασίλη Λιόση αφορά στη μελέτη του φαινομένου του ναζισμού και συνεισφορά στη σχετική ελληνική βιβλιογραφία για τον σημερινό αναγνώστη-πολίτη.
Ανατομία του ναζισμού με το βλέμμα στο παρόν και στο μέλλον
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενδοκινηματικές ιδεολογικές διεργασίες
Το νέο βιβλίο του Δημήτρη Παπανικολόπουλου είναι μια ενδιαφέρουσα προσπάθεια για να ανοίξει ο διάλογος για τα ζητήματα που διέπουν τις πτυχές της εσωτερικής ζωής των κινημάτων.
Ενδοκινηματικές ιδεολογικές διεργασίες
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Στην υγειά ενός Κανάγια
Στις 19 Ιουλίου 2007, ο θρυλικός Αργεντίνος γελοιογράφος και συγγραφέας Ρομπέρτο ελ Νέγρο Φονταναρόσα έφυγε από τη ζωή, νικημένος από την αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση, το ρημάδι του ALS. Κάθε χρόνο έκτοτε,...
Στην υγειά ενός Κανάγια
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη
Εξήντα χρόνια μετά τον θάνατο του ιδρυτή των εκδόσεων Γκοβόστη, η τρίτη γενιά, τιμώντας την μνήμη του, επανεκκινεί την παλιά σειρά «Ανατολή», την οποία είχε εγκαινιάσει τότε, στον περίφημο Μεσοπόλεμο, το...
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενας αισιόδοξος σοσιαλιστής
Το πολυσέλιδο αυτό βιβλίο αποτελεί έναν άθλο του συγγραφέα, προϊόν μακρόχρονης μελέτης, απόσταγμα διεισδυτικής ανάγνωσης της παγκόσμιας ιστορίας, με καθαρή ιδεολογία: υπέρ των κοινωνικών αγώνων των εργαζόμενων...
Ενας αισιόδοξος σοσιαλιστής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας