Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ανατομία του ναζισμού με το βλέμμα στο παρόν και στο μέλλον

Βασίλης Λιόσης:«Ναζισμός: τα αίτια γέννησης και γιγάντωσής του» εκδόσεις ΚΨΜ, Αθήνα 2020, σελ. 480

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανατομία του ναζισμού με το βλέμμα στο παρόν και στο μέλλον

  • A-
  • A+

Η έκδοση ενός βιβλίου για τον ναζισμό αποτελεί συγγραφική και εκδοτική πρόκληση αλλά και συνεισφορά στη σχετική ελληνική βιβλιογραφία, η οποία χρειάζεται εμπλουτισμό και ανανέωση. Το ζήτημα βέβαια είναι να καταγραφεί σε τι συνίσταται η συνεισφορά του βιβλίου του εκπαιδευτικού και συγγραφέα Βασίλη Λιόση στη μελέτη του φαινομένου του ναζισμού για τον σημερινό αναγνώστη-πολίτη. Δεν είναι τυχαία εξάλλου τόσο η πολιτική ταυτότητα όσο και η εκπαιδευτική κουλτούρα του συγγραφέα στην επιλογή και ολοκλήρωση ενός τέτοιου συγγραφικού εγχειρήματος.

Αναμφισβήτητα, πριν από όλα, η εξαιρετικά φροντισμένη έκδοση και ειδικά η απαιτητική γλωσσική επιμέλεια του βιβλίου αποτελεί το πρώτο πειστήριο ποιοτικής ενασχόλησης. Ειδικά το εξώφυλλο του βιβλίου με την επιτυχή επιλογή του συγκεκριμένου ιστορικού τεκμηρίου (φωτογραφία) μπορεί να δώσει αφορμή για μια εμπνευσμένη διδασκαλία αισθητικής και ιδεολογικής ανάλυσης.

Καταρχάς είναι θεμελιώδης η συνεισφορά του συγγραφέα στην πολυπρισματική ερμηνεία της γέννησης του ναζιστικού φαινομένου (πολιτική, οικονομική, κοινωνική, ψυχολογική). Αναδεικνύει μεθοδικά ότι μέχρι την άνοδο στην εξουσία των ναζί υπήρξε επί δεκαετίες παραγωγή ιδεών σε πολιτικό, φιλοσοφικό, ηθικό και οικονομικό επίπεδο (από τις ιδέες του παγγερμανισμού και της Αριας φυλής έως τις συνεχώς αυξανόμενες δημοσιεύσεις υποστήριξης της Ευγονικής) που προλείαιναν συστηματικά το έδαφος για την αποδοχή ανάλογων αντιλήψεων και στην επιστημονική κοινότητα αλλά και στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.

Παράλληλα επιχειρείται τεκμηριωμένα να εξηγηθεί η εκρηκτική ανάπτυξη του ναζιστικού φαινομένου ειδικά στη Γερμανία μελετώντας ένα πλήθος παραγόντων. Από το βάρος της ιστορικότητας (επιβίωση του πρωσικού πνεύματος με κυρίαρχο τον ρόλο του στρατού), την πρόσφατη ήττα στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και τους επαχθείς όρους της Συνθήκης των Βερσαλλιών έως τον φόβο εκ μέρους των γερμανικών ελίτ μιας εσωτερικής επανάστασης επηρεασμένης από τις ιδέες της ρωσικής και η οργάνωση κατά συνέπεια μιας επιτυχούς εσωτερικής προπαγάνδας με κυρίαρχα χαρακτηριστικά τη συνωμοσιολογία και την επιβολή μιας σειράς ιδεολογημάτων περί Αριας φυλής, περί εσωτερικού εχθρού (αντισημιτισμός, αντικομμουνισμός κτλ. ).

Κυρίαρχος παράγοντας κατά τη γνώμη μου, ο οποίος αναλύεται πλήρως στο βιβλίο, είναι ο εξοβελισμός και η υπονόμευση του πνεύματος και των αρχών του Διαφωτισμού από μια γερμανική κοινωνία με ακραίες συντηρητικές αντιλήψεις και με ηγετικές ελίτ εμφορούμενες από επεκτατική λογική και αποικιοκρατικό πνεύμα!

Στη συνέχεια εξετάζεται και φωτίζεται σφαιρικά μέσα από μια σειρά πρωτόγνωρων παραμέτρων η μοναδικότητα του ναζιστικού φαινομένου στη νεότερη και σύγχρονη ιστορία. Σημαντική παράμετρος η πολύμορφη προπαγάνδα ως ύψιστο όπλο ιδεολογικής και ψυχολογικής επιβολής.

Από την άσκηση συστηματικής προπαγάνδας μέσω της μαθησιακής διαδικασίας στα σχολεία, από την παραγωγή τεράστιου όγκου προπαγανδιστικού υλικού στον πολιτισμό (μουσική, θέατρο, διαγωνισμοί, βραβεία και κυρίως αριθμό ταινιών που μπροστά τους, την περίοδο 1933-1944, ωχριά ακόμα και το Χόλιγουντ). Ο κύκλος αυτός ολοκληρώνεται με την καύση των βιβλίων ως ειδική τελετουργία εξόντωσης, όχι απλώς των ιδεών, αλλά της ίδιας της ύπαρξης των αντιπάλων.

Κορυφαία απόδειξη της μοναδικότητας του ναζισμού ως πολιτικού φαινομένου είναι η άσκηση των πιο επώδυνων, των πιο απάνθρωπων μορφών βίας πέραν των βαρύτατων πολεμικών απωλειών. Εκκινώντας ο συγγραφέας από τη φράση του Σαρτρ, «ο φασισμός δεν ορίζεται από τον αριθμό των θυμάτων αλλά από τον τρόπο που σκοτώνει», αναγορεύει και ορίζει ως πρώτη, και πέραν όλων, τη θηριωδία του Ολοκαυτώματος θεωρώντας την ως μια τομή στην ιστορία της ανθρώπινης βίας.

Παράλληλα προσθέτει σ' αυτό την εξοντωτική καταναγκαστική εργασία μέσω της μεταφοράς εργατών από πολλές χώρες, την οικονομική αποστράγγιση των κατεχόμενων χωρών με οδυνηρό αποτέλεσμα τον θάνατο χιλιάδων αθώων υπάρξεων από την πείνα και κυρίως τις μαζικές σφαγές ως μορφή δήθεν αντιποίνων στην αντιστασιακή δράση των υποταγμένων λαών. Ειδικά για την τελευταία εγκληματική επιλογή γίνεται μια συγκλονιστική περιγραφή των θηριωδιών αυτών στην Ελλάδα!

Πολύ σημαντικό μέρος του βιβλίου είναι η σύνδεση και οι αναλογίες της γέννησης και επιβολής του ναζισμού με τη σημερινή, ιδιαίτερα δύσκολη, κοινωνική πραγματικότητα, καθώς είναι εμφανής η επιχειρούμενη προσπάθεια αναβίωσης των ιδεών και πρακτικών του σε πολλές χώρες. Τόσο οι επιλογές των ελίτ της παγκοσμιοποίησης που υποκρύπτουν πολιτικές και οικονομικές σκοπιμότητες όσο και αξιοποίηση της προπαγάνδας και της αναπαραγωγής ανάλογων αντιλήψεων μέσω των σύγχρονων και ελεγχόμενων ΜΜΕ εξωθούν κοινωνίες και πολίτες στον ρατσισμό, στον ανορθολογισμό, στη συνωμοσιολογία, στην αποδοχή οποιασδήποτε απιθανότητας.

Σε αυτό το κλίμα είναι δραματικά επίκαιρη η φράση του Βολταίρου «αυτοί που μπορούν να σε κάνουν να πιστέψεις απιθανότητες, είναι ικανοί να σε πείσουν να διαπράξεις φρικαλεότητες». Φρικαλεότητες που τόσο στην υπόλοιπη Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα είναι πλέον γεγονός και γεννούν μαζικές φωνές διαμαρτυρίας των δημοκρατικών και σκεπτόμενων πολιτών για βαριά τιμωρία των ναζί ενόχων-δολοφόνων!

*Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου και διευθυντής του περιοδικού ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενδοκινηματικές ιδεολογικές διεργασίες
Το νέο βιβλίο του Δημήτρη Παπανικολόπουλου είναι μια ενδιαφέρουσα προσπάθεια για να ανοίξει ο διάλογος για τα ζητήματα που διέπουν τις πτυχές της εσωτερικής ζωής των κινημάτων.
Ενδοκινηματικές ιδεολογικές διεργασίες
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Στην υγειά ενός Κανάγια
Στις 19 Ιουλίου 2007, ο θρυλικός Αργεντίνος γελοιογράφος και συγγραφέας Ρομπέρτο ελ Νέγρο Φονταναρόσα έφυγε από τη ζωή, νικημένος από την αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση, το ρημάδι του ALS. Κάθε χρόνο έκτοτε,...
Στην υγειά ενός Κανάγια
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη
Εξήντα χρόνια μετά τον θάνατο του ιδρυτή των εκδόσεων Γκοβόστη, η τρίτη γενιά, τιμώντας την μνήμη του, επανεκκινεί την παλιά σειρά «Ανατολή», την οποία είχε εγκαινιάσει τότε, στον περίφημο Μεσοπόλεμο, το...
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενας αισιόδοξος σοσιαλιστής
Το πολυσέλιδο αυτό βιβλίο αποτελεί έναν άθλο του συγγραφέα, προϊόν μακρόχρονης μελέτης, απόσταγμα διεισδυτικής ανάγνωσης της παγκόσμιας ιστορίας, με καθαρή ιδεολογία: υπέρ των κοινωνικών αγώνων των εργαζόμενων...
Ενας αισιόδοξος σοσιαλιστής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας