Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι φωτοσκιάσεις μιας συνομιλίας

«Το όρος Αφροδίτη»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι φωτοσκιάσεις μιας συνομιλίας

  • A-
  • A+
ΑΝΤΩΝΗΣ ΦΩΣΤΙΕΡΗΣ - ΓΙΑΝΝΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΗΣ

Δυο σπουδαίοι δημιουργοί, ο Αντώνης Φωστιέρης, κορυφαίος ποιητής της Γενιάς του ’70, και ο Γιάννης Ψυχοπαίδης, κορυφαίος ζωγράφος με σημαντικό έργο πάνω στον δημιουργικό διάλογο της ζωγραφικής με τις άλλες τέχνες και με χαρακτηριστική και ιδιότυπη τεχνική, συστεγάζονται σε μια θαυμάσια έκδοση, σε μια «λαλέουσα» ομιλία ποίησης και ζωγραφικής.

Ο πρώτος διεισδύει με τους στίχους του σε ενδότερα τοπία της ύπαρξης, εκεί όπου ο φιλοσοφικός στοχασμός βρίσκεται σε διαλεκτική πάλη με το μαύρο, ενίοτε όμως και με το «ασπρόμαυρο», τις διαιώνιες αντιθέσεις: της ζωής με τον θάνατο, της μνήμης με τη λήθη, του φωτός με το σκοτάδι, του έρωτα με τη μοναχικότητα. Ολα σε αρμονική σύνθεση, δημιουργούν στο έργο του Φωστιέρη ένα δραματικό παιχνίδι φωτοσκιάσεων.

Ο δεύτερος εμβαθύνει με τις ζεστές χρωματικές πινελιές του, τις μπλε, τις κόκκινες, τις κίτρινες, τις πράσινες, τις μαύρες, στο μυστηριακό βάθος της ανθρώπινης φύσης, αποδίδοντας με τα δικά του υλικά και εργαλεία τις ενδότερες αντιθέσεις και συγκρούσεις που τη διακρίνουν.

Στο εργαστήρι του, ανοιγμένες τέσσερις συλλογές του Φωστιέρη -«Σκοτεινός έρωτας», «Το θα και το να του θανάτου», «Η σκέψη ανήκει στο πένθος», «Πολύτιμη λήθη και τοπία του τίποτα»- από τις οποίες επιλέγει κι ανθολογεί ποιήματα που τον συγκινούν διανοητικά και ψυχικά, εμπνέεται και δημιουργεί εικαστικά στιγμιότυπα. Μετουσιώνει, δηλαδή, την ποίηση σε «ομιλούσα ζωγραφική», δημιουργώντας πολύμορφες συνθέσεις με στίχους του Φωστιέρη, τοπία και πρόσωπα έκπληκτα μπροστά στο μηδέν και το τίποτα, με σώματα λεηλατημένα από τις μυλόπετρες του χρόνου. Ευτυχής συνάντηση δύο ξεχωριστών προσωπικοτήτων της τέχνης και μια σπουδαία αισθητική και αισθητηριακή εμπειρία.

Ξεφυλλίζοντας την καλαίσθητη έκδοση του βιβλίου, ο αναγνώστης μπορεί να βλέπει αντικριστά τις δύο τέχνες να συνυπάρχουν αρμονικά, να θαυμάζει αυτόνομα το ποίημα και να μετακινεί τη ματιά του στο εμπνευσμένο από αυτό έργο• να κάνει συσχετισμούς και διασυνδέσεις, να προσπαθεί να ανακαλύψει τι κέντρισε την προσοχή του ζωγράφου, τι πυροδότησε την έμπνευσή του και πού επικεντρώνεται η καλλιτεχνική του ματιά. Σκοπός του δεν είναι, βέβαια, να ερμηνεύσει το ποίημα.

Ο ζωγράφος δημιουργεί το δικό του έργο και δεν «αναλύει» το ποίημα, όπως ο κριτικός ή ο φιλόλογος. Αποδίδει τους κραδασμούς που του προκαλούν είτε μεμονωμένοι στίχοι είτε ολόκληρο το ποίημα, εμπλουτίζοντας τη σύνθεσή του με τη δική του οπτική, που συχνά μπορεί να συμπίπτει και με την οπτική του ποιητή. Οπως λ.χ. στο ποίημα «Προσλαμβάνουσα παράσταση»: ο στίχος που απομονώνεται στην εικαστική σύλληψη αποτελεί και την πεμπτουσία του ποιήματος:

Ο χρόνος, η βαθιά στοά, το διαμπερές μου τραύμα

Στην «Αράχνη» ο ζωγράφος αποδίδει στον πίνακα την «αεργία» του ποιητή και το ροκάνισμα του χρόνου. Ξεχωρίζει και καταγράφει από τους στίχους του ποιήματος αυτούς που σηκώνουν το νοηματικό του βάρος, παρεμβαίνοντας και παραβιάζοντας τη φυσική τους διάταξη σ’ αυτό:

Μιαν αράχνη που αιωρείτο συσπώντας τις κεραίες… να παγιδέψει το άπιαστο… τις ώρες μου, την πλήξη το κενό… Στο χλιαρό κενό του να μη σκέφτομαι καθόμουνα.

Αντίθετα, το ποίημα «Boîte à musique» αποδίδεται εικαστικά στο σύνολό του:

Ανοίγοντάς μου το κεφάλι

Βγαίνει από μέσα μουσική και μια χορεύτρια

Γυρνάει περί τον άξονα της σκέψης μου

Πιο λυγερή πιο εύστροφη απ’ τη σκέψη μου

Γύρω καθρέφτες πολλαπλασιάζοντάς την

Λουλούδια εξωτικά ή νάυλον•

Συγχρόνως απ’ τα βάθη ακούγεται

Ο ήχος της φωνής μου που δεν ξέρω

Και το πεπιεσμένο σύμπαν μου αναλύεται

Σε ζωηρές φουσκάλες προς τα επάνω.

Βλέπουμε, δηλαδή, χαραγμένη με μαύρο μολύβι τη μορφή του ποιητή να συμπιέζει με τα δυο χέρια το κεφάλι του και μια ευλύγιστη χορεύτρια να αναδύεται από αυτό, ενώ γύρω απεικονίζονται οι «ζωηρές φουσκάλες» και τα εξωτικά λουλούδια. Με μαύρες γραμμές αποδίδεται και ο πολλαπλασιασμός του ειδώλου και το «πεπιεσμένο σύμπαν» του ποιητή. Τα μολύβια και η γομολάστιχα υποδεικνύουν ότι ο ζωγράφος προσλαμβάνει το ποίημα ως ποίημα ποιητικής: στο χαρτί αποτυπώνεται ζωηρά ο σπινθήρας της έμπνευσης, η σύλληψη του ποιήματος και τα στρώματα της γραφής του.

Γενικά, με την ιδιότυπη χρήση των χρωμάτων του, ο Ψυχοπαίδης εκφράζει κυρίως το συναισθηματικό κλίμα που του προκαλούν οι στίχοι του Φωστιέρη. Αποδίδοντας με τολμηρές χρωματικές αντιθέσεις, που οφείλονται στον συνδυασμό των ψυχρών τόνων (πράσινο-μπλε) και των θερμών (κόκκινο-κίτρινο), αναδεικνύει την αισθητική και διανοητική συγκίνηση που δοκιμάζει κατά την ανάγνωσή τους. Ο αδρός σχεδιασμός των μορφών ή των αντικειμένων με το κάρβουνο και η αντίθεση που δημιουργείται με τα φωτεινότερα χρώματα απεικονίζουν πότε την αίσθηση του ερωτισμού που αποπνέει το ποίημα και πότε τη στοχαστική του υπόσταση, όπως λ.χ. στο ποίημα «Το όρος Αφροδίτη»:

Κορίτσι το τσουρουφλισμένο χόρτο του έρωτα

Κι η σκοτεινή σχισμή για την αχερουσία.

Το απόκρημνο βουνάκι σου με ρόδινες μυρτιές

Κι ο χοίρος που βοσκάει τα βαλανίδια.

Ακρως ερωτικό το ποίημα, όπως και το έργο της ζωγραφικής. Στο επίκεντρο μια κοριτσίστικη μορφή με το «χόρτο του έρωτα» στο χέρι και με τον στίχο «σκοτεινή σχισμή για την αχερουσία» να δεσπόζει στον πίνακα. Η ερωτική σημειολογία του ποιήματος (το «τσουρουφλισμένο χόρτο», η «σκοτεινή σχισμή», το «βουνάκι» και ο «χοίρος που βοσκάει») αποτυπώνονται στην ηδονική στάση του κοριτσιού, στα ανθισμένα λουλούδια που κρατά στα χέρια και στην εστίαση στο γυμνό της σώμα, που αποκαλύπτει και τα απόκρυφα σημεία.

Παρόμοια, η σκοτεινή διάθεση του ποιητή στο ποίημα «Παρομοίωση πάθους», που απορρέει από την επώδυνη ενδοσκοπική αναμέτρησή του με τον πανδαμάτορα χρόνο και την ανθρώπινη φθορά, απεικονίζεται σπαρακτικά στη ζωγραφική με το οριζόντιο σώμα ενός ανθρώπου και με ό,τι απομένει από τη φθορά, κόκαλα και κρανία. Οι υπάρξεις γίνονται παρανάλωμα της φωτιάς στο «κρεματόριο» του χρόνου. Ποίημα και ζωγραφική αποτυπώνουν με τρόμο τον χρόνο και τον αφανισμό του:

Ξεφλουδίζω το ξύλο και βρίσκω το κάρβουνο.

[…]

Μα πόση, αλήθεια, τέχνη χρειάζεται

Για να πετύχει ο αφανισμός.

Πόσος, αλήθεια, χρειάζεται αφανισμός

Για να ζεστάνεις.

Οι μορφές, σχηματοποιημένες αδρομερώς με μαύρες χαρακιές σε πολύχρωμο φόντο και με χρώματα που εκφράζουν τη θερμοκρασία της διάθεσης που προκαλεί στον ζωγράφο το εκάστοτε ποίημα, γεννούν μέσα από την πολυσημία των στίχων νέες επίσης πολύσημες συνθέσεις, όπως τις συλλαμβάνει ο ζωγράφος με τη δική του ευαισθησία, «με στοχασμό και μ’ όνειρο».

Στο πολύτιμο αυτό ανθολόγιο, ποίηση και ζωγραφική διαλέγονται μεταξύ τους δημιουργικά ως εκφάνσεις της φιλοσοφικής και καλλιτεχνικής σύλληψης του ανθρώπινου βίου αντίστοιχα, συνεισφέροντας η πρώτη με την πανδαισία των λέξεων και η δεύτερη με την πανδαισία των χρωμάτων στη μακρά και τεθλασμένη οδό της ζωής και της τέχνης.

Η έκδοση συνοδεύεται και από ένα εμπνευσμένο κείμενο του Γιάννη Ψυχοπαίδη για την ποίηση του Αντώνη Φωστιέρη.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Επανέκδοση της ποιητικής συλλογής «Συμεών Μνήμα»
Επανεκδίδεται η ποιητική συλλογή «Συμεών Μνήμα» του Ιερομόναχου Συμεών από τις εκδόσεις Άγρα. «Δὲν ἔχω φτάσει στὴ ζωοποιὸ νέκρωση, ποὺ ποθῶ. Δημοσιεύω αὐτὰ τὰ ποιήματα ἐπειδή, μέσα μου, ἔτσι αἰσθάνομαι ὅτι...
Επανέκδοση της ποιητικής συλλογής «Συμεών Μνήμα»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Κι εσύ αμείλικτα σκληρός εκεί που είσαι λίγος για μας που σου ζητάμε τα πολλά...»
Ο Παύλος Σιδηρόπουλος αν ζούσε, θα ήταν 70 ετών ο «πρίγκιπας της ροκ», με τα αγαπημένα τραγούδια που εξακολουθούν να επηρεάζουν και τη νέα γενιά. Σε λίγες μέρες μια συλλογή με ανέκδοτα ποιήματά του, τα οποία...
«Κι εσύ αμείλικτα σκληρός εκεί που είσαι λίγος για μας που σου ζητάμε τα πολλά...»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ιεροµόναχος Συµεών: «Όλος Οφθαλµός»
«Η τέχνη, όπως και η γλώσσα, είναι έκφραση της ζωής που κάνουµε. Στην εποχή µας, στην Ελλάδα και σχεδόν σε όλο τον πλανήτη, κυριαρχεί µια banalité, δηλαδή µια ρηχότητα και µια κοινοτοπία στην ζωή και στην...
Ιεροµόναχος Συµεών: «Όλος Οφθαλµός»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ο ποιητής και η θεία που μιλούσε ποίηση
Πώς ξαφνικά, μετά από μισό αιώνα και πλέον, ένας ποιητής ξαναζεί την ατμόσφαιρα της παιδικής ηλικίας σε μια επαρχιακή πόλη και θυμάται τα λόγια της θείας του; Από ποιες διαδρομές ξανάρχονται; Κι αυτό γίνεται,...
Ο ποιητής και η θεία που μιλούσε ποίηση
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Παρουσίαση της Μεγάλης Ανθολογίας «Δαίδαλος»
Η Μεγάλη Ανθολογία της Σύγχρονης Ελληνικής Λογοτεχνίας «Δαίδαλος» παρουσιάζεται στο βιβλιοπωλείο Ιανό. Θα μιλήσουν ο διευθυντής της «Εφ.Συν.», ο πρόεδρος και η γενική γραμματέας της Εταιρείας Συγγραφέων. Η...
Παρουσίαση της Μεγάλης Ανθολογίας «Δαίδαλος»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Επαναστατική ποίηση σε εποχή λιτότητας
Ποια είναι η εικόνα της σημερινής Ελλάδας στο μυαλό των νέων ποιητών και λογοτεχνών; Πώς τα βιώματα έχουν μετουσιωθεί σε στίχους; Πώς προσλαμβάνει ένας Ευρωπαίος αυτή τη στιγμή τα όσα συμβαίνουν στη χώρα;
Επαναστατική ποίηση σε εποχή λιτότητας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας