Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ιδέες και δράση ενός μεγάλου επαναστάτη
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ιδέες και δράση ενός μεγάλου επαναστάτη

  • A-
  • A+
ART Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις

Ζούμε σε μια περίοδο όπου η συζήτηση για τη στρατηγική και τις επιλογές της Αριστεράς –συνεπώς και την ιστορία της– αναζωογονείται διαρκώς. Η εποχή που αυτά τα ζητήματα μπορούσαν να μπουν στον «καταψύκτη» στο όνομα του ρεαλισμού ανήκει στο παρελθόν.

Συμβολή σε αυτή τη συζήτηση είναι η επανέκδοση του βιβλίου «Ο Μαρξισμός του Τρότσκι» από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο. Καμιά σοβαρή προσπάθεια να συζητηθεί η φύση των καθεστώτων του «ανατολικού μπλοκ», οι μεγάλες στιγμές της Αριστεράς διεθνώς όλες τις προηγούμενες δεκαετίες, αλλά και η προοπτική της δεν μπορεί να παραλείψει ή να υπεκφύγει την αναφορά στον Τρότσκι, τις ιδέες και τη δράση του.

Το βιβλίο του Duncan Hallas συνοψίζει τις ιδέες και τη δράση του Τρότσκι μέσα στο ιστορικό τους πλαίσιο. Στο πρώτο μέρος του βιβλίου παρουσιάζεται η καρδιά της θεωρητικής και πολιτικής κληρονομιάς του Τρότσκι, η θεωρία της Διαρκούς Επανάστασης.

Ο καπιταλισμός του 21ου αιώνα διαφέρει πράγματι σε πολλά από την εποχή που διατύπωνε αυτή τη θεωρία ο Τρότσκι, αλλά ο «νόμος της άνισης και συνδυασμένης ανάπτυξης» του συστήματος συνεχίζει να ισχύει και –το πιο σημαντικό– να παράγει τον «ιστορικό νεκροθάφτη» του, την εργατική τάξη που κρατάει στα χέρια της το κλειδί της κοινωνικής απελευθέρωσης –από τη Λατινική Αμερική μέχρι την «αραβική άνοιξη» που έρχεται ξανά στο προσκήνιο.

Duncan Hallas. Ο Μαρξισμός του Τρότσκι, 3η έκδοση. Εκδόσεις Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο. Σελίδες 168

Στη συνέχεια ο Hallas παρουσιάζει τη μάχη του Τρότσκι ενάντια στη σταλινική γραφειοκρατία. Ο Τρότσκι ήταν ο πρώτος μπολσεβίκος που συγκρούστηκε με τον σταλινισμό και αυτό σήμαινε την υπεράσπιση της γνήσιας κληρονομιάς της Ρώσικης Επανάστασης και της χειραφετικής προοπτικής που είχε χαράξει.

Για τη γραφειοκρατία σοσιαλισμός σήμαινε η εξουσία της και ο έλεγχός της στο κράτος και την κοινωνία. Για τον Τρότσκι, αντίθετα, σοσιαλισμός σήμαινε μια κοινωνία ανώτερη οικονομικά από τον καπιταλισμό που όμως την εξουσία –δηλαδή τη δυνατότητα λήψης και εφαρμογής των κρίσιμων πολιτικών αποφάσεων- θα την είχε η εργατική τάξη.

Ο συγγραφέας επισημαίνει σε αυτό το κεφάλαιο ότι «ο Τρότσκι έκανε την πρώτη συγκροτημένη προσπάθεια να δώσει μία ιστορικο-υλιστική ανάλυση του σταλινισμού –της τελικής κατάληξης της Ρωσικής Επανάστασης. Οποιεσδήποτε κριτικές και αν μπορούν να γίνουν –και θα κάνουμε μία τέτοια κριτική εδώ– αυτή η ανάλυση υπήρξε το σημείο εκκίνησης για όλες τις μετέπειτα σοβαρές αναλύσεις από μια μαρξιστική σκοπιά».

Τα επόμενα δύο κεφάλαια ασχολούνται με δύο αλληλένδετες πλευρές της συνεισφοράς του μεγάλου επαναστάτη. Τη συμβολή του στην ανάπτυξη της επαναστατικής στρατηγικής και τακτικής τόσο στα πρώτα χρόνια της Κομμουνιστικής Διεθνούς, όσο και στα επόμενα, όταν χρειάστηκε να υπερασπίσει αυτή την κληρονομιά από τις επιλογές που έφεραν μεγάλες ήττες και χαμένες ευκαιρίες για το εργατικό κίνημα. Αλλά και τη σχέση ανάμεσα στην εργατική τάξη και το επαναστατικό κόμμα «το ιστορικά καθορισμένο όργανο» με το οποίο η τάξη «φτάνει στην αυτοσυνείδησή της», σύμφωνα με τον Τρότσκι.

Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου ο Hallas εξετάζει κριτικά την ανάλυση του Τρότσκι για τη Ρωσία του Στάλιν. Το 1936, ο Τρότσκι έγραφε ότι «ποτάμια αίματος χωρίζουν τον Σταλινισμό από τον Μπολσεβικισμό». Παρ’ όλα αυτά διατήρησε την άποψη ότι η Σοβιετική Ενωση παρέμενε ένα «εκφυλισμένο εργατικό κράτος». Σε διάλογο και κριτική αποτίμηση αυτής της ανάλυσης, ο Duncan Hallas αντιπαραθέτει μία διαφορετική ανάλυση, αυτήν του κρατικού καπιταλισμού στη Ρωσία, όπως αναπτύχθηκε για πρώτη φορά από τον Tony Cliff στο τέλος της δεκαετίας του ’40.

Αυτή η ανάλυση ήταν κάτι πολύ πιο σημαντικό από μια διαφωνία για έναν «ορισμό». Ηταν το κλειδί για την κατανόηση της απρόσμενης –για όλη την Αριστερά– εξέλιξης που πήρε το σύστημα παγκόσμια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Την κατάρρευση της αποικιοκρατίας, τον στρατιωτικό ανταγωνισμό των δύο υπερδυνάμεων, τη «χρυσή τριακονταετία» ενός συστήματος που έμοιαζε να έχει απαλλαγεί από τις καταστροφικές οικονομικές κρίσεις.

Ο συγγραφέας κλείνει το βιβλίο του με την εξής παράγραφο: «Η κληρονομιά του αγώνα ολόκληρης της ζωής του Τρότσκι, που τα τελευταία χρόνια διεξάχθηκε κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες, είναι εξαιρετικά πολύτιμη. Για όλους εκείνους τους μαρξιστές για τους οποίους ο μαρξισμός είναι μία σύνθεση θεωρίας και πράξης, η κληρονομιά αυτή είναι σήμερα μία αναντικατάστατη συμβολή σε αυτήν τη σύνθεση».

Ο ίδιος ο Duncan Hallas (1925-2002) ενσάρκωνε αυτό τον συνδυασμό. Εφηβος εργάτης στο Μάντσεστερ, εντάχτηκε στο τροτσκιστικό κίνημα στα πρώτα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, επιστρατεύτηκε, πολέμησε στην Καέν τον Ιούλη του 1944 και μετά βρέθηκε στην Αίγυπτο, όπου συμμετείχε στο κύμα των ανταρσιών που τάραξαν τον βρετανικό στρατό το 1945-1946. Ανήκε στην ολιγομελή ομάδα που συσπείρωσε ο Tony Cliff και που στα επόμενα χρόνια θα γινόταν η Διεθνιστική Σοσιαλιστική Τάση (σε αυτή ανήκουν το SWP της Βρετανίας και το ΣΕΚ στην Ελλάδα).

Αυτό που τον διέκρινε ήταν οι βαθιές και πολύπλευρες γνώσεις του, το καθαρό ύφος στον γραπτό και προφορικό λόγο, απαλλαγμένο από το επιτηδευμένα απροσπέλαστο στιλ αυτού που συχνά ονομάζεται «ακαδημαϊκός μαρξισμός». Αυτό το προτέρημα κάνει το βιβλίο για τον «Μαρξισμό του Τρότσκι» ιδιαίτερα χρήσιμο σε όσους/ες θέλουν να έρθουν σε επαφή για πρώτη φορά με το έργο του μεγάλου επαναστάτη.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το κορίτσι που άκουγε αγγέλους (και βρήκε τελικά τη γαλήνη)
Mε σθένος σπάνιο, με παρρησία, τόλμη και ειλικρίνεια η συγγραφέας προβαίνει σε μια βαθιά εξομολόγηση για το πώς απελευθερώθηκε, μετά από τριάντα χρόνια, από το τέρας της οικογενειακής προέλευσης...
Το κορίτσι που άκουγε αγγέλους (και βρήκε τελικά τη γαλήνη)
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η γραφή ως καταβύθιση
Μέσα από τις σελίδες τού «Ενα δικό της δωμάτιο», της Βιρτζίνια Γουλφ, αναδεικνύονται με ενάργεια ζητήματα όπως οι διαμετρικά αντίθετες περιγραφές της ζωής των γυναικών των περασμένων αιώνων, αφ’ ενός στη...
Η γραφή ως καταβύθιση
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οι οθόνες και τα βλέφαρα πρέπει να κλείνουν
Ενδεχομένως έχει νόημα κάποιες φορές να στρέφουμε το βλέμμα μας σε βιβλία που εκδόθηκαν εδώ και κάμποσα χρόνια, αλλά δεν έλαβαν την προσοχή και τον σχολιασμό που τους άξιζε. Οπως το βιβλίο του Jonathan Crary
Οι οθόνες και τα βλέφαρα πρέπει να κλείνουν
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ελευθεριακά χρονικά…
Ο Μιχάλης Πρωτοψάλτης υπήρξε ένας πολυπράγμων και παθιασμένος άνθρωπος, ένας «ανορθόδοξος αναρχικός αριστοκράτης βάνδαλος», με σημαντική παρουσία στα καθ’ ημάς ελευθεριακά τεκταινόμενα.
Ελευθεριακά χρονικά…
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ο «Θησαυρός» της Κέρκυρας
Ως μελετητής, ο Λουκιανός Ζαμίτ έχει εντρυφήσει σε μια πολύ εκτεταμένη χρονικά κλίμακα πηγών, ενώ έχει σταθεί με τρυφερό ενδιαφέρον σε περιόδους εξαιρετικά δύσκολες, όπως ήταν εκείνες του πολέμου, της Κατοχής...
Ο «Θησαυρός» της Κέρκυρας
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Από τον μύθο της ψυχικής ασθένειας στον μύθο της χημικής ίασης
Μία από τις ίσως πιο παράξενες ειδήσεις του 2004, στο Ηνωμένο Βασίλειο, ήταν αυτή της ανακοίνωσης μιας περιβαλλοντικής οργάνωσης ότι στο πόσιμο νερό της χώρας ανιχνεύτηκαν ίχνη του αντικαταθλιπτικού φαρμάκου...
Από τον μύθο της ψυχικής ασθένειας στον μύθο της χημικής ίασης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας