Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ολγκα Τοκάρτσουκ: «Αν είσαι Πολωνός, έχεις κακό κάρμα»
EPA/FACUNDO ARRIZABALAGA
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ολγκα Τοκάρτσουκ: «Αν είσαι Πολωνός, έχεις κακό κάρμα»

  • A-
  • A+
H ανερχόμενη διεθνώς Πολωνέζα Ολγκα Τοκάρτσουκ, ιδιαίτερη, τολμηρή, ελεύθερη λογοτεχνική και πολιτική φωνή, κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας του 2018, αυτό που πέρυσι δεν δόθηκε γιατί ένα σεξουαλικό σκάνδαλο είχε διαλύσει τη Σουηδική Ακαδημία.

Το 2018 είναι σίγουρα η τυχερή χρονιά της 57χρονης Πολωνέζας συγγραφέως Ολγκα Τοκάρτσουκ. Πήρε και τα δύο μεγαλύτερα λογοτεχνικά βραβεία του κόσμου. Πρώτα το Διεθνές Μπούκερ με το μυθιστόρημά της «Flights» -κανονικά, στην ώρα του. Και μετά, το Νόμπελ Λογοτεχνίας του 2018 για το σύνολο του έργου της. Η ανακοίνωση, βέβαια, του δεύτερου έγινε χθες, αφού πέρυσι το σκάνδαλο Αρνό, με βιασμούς και σεξουαλικές παρενοχλήσεις στενά συνδεδεμένες με τους κύκλους της ίδιας της Σουηδικής Ακαδημίας, είχε καταστήσει την απονομή του αδύνατη.

Χθες, όμως, σε μια ιστορική και περίεργη συγχρόνως μέρα για τον θεσμό, ο μόνιμος γραμματέας της Ακαδημίας, Ματς Μαλν, αναφώνησε δύο ονόματα μαζί, ένα για το 2018, ένα για το 2019. Ο καθένας παίρνει από 9 εκατομμύρια σουηδικές κορόνες, φυσικά. Το Νόμπελ της Πολωνέζας (σταρ στην πατρίδα της, με αλλεπάλληλα μπεστ σέλερ, αλλά ολοένα και περισσότερο παντού στον κόσμο) ήταν μια ευχάριστη έκπληξη. Η ίδια έμαθε στη Γερμανία, καθ’ οδόν για μια δημόσια ανάγνωση έργου της, ότι η Σουηδική Ακαδημία την ξεχώρισε για την «αφηγηματική της φαντασία η οποία, με ένα εγκυκλοπαιδικό πάθος, αναδεικνύει το πέρασμα των ορίων ως τρόπο ζωής».

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας του 2018

Φεμινίστρια, vegan, δημόσιο πρόσωπο στη χώρα της που καυτηριάζει συχνά τις ακροδεξιές πολιτικές, εξ ου και κάποιοι τη θεωρούν «προδότρια» και ο εκδότης της πλήρωνε κάποτε σωματοφύλακες για να την προστατεύουν, δημιουργός ενός Φεστιβάλ Λογοτεχνίας στη μικρή αγροτική πόλη της Κάτω Σιλεσίας, όπου έχει διαλέξει να μείνει, και με τα πασίγνωστα ράστα κοτσιδάκια της (είναι μια παραδοσιακή πολωνική κόμμωση, επιμένει), η Τοκάρτσουκ γράφει μια σπουδαία, ιδιαίτερη λογοτεχνία.

Για την ώρα μπορείτε να τη γνωρίσετε μόνο μέσα από το βιβλίο της «Το Αρχέγονο και άλλοι καιροί» (εκδόσεις Καστανιώτη, μετάφραση Αλεξάνδρα Ιωαννίδου), αυτό που την καθιέρωσε το 1996. Aλλά ετοιμάζεται από τον ίδιο οίκο και πέφτει στην καλύτερη στιγμή το πολυσυζητημένο «Flights», έργο του 2017.

Τα βιβλία της δεν έχουν γραμμικές πλοκές και ιστορικούς περιορισμούς. Σαν να κοιτάει τον κόσμο από ψηλά, παθιασμένη με την Ιστορία και τους μύθους, ρίχνει στο χαρτί ανθρώπινες ιστορίες, φαινομενικά άσχετες, περίεργες, παραγνωρισμένες, μεταξύ ρεαλισμού και φαντασίας. Η ίδια έχει διαλέξει για τη δουλειά της έναν όρο της αστρονομίας: «μυθιστορήματα-αστερισμοί». Και εξηγεί ότι όπως οι αρχαίοι κοίταζαν τα αστέρια στον ουρανό και έβρισκαν τρόπους να τα βάλουν σε ομάδες και στη συνέχεια να τα συσχετίσουν με πλάσματα και αριθμούς, έτσι κι αυτή βάζει σε τροχιά ιστορίες, δοκίμια και σχεδιάσματα, αφήνοντας τον αναγνώστη να τους δώσει μορφή με νόημα.

Στο «Το Αρχέγονο και άλλοι καιροί» αφηγείται με τη φωνή τεσσάρων αρχαγγέλων την ιστορία των κατοίκων ενός μυθικού χωριού από το 1914 ώς τις μέρες μας, σε έναν παράξενο τόπο, που θα μπορούσε να είναι στην Ανατολική Ευρώπη, δηλαδή στην Πολωνία της, αλλά και παντού στον κόσμο. Το πολυβραβευμένο «Flights» («Πλάνητες» θα είναι μάλλον ο ελληνικός του τίτλος) είναι ένας στοχασμός πάνω στο ταξίδι και την ανθρώπινη ανατομία, αφού καταφέρνει και συνδυάζει τον Δανό γιατρό που ανακάλυψε τον αχίλλειο τένοντα με τη μεταφορά της καρδιάς του Σοπέν στη Βαρσοβία από το Παρίσι όπου πέθανε.

Aριστούργημά της θεωρείται, όμως, το μυθιστόρημα «Τα βιβλία του Ιακώβ» (2014), στο οποίο μετά από έρευνα χρόνων σε αρχεία και βιβλιοθήκες αναφέρεται στην περίεργη και άγνωστη ιστορία του Ιακώβ Φρανκ, χαρισματικού ηγέτη σέχτας τον 18ο αιώνα, που οι πιστοί του τον θεωρούσαν Μεσσία κι αυτός ονειρευόταν να ενώσει εβραίους, χριστιανούς και μουσουλμάνους.

Το βιβλίο κέρδισε το μεγαλύτερο λογοτεχνικό βραβείο της Πολωνίας, το Nike, και πούλησε 800 χιλιάδες αντίτυπα. Αλλά τότε ήταν που η Τοκάρτσουκ εξόργισε όσους ήδη θεωρούσαν το έργο της «βαθιά αντιχριστιανικό», λέγοντας στη δημόσια τηλεόραση ότι η Πολωνία είχε διαπράξει «φρικτές πράξεις» αποικιοκρατίας στο παρελθόν. Τότε ήταν που αναγκάστηκε να δεχτεί σωματοφύλακες.

«Ημουν πολύ αφελής, νόμιζα ότι ήμασταν ικανοί να συζητήσουμε τις μαύρες περιοχές της Ιστορίας μας», έλεγε στην «Γκάρντιαν» την ίδια χρονιά. Ενώ λίγα χρόνια νωρίτερα δήλωνε στη «Μοντ»: «Είναι δύσκολο να είσαι Πολωνός, είναι κακό κάρμα. Φυσικά λόγω του Αουσβιτς. Αλλά όχι μόνο. Είναι μια μακρά, επίπονη ιστορία, μια συνεχής πάλη με κόμπλεξ κατωτερότητας. Καμιά φορά και ανωτερότητας».

Η Ολγκα Τοκάρτσουκ γεννήθηκε το 1962 και με δύο γονείς δασκάλους μεγάλωσε μέσα σε βιβλιοθήκες, αλλά και σε έναν περίγυρο από αριστερούς διανοούμενους, «όχι, όμως, κομμουνιστές», όπως λέει. Από μια διάθεση να βοηθήσει τους ανθρώπους, σπούδασε ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας, όπου λάτρεψε τη δουλειά του Καρλ Γιουνγκ.

Αρχισε να δουλεύει σε νοσοκομείο, ειδικευμένη σε εξαρτημένα άτομα, παντρεύτηκε κι έκανε ένα παιδί. Εγκατέλειψε, όμως, τη δουλειά της και άρχισε να γράφει όταν κατάλαβε «πόσο πιο διαταραγμένη» ήταν από έναν ασθενή της. Από την αρχή έκανε εντύπωση ως συγγραφέας κι έπαιρνε το ένα βραβείο μετά το άλλο. Αλλά σε μια κρίση ταυτότητας στα 30 τόσα χρόνια της, εγκατέλειψε τα πάντα και έφυγε για ένα μεγάλο ταξίδι στον κόσμο, μόνη της, φτάνοντας μέχρι την Ταϊβάν και τη Νέα Ζηλανδία.

Χάρισε στην πατρίδα της το τέταρτο Νόμπελ Λογοτεχνίας μετά τον Βλάντισλαβ Ρέιμοντ (1924), τον Τσέσλαβ Μίλος (1980) και τη Βισουάβα Σιμπόρσκα (1996).

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Πέτερ Χάντκε: «Να είσαι δεκτικός είναι το παν»
Πριν από λίγα χρόνια είχε προτείνει να καταργηθεί το Νόμπελ, τώρα όμως το καλοδέχτηκε και ποζάρει χαμογελαστός. Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2019 ακούει στο όνομα Πέτερ Χάντκε κι είναι μεγάλη έκπληξη αλλά και...
Πέτερ Χάντκε: «Να είσαι δεκτικός είναι το παν»
ART - ΝΕΑ
Νόμπελ στον Χάντκε με διαδηλώσεις και απουσίες
Σουηδοί πολίτες και γυναίκες από τη Σρεμπρένιτσα διαμαρτυρήθηκαν την Τρίτη έξω από το μεγαλόπρεπο Concert Hall της σουηδικής πρωτεύουσας, ενώ αρνήθηκαν να παραστούν στην τελετή πρεσβευτές και ο πρώην μόνιμος...
Νόμπελ στον Χάντκε με διαδηλώσεις και απουσίες
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Πέτερ Χάντκε και Ολγκα Τοκάρτσουκ εξομολογούνται
Οι δύο νομπελίστες, ο Αυστριακός του 2019, η Πολωνή του 2018, έδωσαν το Σάββατο στη Στοκχόλμη τους καθιερωμένους λόγους τους. Εμπνευσμένοι και προσωπικοί, μίλησαν έμμεσα και ποιητικά ο Χάντκε, εμπεριστατωμένα...
Πέτερ Χάντκε και Ολγκα Τοκάρτσουκ εξομολογούνται
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ομαδικά πυρά κατά Χάντκε, αμηχανία για Τοκάρτσουκ
Τελικά κανένας από τους δύο νέους νομπελίστες Λογοτεχνίας δεν γλίτωσε τις αντιδράσεις για την πολιτική διάσταση του έργου και της δράσης του. Ο Αυστριακός Πέτερ Χάντκε όμως, Νόμπελ του 2019, συγκέντρωσε τις...
Ομαδικά πυρά κατά Χάντκε, αμηχανία για Τοκάρτσουκ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η «εκδίκηση» των γυναικών
Να και μια χρονιά που μπορούμε, επιτέλους, να κάνουμε μια πρόβλεψη για το Νόμπελ Λογοτεχνίας, ξέροντας πως μάλλον θα πέσουμε μέσα. Από παντού ακούγεται η άποψη ότι το ένα από τα δύο Νόμπελ θα πάει σίγουρα σε...
Η «εκδίκηση» των γυναικών
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το βιβλίο σε αναζήτηση του χαμένου χρόνου
Μια μικρή γιορτή για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας και Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2017 οργάνωσε η Μυρσίνη Ζορμπά και με την ευκαιρία έκανε με τους βραβευθέντες συγγραφείς μια πρώτη συζήτηση εφ’ όλης της ύλης για...
Το βιβλίο σε αναζήτηση του χαμένου χρόνου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας