Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Επιτέλους, τα Βαλκάνια πέρα από τα κλισέ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Επιτέλους, τα Βαλκάνια πέρα από τα κλισέ

  • A-
  • A+
Εκατό συν μία ασπρόμαυρες εικόνες που συνδέουν τη Χαλκίδα με τη Σαμψούντα, τα Πομακοχώρια με την Πρίστινα, το Πλόβντιβ και το Σεράγεβο με τη Νότια Ρουμανία κ.ο.κ., αφουγκράζονται την καθημερινότητα σε δέκα χώρες της Βαλκανικής. Είναι το λεύκωμα «Αίμος» (εκδ. Αγρα) του Θοδωρή Νικολάου που φωτογράφισε με τα μάτια τής ψυχής του όσα μας ενώνουν στα σύγχρονα Βαλκάνια.

Μια χωματερή νεκρών ζώων. Σκόρπια κόκαλα, θώρακες, κρανία, σαπισμένες σάρκες, βουναλάκια από χώμα σκοτεινό, και στο κέντρο αυτού του απόκοσμου τοπίου, ένας μαύρος σκυλάκος με βλέμμα φρικαρισμένου ανθρώπου.

Είναι μια συγκλονιστική φωτογραφία του Θοδωρή Νικολάου από το πρώτο του βιβλίο, το λεύκωμα Αίμος- Διαδρομές στα Βαλκάνια με υλικό από τις περιπλανήσεις του σε δέκα βαλκανικές χώρες από το 2015 μέχρι πέρσι (εκδ. Αγρα).

Την τράβηξε στα σύνορα του Μαυροβουνίου με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, και στα δικά του μάτια «συμπυκνώνει όλη την τρέλα του πολέμου της Γιουγκοσλαβίας που άφησε πίσω του κράτη-πειραματόζωα, κράτη-υβρίδια σαν τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη». Μερικές σελίδες παρακάτω, συναντάς μια εικόνα με τελείως διαφορετική ατμόσφαιρα.

Πάλι στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη αλλά σε μια πλατεία του Σαράγεβο, άντρες παίζουν σκάκι με πιόνια μεγάλα σαν δίχρονα παιδιά. Είναι μια εικόνα γαλήνια σε μια πόλη που βομβαρδίστηκε ανελέητα από το 1992 ώς το 1995, μια ειρηνική εικόνα χαλάρωσης που όμως σε κεντρίζει να σκεφτείς τα παιχνίδια γεωπολιτικής που έχουν ταλανίσει τη Βαλκανική χερσόνησο.

Να, όμως, σε άλλες σελίδες, κι ένας άντρας που επιπλέει ικανοποιημένος στα υπαίθρια ιαματικά λουτρά της Επισκοπής στην Αλβανία. Να, και δυο αγόρια που παίζουν στο κουφάρι ενός στρατιωτικού τζιπ στο Σκέπαν Πόλιε του Μαυροβουνίου. Να, κι άλλα παιδιά στις κούνιες ενός σκελετωμένου καρουζέλ σε μια ερειπωμένη γειτονιά του Φους Κοσόβ.

Να, και στα Πομακοχώρια τέσσερα χαμογελαστά κορίτσια με τις πολύχρωμες μαντίλες τους. Και πάνω στο βουνό, απέναντι από την οροσειρά της Ροδόπης, εκεί στη μεθόριο Ελλάδας-Βουλγαρίας, είναι στημένη μια κούνια όπου κάθεται μια χριστιανή που την κουνά μια μουσουλμάνα, στραμμένες κι οι δυο προς ένα «αλλού» πέρα από τα σύνορα.

Σ’ αυτή τη γη των αντιφάσεων που έχει βιώσει τόσες δοκιμασίες, σ’ αυτές τις φτωχές επαρχίες με τις αντιμαχόμενες εθνότητες, θρησκείες, γλώσσες και κουλτούρες, σ’ αυτόν τον τόπο που το πρώτο του όνομα, το προοθωμανικό, βγαλμένο από τη μυθολογία, ήταν «Χερσόνησος του Αίμου» (και παρέπεμπε στο εμπόλεμο αίμα), ο Νικολάου εστιάζει στους αντιήρωες που ζουν έξω από τα κομβικά αστικά κέντρα, ανεπηρέαστοι από το ρεύμα της νεωτερικότητας.

Ο φακός του μπαίνει στην καθημερινότητά τους με σεβασμό. Παρακολουθεί τις προσευχές τους, τα τρυφερά τους αγγίγματα, το πένθος τους, τη σχόλη τους, τη μοναξιά τους και αναδεικνύει την κινητήρια σπίθα στη ζωή τους με τα τόσα σκαμπανεβάσματα, με τα τόσα πολλά φινάλε και με τα τόσα νέα ξεκινήματα. Η πρώτη φωτογραφία (από τα Θεσσαλικά Αγραφα), με μια μαυροντυμένη μορφή σε ένα μονοπάτι που χάνεται στο χιόνι και στην ομίχλη, σαν να μας λέει: «Σημασία έχει να πορεύεσαι». Είναι η επιτομή όλων των ελπίδων.

Αυτή η αναστοχαστική προσέγγιση διατρέχει τον Αίμο. Και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή ο Νικολάου –που ήταν μόλις 32 χρονών όταν ξεκίνησε τις «διαδρομές» του– καταφέρνει με τις φωτογραφίες του να υπονομεύσει τα κλισέ για τα αιματοβαμμένα, τα «πολεμοχαρή» και «απολίτιστα» Βαλκάνια με τις «αγεφύρωτες αντιθέσεις» και με τους «κατεργάρηδες» πολίτες «δεύτερης κατηγορίας». «Με τα μάτια της ψυχής του φωτογραφίζει», γράφει ο Παντελής Μπουκάλας στον μεστό πρόλογο του βιβλίου. «Είναι προσκυνητής της αντοχής των πραγμάτων και των ανθρώπων παρά μηχανικός καταγραφέας τους».

Ο Νικολάου δεν παραβλέπει τις πληγές των πολέμων, ούτε την εθνική έξαρση ή την εθνική ταπείνωση των τοπικών κοινωνιών. Δεν κλείνει τα μάτια ούτε στην Ιστορία ούτε στην επικαιρότητα. Εχει φωτογραφίσει άλλωστε το δάσος από τις στήλες-μνημεία για τους χιλιάδες Βόσνιους μουσουλμάνους που θανατώθηκαν στη Σρεμπρένιτσα το 1995.

Εχει αποτυπώσει τα πορτρέτα των αγνοούμενων Κοσοβάρων από τη σύρραξη του 1999 με τους Σέρβους. Και έχει συλλάβει τις μανιασμένες εκφράσεις των φανατικών οπαδών της «Ελληνικότητας της Μακεδονίας» σε σχετικό συλλαλητήριο στο Σύνταγμα. Ομως πουθενά στις φωτογραφίες του δεν υποκύπτει στη λαγνεία του αίματος, της βαρβαρότητας και της οδύνης που καταλαμβάνει τη συντριπτική πλειονότητα των φωτο-ρεπορτάζ για τα Βαλκάνια.

Εχει γιαγιά από το Τσεσμέ, έχει θητεία στην ερευνητική δημοσιογραφία, κατοικεί στη Χαλκίδα και πήρε επιχορήγηση από το Ιδρυμα Ωνάση για τα ταξίδια του στα σύγχρονα Βαλκάνια. Εκανε χιλιάδες χιλιόμετρα («χωρίς ποτέ να κινδυνέψω») στη χερσόνησο αφήνοντας απέξω την Κροατία και τη Σλοβενία. Και συνειδητά προτίμησε να στρέψει τον φακό του προς τον απέραντο πλούτο ενός παιδικού παιχνιδιού που φυτρώνει μέσα στα ερείπια «σαν αντίδοτο στη φθορά». Διότι, όπως λέει και ο Μπουκάλας, ακριβώς αυτά τα παιδιά που μεγαλώνουν στα Βαλκάνια έξω από προστατευμένα και αποστειρωμένα «θερμοκήπια», με το χαμόγελό τους και με το παιχνίδι τους «αρθρώνουν ένα μοτίβο απαντοχής και προσδοκίας».

«Προσπερνούσα τα στερεότυπα σχετικά με τα “δυστοπικά” Βαλκάνια ή και αρνιόμουν να τα δω, διότι αν εστίαζα σ’ αυτά, θα έχανα τον στόχο μου. Αυτή είναι κατά κάποιο τρόπο η δική μου πολιτική δήλωση», μας εξήγησε ο Θοδωρής Νικολάου. «Αντιλαμβάνομαι αυτόν τον τόπο ως ενιαίο και όχι κατακερματισμένο. Και ίσως επειδή έχω ανάγκη να τον δω μονιασμένο, οι φωτογραφίες μου εστιάζουν περισσότερο στις πτυχές που ενώνουν τους ανθρώπους».

Οι βαλκανικές εικόνες του Νικολάου δεν προσπαθούν να μιμηθούν τις υποβλητικές φωτογραφίες που έκαναν διάσημο τον Νίκο Οικονομόπουλο πριν από 25 χρόνια, ούτε πάλλονται από το μουσικό ταμπεραμέντο των ταινιών του Κουστουρίτσα. Ομως φωτίζουν με μοναδικό τρόπο τον ψυχισμό της γειτονιάς μας. Της γειτονιάς που η Συμφωνία των Πρεσπών έκανε ήδη πιο φιλική.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το μωσαϊκό των ηρώων της γνώσης
«Μια ολόκληρη χώρα εξακολουθεί να γυρίζει γύρω από τις Πανελλαδικές» υπογραμμίζει η Σοφία Νικολαΐδου που έπειτα από βραβευμένα μυθιστορήματα, έγραψε ένα πολύ ιδιαίτερο βιβλίο, το «Χρυσό βραχιόλι».
Το μωσαϊκό των ηρώων της γνώσης
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Ο “κανόνας” δεν έχει τίποτα το έμφυτο»
«Χωρίς εξαιρέσεις, η κανονικότητα αποκτά ολοκληρωτικό χαρακτήρα», υποστηρίζει ο ποιητς και ψυχαναλυτής Θανάσης Χατζόπουλος, με αφορμή το δεύτερο πεζογραφικό βιβλίο του «Ιστορικός Ενεστώς».
«Ο “κανόνας” δεν έχει τίποτα το έμφυτο»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Πόσο ηθικό είναι το να κανιβαλίζεις τους συνανθρώπους σου;
Η Ελένη Γιαννακάκη εκπλήσσει για ακόμα μία φορά καθώς με το καινούργιο μυθιστόρημά της «Ρέκβιεμ για μια Οκτάβια» (εκδ. Πατάκης) προχωρά σε ένα οντολογικό σχόλιο για τη σημερινή πολιτική, κοινωνική, υπαρξιακή...
Πόσο ηθικό είναι το να κανιβαλίζεις τους συνανθρώπους σου;
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Τι είδε ο Γιουσούφ Μπέης το 1821;
Η έκδοση του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών, με τη μελέτη της Σοφίας Λαΐου και του Μαρίνου Σαρηγιάννη και τη γλαφυρή μαρτυρία του Γιουσούφ Μπέη, παρουσιάζει πρώτη φορά με συστηματικό τρόπο την πρόσληψη της...
Τι είδε ο Γιουσούφ Μπέης το 1821;
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενοχες γερμανικές αλήθειες για την Ελλάδα
Συγγραφέας αιχμηρών αστυνομικών μυθιστορημάτων, ο Βόλφγκανγκ Σορλάου στρέφει τον φακό του στην καπιταλιστική κρίση, το πολιτικό έγκλημα, τον ναζισμό, τη γερμανική κοινωνία και τις αποσιωπημένες πτυχές του...
Ενοχες γερμανικές αλήθειες για την Ελλάδα
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Στις γωνιές του υποσυνείδητου
Μετά από έντεκα χρόνια απουσίας από την ελληνική βιβλιογραφία, ο πολυβραβευμένος συγγραφέας-ψυχίατρος Αντόνιο Λόμπο Αντούνες, επιστρέφει με το αυτοβιογραφικό και κριτικό απέναντι στην αστική τάξη «Πάνω στα...
Στις γωνιές του υποσυνείδητου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας