Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Εχω βρει τον Θεό μόνο μέσα στα βιβλία»
Μάριος Βαλασόπουλος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Εχω βρει τον Θεό μόνο μέσα στα βιβλία»

  • A-
  • A+

«Εφυγε πλήρης ποίησης και ημερών στα 98 του χρόνια, αφού έζησε μια πλούσια σε πολλά αγαθά ζωή. Γενναίος, αιρετικός, απρόβλεπτος, όπως αρμόζει στους γνήσιους σουρεαλιστές, άφησε τα ίχνη του να τα ακολουθούμε όσο μπορούμε».

Η είδηση για τον θάνατο του Νάνου Βαλαωρίτη, που ανέβασε στο προφίλ του στο facebook ο ποιητής Ντίνος Σιώτης, γέμισε θλίψη και συγκίνηση τον καλλιτεχνικό κόσμο. Οξυδερκής, δημιουργικός και παρεμβατικός ώς την τελευταία στιγμή, με απόψεις αιχμηρές για τη γραφή και την πολιτική, πάντα μπροστά από την εποχή του, ο Νάνος Βαλαωρίτης σημάδεψε με το έργο και την προσωπικότητά του τον 20ό αιώνα.

Γεννημένος στη Λωζάννη της Ελβετίας το 1921, γιος του διπλωμάτη Κωνσταντίνου Βαλαωρίτη και δισέγγονος του ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, σύζυγος της πρωτοποριακής Αμερικανίδας ζωγράφου Μαρί Γουίλσον (1922-2017), ο Νάνος Βαλαωρίτης άφησε το αποτύπωμά του στην ποίηση, στην πεζογραφία και στα εικαστικά. Κοσμοπολίτης, πολυβραβευμένος, έζησε όλα τα μεγάλα καλλιτεχνικά και λογοτεχνικά ρεύματα του αιώνα, γνώρισε σπουδαίους διανοούμενους, όπως τους Τ.Σ. Ελιοτ, Ντίλαν Τόμας, Γ.Χ. Οντεν, Αντρέ Μπρετόν.

Σπούδασε φιλολογία και νομικά στα Πανεπιστήμια Αθηνών, Λονδίνου, Σορβόνης. Παρουσίασε άρθρα και μετέφρασε πρώτος στο Λονδίνο εκτενώς Ελληνες ποιητές του 1930 - Σεφέρη, Ελύτη, Εμπειρίκο, Εγγονόπουλο, Γκάτσο. Από το 1968 έως το 1993 δίδαξε συγκριτική λογοτεχνία και δημιουργική γραφή στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο. Εκεί, ποιητικά του κείμενα εκδόθηκαν από τον οίκο City Lights του Λόρενς Φερλινγκέτι. Οργάνωσε παρουσίαση των Ελλήνων υπερρεαλιστών στο Κέντρο Πομπιντού το 1990-91.

Διηύθυνε με τον ποιητή Αντρέα Παγουλάτο το περιοδικό «Συντέλεια». Πήρε το Κρατικό Βραβείο Ποίησης (1982) και το Κρατικό Βραβείο Χρονικού-Μαρτυρίας (1998), ενώ το 2009 τιμήθηκε με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του. Το 2006 διακρίθηκε με το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τού απένειμε τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος Τιμής.

«Η τιμωρία των μάγων» (Λονδίνο 1947), «Εστίες μικροβίων» (εκδ. Καλώδιο, Σαν Φρανσίσκο 1977), «Η πουπουλένια εξομολόγηση» (Ικαρος 1982), («Στο κάτω κάτω της γραφής», Νεφέλη 1984), «Ο έγχρωμος στυλογράφος» (Δωδώνη 1986), «Ανιδεογράμματα» (Καστανιώτης 1996), «Αλληγορική Κασσάνδρα» ( Καστανιώτης 1998), «Η κάθοδος των Μ» (Υψιλον 2002), «Το ξανανοιγμένο κουτί της Πανδώρας» (Αγκυρα 2006) είναι ορισμένα από τα ποιητικά του έργα, ενώ στην πεζογραφία συγκαταλέγονται τα: «Απ' τα κόκκαλα βγαλμένη» (Νεφέλη 1982), «Μερικές γυναίκες» (Θεμέλιο 1982), «Η ζωή μου μετά θάνατον εγγυημένη» (Νεφέλη 1995), «Ο σκύλος του Θεού» (Καστανιώτης 1998), «Τα σπασμένα χέρια της Αφροδίτης της Μήλου» (Αγρα 2002) κ.ά.

Προσιτός και κοινωνικός, ο Νάνος Βαλαωρίτης είχε την πόρτα του ανοιχτή στους δημιουργούς αλλά και στους δημοσιογράφους. Εκεί υποδέχτηκε τον Μάιο του 2016 τη δημοσιογράφο της «Εφ.Συν.» Εφη Μαρίνου και «με διάθεση σκωπτική, χιούμορ αναζωογονητικό, ευγένεια ευπατρίδη» μίλησε για όλα.

● Πώς βλέπετε την κατάσταση στην Ελλάδα αλλά και γενικότερα στον κόσμο;

Παρατηρώντας τη στάση Ευρωπαίων και Αμερικανών σε άλλα χρεωμένα κράτη διαπιστώνεις λιγότερη σκληρότητα. Εξηγώ την τρομερή πίεση που δεχόμαστε με όρους ψυχολογικούς παρά οικονομικούς. Ανέκαθεν δεν μας αγαπούσαν... Αντιπάθεια προερχόμενη από την αντίθεση Δύσης-Βυζαντίου που προκάλεσε τις γνωστές καταστροφές, την κατάληψη ελληνικών εδαφών κ.λπ., η οποία σ' έναν βαθμό οφείλεται στην εχθρότητα της ιδιαίτερα μαχητικής Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας έναντι της ειρηνόφιλης Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Οι Καθολικοί έχουν καταστρέψει ολόκληρους πολιτισμούς στο όνομα του δόγματος. Δεν είναι τυχαία η πολεμική σε Ρωσία, Σερβία και άλλες βαλκανικές χώρες. Εμείς είμαστε η κατακλείδα αυτής της εχθρότητας η οποία εν μέρει είναι συνειδητή και εν μέρει ασυνείδητη. Κατ' εμέ το σηκωμένο δάχτυλο της Αφροδίτης αποτυπώνει την πολιτιστική επίθεση που δεχόμαστε πάνω από την οικονομική.

● Ζήσατε στην Αγγλία, τη Γαλλία, την Αμερική. Ποια αγαπήσατε;

Οι Γάλλοι είναι ισχυρογνώμονες αλλά ανυπέρβλητοι σε επίπεδο πολιτισμού. Εκεί γνώρισα μια σπουδαία προσωπικότητα, τον διανοούμενο Αντρέ Μπρετόν, λιγότερο ποιητή, περισσότερο πεζογράφο μιας πρόζας που, παραδόξως, είχε κληρονομήσει από τον Προυστ.

Ηταν παράδοξο γιατί ο Μπρετόν δεν τον εκτιμούσε. Κι όμως, έχοντας υπάρξει διορθωτής έργων του, γνώρισε βαθιά τον Προυστ, βυθίστηκε στο στιλ του και μοιραία επηρεάστηκε. Ενα πρωινό που περπατούσαμε στην εξοχή μού εκμυστηρεύτηκε πως πλούσιοι και μοδάτοι τού παράγγελναν έργα, όμως δεν τον πλήρωναν τακτικά, ενώ ο σνομπ Προυστ «ήταν πάντα κύριος»...

Ο Μπρετόν, γιος αγροφύλακα από τη Βρετάνη, κατάφερε να εξελιχτεί σ' αυτό που ξέρουμε. Κι αυτό αποτελεί θαύμα της γαλλικής παιδείας. Οπως επίσης η εξέλιξη του ταλαντούχου Ρεμπό. Ενας αντίστοιχος νεαρός Ελληνας δεν θα είχε τους δασκάλους. Το σύστημα εδώ είναι τόσο κλειστό, απαρχαιωμένο που σχεδόν απαγορεύει την άνθηση, την εξέλιξη.

● Πώς κρίνετε τους σημερινούς ποιητές;

Αρέσκονται στον θρήνο, τη μελαγχολία, τον ναρκισσισμό. Φυσικά κάποιοι φέρουν το καινούργιο. Στην Ελλάδα της επικίνδυνης στασιμότητας όλοι είναι αυτοδίδακτοι, χωρίς πρόσβαση στη μέθοδο, τη γνώση. Είμαι πεισματάρης, φύσει αισιόδοξος ακόμα και κόντρα στη λογική. Οταν έφυγα στην Αγγλία βρισκόμουν στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Αλλά με επανέφεραν οι υπερρεαλιστές γιατί αυτοί είναι αδιόρθωτα αισιόδοξοι… Μου εξήγησαν ότι πρέπει να διατηρούμε πάντα τις αρχές μας έστω κι αν δεν εφαρμόζονται. Πήρα θάρρος…

● Πιστεύετε στον Θεό;

Τον έχω βρει μόνο μέσα σε βιβλία. Διδάσκοντας Συγκριτική Μυθολογία εντρύφησα σε όλες τις θρησκείες. Είδα τον ρόλο που παίζει ο Θεός ακόμα και στον αθεϊστικό βουδισμό, μια ενδιαφέρουσα παραλλαγή του ινδουισμού. Δεν πρέπει να κοροϊδεύουμε την πίστη ως γελοίο μύθο ή όπιο των λαών κατά τους πρώτους μαρξιστές. Πρόκειται για τη βαθιά ανάγκη να προβληθείς σε κάτι που θα σε αγκυροβολήσει μέσα στην ύπαρξή σου...

ART - ΝΕΑ
Ο κριτικός που θεοποίησε τον Σέξπιρ
Ο κορυφαίος Αμερικανός κριτικός λογοτεχνίας, ο επιδραστικός Χάρολντ Μπλουμ, που το έργο του θαυμάστηκε αλλά και επικρίθηκε έντονα, άφησε την τελευταία του πνοή τη Δευτέρα, σε νοσοκομείο στο Νew Haven. Hταν 89...
Ο κριτικός που θεοποίησε τον Σέξπιρ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ποίηση από έναν φωτογράφο
Ο Μυτιληνιός, καταξιωμένος Ελληνας φωτογράφος, γνωστός για το μεγάλο θεματικό εύρος στην τέχνη του αλλά και για τα δοκίμια που έχει γράψει σχετικά στο παρελθόν, σε συνεργασία με τις εκδόσεις Γαβριηλίδη...
Ποίηση από έναν φωτογράφο
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Αν τελειώσω εγώ, θα τελειώσει κι ο Μονταλμπάνο»
Από τους πιο δημοφιλείς συγγραφείς της Ιταλίας, ιδιαίτερα αγαπητός στο ελληνικό κοινό, ο Αντρέα Καμιλέρι, δημιουργός του εμβληματικού επιθεωρητή Μονταλμπάνο έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 94 ετών. Από τα μέσα...
«Αν τελειώσω εγώ, θα τελειώσει κι ο Μονταλμπάνο»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το παρόν και το μέλλον της ανάγνωσης
Νεαρός ο Γιώργος Δαρδανός -σήμερα καταξιωμένος εκδότης- είχε ρωτήσει τον Κώστα Βάρναλη, που έγραφε σε τυπογραφικό χαρτί διορθώσεων το χρονογράφημα της «Αυγής» παρέα με το καλό κρασί του Γιαμπανά, στην ταβέρνα...
Το παρόν και το μέλλον της ανάγνωσης
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Επανέκδοση της ποιητικής συλλογής «Συμεών Μνήμα»
Επανεκδίδεται η ποιητική συλλογή «Συμεών Μνήμα» του Ιερομόναχου Συμεών από τις εκδόσεις Άγρα. «Δὲν ἔχω φτάσει στὴ ζωοποιὸ νέκρωση, ποὺ ποθῶ. Δημοσιεύω αὐτὰ τὰ ποιήματα ἐπειδή, μέσα μου, ἔτσι αἰσθάνομαι ὅτι...
Επανέκδοση της ποιητικής συλλογής «Συμεών Μνήμα»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η τέχνη του Κώστα Καρυωτάκη... αλλιώς
Τον Κώστα Καρυωτάκη αλλιώς, πέρα από τα στερεότυπα της αυτοκτονίας του και του σφοδρού έρωτα με την Μαρία Πολυδούρη και φυσικά τις διαφορετικές προσεγγίσεις του έργου του, επιχειρεί να φωτίσει η καινούργια...
Η τέχνη του Κώστα Καρυωτάκη... αλλιώς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας