Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οικο-λογοτεχνία ενάντια στο κλιματικό απαρτχάιντ

Αννυ Πρου, Ρίτσαρντ Πάουερς, Χλόη Χούπερ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οικο-λογοτεχνία ενάντια στο κλιματικό απαρτχάιντ

  • A-
  • A+
Σήμερα, στην εποχή της κλιματικής κρίσης, το επικό μυθιστόρημα «Ανθρωποι του Δάσους» της Αμερικανίδας Αννυ Πρου λειτουργεί ως αιχμή του δόρατος για την βιοπροστασία με παρεμβατική δυναμική μέσα από λογοτεχνικά κείμενα. Στον ίδιο δρόμο ο Αμερικανός συγγραφέας Ρίτσαρντ Πάουερς με το «The Overstory», που απέσπασε το βραβείο Πούλιτζερ 2019, αλλά και το πρόσφατο «The Arsonist» της Αυστραλής Χλόης Χούπερ.

- Μα, δεν φοβάστε μόνη εδώ; Δεν φοβάστε τον κροταλία; Την επίθεση της μεγάλης καφέ αρκούδας;
- Γιατί; Εχω πάντα την καραμπίνα μου κάτω από το στρώμα!

Η Αννυ Πρου (Annie Proulx) στα 77 της ήταν πιο άνετη, πιο δημιουργική, πιο δραστήρια από τότε που φρόντιζε τους άντρες της (τρεις) και τα παιδιά της (τέσσερα) και εργαζόταν ως δημοσιογράφος (ώς τα 55 της). Η μονοκατοικία της στο Γουαϊόμινγκ των ΗΠΑ, όλο γυαλί και ξύλο χωρίς τσιμέντο, ανοιχτή στην άγρια φύση της γης των Τσεγιέν, βρισκόταν δίπλα σε ένα στενό ποτάμι, κοντά στον παλιό ινδιάνικο καταυλισμό, εφτά μίλια από το κοντινότερο σπίτι της Σαρατόγκα και μερικές ώρες από το προστατευόμενο Εθνικό Πάρκο Γελοουστόουν.

Ηταν ένα αρχιτεκτονικό διαμάντι, με μια τεράστια -επιστημονική κυρίως- βιβλιοθήκη με αναλόγια, για να μελετά όρθια, σαν εργαστήρι έμπνευσης και αναστοχασμού για το ανύπαρκτο αμερικανικό όνειρο και για τα σκοτεινά πηγάδια της φτωχής, αγροτικής αμερικανικής κοινωνίας, που ανέκαθεν την απασχολούσαν.

Εκείνες τις μέρες ωστόσο, τον Μάρτιο του 2012 που την επισκεφθήκαμε με τον Ανταίο Χρυσοστομίδη για την τηλεοπτική εκπομπή «Οι κεραίες της εποχής μας», η Αννυ Πρου ήταν πολύ ανήσυχη. Ενα κομμάτι παγόβουνου που έλιωνε, κυλούσε με ορμή στο κοντινό ποτάμι, κι εκείνη φοβόταν ότι ένας βράχος ή ένας κορμός στο διάβα του θα ήταν αρκετός για να παραστρατίσει και να απειλήσει το σπίτι της. Είχε λοιπόν κινητοποιήσει τρεις φίλους της από το χωριό -γερασμένους καουμπόηδες που θα μπορούσαν να είναι τα πρότυπα για την περίφημη νουβέλα της «Το μυστικό του Brokeback Mountain»- ώστε να φτιάξουν ένα ξύλινο φράγμα στην όχθη για να αναχαιτίσει το παγόβουνο.

Ηταν ακριβώς η εποχή που η Αννυ Πρου, κορυφαία συγγραφέας, βραβευμένη με τις σπουδαιότερες αμερικανικές διακρίσεις, είχε αρχίσει να γράφει το Μεγάλο Αμερικανικό Οικολογικό Μυθιστόρημα που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά. Πρόκειται για τους «Ανθρώπους του Δάσους» (εκδ. Καστανιώτης, μτφρ. Γιώργος Κυριαζής), ένα έργο 800 σελίδων που καλύπτει 320 χρόνια βορειοαμερικανικού «θαύματος» (1693-2013), ιδωμένα μέσα από το πρίσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος από τον λευκό άνθρωπο.

Μέσα από μια πληθώρα επεισοδίων και χαρακτήρων που διασταυρώνονται γύρω από την παγκόσμια αγορά ξυλείας, η Αννυ Πρου αφηγείται με εντυπωσιακές λεπτομέρειες το χρονικό του αφανισμού των μεγάλων αμερικανικών δασών και της εγκληματικής υποδούλωσης της φύσης στο επιχειρηματικό δαιμόνιο των αποίκων στη Β. Αμερική.

Kawsak Sacha (Το ζωντανό δάσος / Η ζωντανή ζούγκλα), του Βαγγέλη Δασκαλάκη, από την έκθεση Young Greek Photographers 2019 

Το μυθιστόρημά της, που πρωτοκυκλοφόρησε το 2016 με τίτλο «Barskins», είναι μια τοιχογραφία επαγγελμάτων και νοοτροπιών και ταυτόχρονα ένας θρήνος, μια κραυγή αγωνίας, ένα σήμα κινδύνου, που έχει τη δύναμη να διαμορφώσει οικολογικές συνειδήσεις, γι’ αυτό και είναι εξαιρετικά επίκαιρο.

Σε μια εποχή κλιματικής κρίσης, τώρα που η υπερθέρμανση του πλανήτη και οι κλιματικές αλλαγές έχουν αρχίσει να προκαλούν ορατές διαταραχές και ανησυχητικές καταστροφές στο οικοσύστημα, αυτό το επικό μυθιστόρημα της 84χρονης, σήμερα, Αννυ Πρου λειτουργεί ως αιχμή του δόρατος ενός νέου ρεύματος οικο-λογοτεχνίας με υψηλές ποιοτικές απαιτήσεις και παρεμβατική δυναμική.

Στον ίδιο δρόμο, αλλά με προσέγγιση υπαρξιακή και μαχητική, ο πολύ ιδιαίτερος Αμερικανός συγγραφέας Ρίτσαρντ Πάουερς (Richard Powers) κυκλοφόρησε το 2018 το «The Overstory» (σε ελεύθερη απόδοση «Το αντι-αφήγημα», εκδ. Vintage), που μάλιστα απέσπασε το Βραβείο Πούλιτζερ 2019. Είναι ένα μυθιστόρημα για την υπέροχη ζωή και τον ανησυχητικό θάνατο των δέντρων, που καλύπτει την περίοδο από τον 19ο αι. ώς σήμερα και παρακολουθεί την αφύπνιση εννέα χαρακτήρων στα ζητήματα της καταστροφής των αμερικανικών δασών και της βιοποικιλότητας.

Μικρότερου βεληνεκούς αλλά ουσιαστικό είναι και το πρόσφατο «The Arsonist» («Ο εμπρηστής», εκδ. Scribner) της Αυστραλής Χλόης Χούπερ (Chloe Hooper), η οποία παίρνει ως αφετηρία τις ύποπτες πυρκαγιές σε θαμνώδεις εκτάσεις που σάρωσαν πριν από μια δεκαετία 4.500.000 στρέμματα στη ΝΑ Αυστραλία, αφήνοντας πίσω τους 173 νεκρούς. Το μυθιστόρημά της έχει ενδιαφέρον διότι σκαλίζει τα κοινωνικά και οικονομικά αίτια μιας καθοριστικής οικολογικής καταστροφής.

Αυτή η υποψιασμένη οικο-λογοτεχνία μπορεί να αφυπνίσει και να συγκινήσει το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό και να καλλιεργήσει τη συλλογική οικολογική συνείδηση σε μια στιγμή πολύ κρίσιμη όπως η σημερινή όπου ανοίγει η δημόσια συζήτηση για το φαινόμενο του «κλιματικού απαρτχάιντ». Σ’ αυτό το δυσοίωνο τοπίο όπου η κλιματική κρίση, όπως η οικονομική κρίση ή η προσφυγική κρίση, εντείνει τις ανισότητες ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς του πλανήτη, μυθιστορήματα όπως αυτά της Πρου, του Πάουερς ή της Χούπερ μπορούν να πείσουν ότι δεν υπάρχουν άλλα περιθώρια για οικολογικά εγκλήματα και οικολογική ασυνειδησία.

«Αντί για τσεκούρια, αληθινά όπλα»

«Ο κόσμος που έχουμε φτιάξει ζητά απεγνωσμένα βοήθεια. Βοήθεια που δεν έρχεται από πουθενά», λέει μια ηρωίδα της Αννυ Πρου στα τελευταία κεφάλαια των «Ανθρώπων του Δάσους».

Είναι η Σαπατίσια Σελ, «μια γυναίκα σα φθαρμένη σανίδα που ξεβράστηκε στην ακτή». Αμερικανίδα με αίμα Γάλλων αποίκων και Βορειοαμερικανών ιθαγενών Ινδιάνων Μίκμακ (Mi’kmaw), εγκατέλειψε την πανεπιστημιακή έδρα της για να δράσει ακτιβιστικά στη Νέα Σκωτία. Από τις αρχές του 2000, μαζί με την ανιδιοτελή και ετερόκλιτη ομάδα της, φυτεύουν πικέες, σημύδες, έλατα, σφενδάμους και τσούγκες σε αποψιλωμένες και υποβαθμισμένες εκτάσεις, με βάση ένα οργανωμένο δεκαετές επιστημονικό πρόγραμμα που παίρνει υπόψη του πλήθος μεταβλητές, τις οποίες η συγγραφέας απαριθμεί (είδος χώματος, υδάτινους πόρους κοκ). Τα πραγματολογικά και επιστημονικά δεδομένα είναι τόσα πολλά και εξειδικευμένα στην αφήγηση, ώστε ο αναγνώστης νιώθει να μπαίνει βαθιά στο πρόβλημα και στα μυστικά του.

Η σκληρή αλήθεια είναι ότι αυτή η πρωτοβουλία αναδάσωσης δεν είναι μια γιορτή που ενώνει ρομαντικούς και καλοπροαίρετους ανθρώπους. Οχι. Είναι ένας πόλεμος, όπως γράφει η Αννυ Πρου. Εχει φωτιές που εξακολουθούν να «αφανίζουν την πλούσια σε τύρφη και άνθρακα μάζα των αρκτικών δασών του Καναδά», έχει «άγρια και καταστροφική κοπή δέντρων σε καταφύγια», έχει και «όπλα αντί για πριόνια».

Σήμερα η αναδάσωση είναι επικίνδυνη υπόθεση. Διότι «οποιαδήποτε διακοπή στην κερδοφόρα καταστροφή των δασών προκαλεί αντίποινα» και «οι εργάτες δασικής αποκατάστασης δέχονται επιθέσεις, μερικές φορές θανάσιμες». Επιπλέον, ένας «χείμαρρος προπαγάνδας και ψεμάτων ξεχύνεται πάνω τους να τους πνίξει»…

Απόγονος Γάλλων που έφτασαν στον Νέο Κόσμο στις αρχές του 17ου αιώνα, έχοντας ζήσει 30 χρόνια στο Βερμόντ, στα ΒΑ των ΗΠΑ, και γνωρίζοντας το βουνίσιο Γουαϊόμινγκ, στις Δυτικές ΗΠΑ, η Αννυ Πρου είναι από καιρό σε εγρήγορση. Το μυθιστόρημά της παρακολουθεί βήμα βήμα μια διαδικασία που ξεκίνησε πριν από τρεις αιώνες στη Β. Αμερική και έχει φτάσει πλέον σε ένα ολέθριο στάδιο όπου το οικοσύστημα έχει χάσει την ισορροπία του.

Αχανή δάση με θεόρατα αειθαλή δέντρα έχουν αποψιλωθεί ή έχουν καεί προκειμένου να φυτευτούν με σιτάρι ή πατάτα κ.ά. Δώδεκα εκατομμύρια στρέμματα δάσους κάηκαν το 1910 στη Μοντάνα, στο Αϊνταχο και στην Ουάσινγκτον, άλλα τόσα στο Νιου Μπράνσγουικ έναν αιώνα νωρίτερα, κι ακόμα περισσότερα εκατομμύρια είναι τα στρέμματα με χώμα που έχει εξαντληθεί.

Στην Ευρώπη οι κοινωνίες ήταν εξοικειωμένες από νωρίς με τη «διαχείριση» των δασών, όμως στον Νέο Κόσμο αυτό ξεκίνησε στα μέσα του 19ου αιώνα, και σήμερα ο όρος έχει γίνει συνώνυμος με την «υποδούλωση» των δασών. Ετσι, οι πληθυσμοί της υπαίθρου έχουν εξαθλιωθεί, η παραδοσιακή κουλτούρα των Ινδιάνων έχει βυθιστεί στη λήθη (ποιος γνωρίζει πια τις ιαματικές ιδιότητες του δασικού πλούτου), νέες ασθένειες εξαπλώθηκαν στη χλωρίδα, πολλά είδη ζώων κινδυνεύουν να εξαφανιστούν, η ζωτική βιοποικιλότητα χάνεται.

Αλλά ο «πολιτισμός» δεν νοιάζεται. Ξεχύθηκε άπληστος πάνω στα άγρια δάση της Βόρειας Αμερικής για να δημιουργήσει «πολιτισμένες και παραγωγικές εκτάσεις» και τώρα προχωρά με νεο-αποικιακές διαθέσεις, σφάζοντας τα τροπικά δάση της Νότιας Αμερικής.

Η συγγραφέας παρακολουθεί δύο Γάλλους αποίκους -τον ξυλοκόπο Σελ και τον ξυλέμπορο Ντικέ-, τις δυναστείες τους όπως και τις επιμειξίες τους με Ινδιάνους στην Αμερική και με Ολλανδούς στην Ευρώπη, και βάζει στο μικροσκόπιο κάθε δραστηριότητα και κάθε κοινωνική ομάδα που σχετίστηκε και σχετίζεται με τα δάση. Ετσι, ξεκλειδώνει μια αποσιωπημένη αμερικανική Ιστορία, κοινωνικο-περιβαλλοντική, παράλληλη με την ηρωική Ιστορία του Αμερικανικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας και της Διακήρυξης των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων τον 18ο αιώνα, παράλληλη με την «κατάκτηση της Δύσης», με την ιστορία της δουλείας και με τον Αμερικανικό Εμφύλιο τον 19ο αιώνα, με τη Μεγάλη Υφεση και τον Ψυχρό Πόλεμο στον 20ό αιώνα, παράλληλη και με την αμερικανική μονοκρατορία του 21ου αιώνα - γεγονότα όλα αυτά που δεν εμφανίζονται πουθενά στην αφήγησή της.

Αντ’ αυτών αναδεικνύονται οι κοινωνικοί μετασχηματισμοί που συνδέονται με την κερδοσκοπική εκμετάλλευση του περιβάλλοντος. Και ταυτόχρονα φωτίζονται τα οικολογικά εγκλήματα του καπιταλισμού, καθώς και η διαμόρφωση της νοοτροπίας του «νικητή» που «τα παίρνει όλα».

Η Αννυ Πρου αφουγκράζεται τους αυτόχθονες ινδιάνικους πληθυσμούς που καλλιεργούσαν μια αρμονική συμβίωση με τη φύση και αντιμετώπιζαν τα δάση ως ζωντανή οντότητα, όπως αφουγκράζεται και τους Ευρωπαίους αποίκους που αντιλαμβάνονταν τα δάση ως φυσικό πλούτο και θέλησαν να τα υποτάξουν, να τα δαμάσουν και να τα εκμεταλλευτούν. Κι όταν πια στον 18ο αιώνα άρχισε να αναπτύσσεται το εμπόριο της ξυλείας, τότε τα δάση έγιναν πεδίο διεκδίκησης, ανταγωνισμού και σφαγής.

Ο παλιός τρόπος ζωής πέθανε και οι ιθαγενείς υποβαθμίστηκαν σε εργατικό δυναμικό μιας χρήσης. Οι επιχειρήσεις ξυλείας και τα εργοστάσια κατασκευής τσεκουριών, οι υπερπόντιες εμπορικές εταιρείες, οι τράπεζες και οι μεταλλευτικές βιομηχανίες, οι εκτιμητές δασικών εκτάσεων και οι υπηρεσίες δασικής διαχείρισης, οι καταπατητές, οι μεσάζοντες και οι αγορές είχαν πια το πάνω χέρι.

Δεν είναι τυχαίο ότι από νωρίς η υπόθεση αυτή εξυπηρέτησε μια στρατηγική και πολιτική αναγκαιότητα. Η Αννυ Πρου το εξηγεί με το μυθιστόρημά της. Στα μέσα του 18ου αιώνα το εμπόριο ξυλείας ήταν ελάχιστα κερδοφόρο σε σχέση με το εμπόριο ζάχαρης και μελάσας με τις Δυτικές Ινδίες. Ομως η ξυλεία ήταν αναγκαία για την κατασκευή πολεμικών πλοίων. Χρειάζονταν 200 στρέμματα βελανιδιές για την κατασκευή ενός πολεμικού με 74 κανόνια, και το κατάρτι του θα ήταν γερό μονάχα αν κατασκευαζόταν από ολόκληρο κορμό λευκής πεύκης. Το δάσος θα ανανεωνόταν από μόνο του…

«Βρισκόμαστε σε τρομερό σταυροδρόμι»

«Αν προσέξει κανείς τις στατιστικές για τα δάση, βλέπει το μέγεθος της αμετάκλητης καταστροφής τους και νιώθει μια συντριβή», σχολιάζει από την πλευρά του ο 62χρονος Ρίτσαρντ Πάουερς. Και με αφορμή το μυθιστόρημά του «The Οverstory» τονίζει στην «Ουάσιγκτον Ποστ»:

«Βρισκόμαστε σ’ αυτό το τρομερό σταυροδρόμι, όπου καταστρέφουμε τη βιοποικιλότητα και το παλιό οικοσύστημα με ρυθμό που επιταχύνεται, ενώ η συνείδησή μας αλλάζει με αργά βήματα. Δεν είναι ακόμα σαφές εάν πορευόμαστε προς μια καινούργια σχέση με τους συγκατοίκους μας σε τούτον τον πλανήτη ή όχι. Αλλά ειδικά στις ΗΠΑ η υπόθεση παίρνει τροπή εφιαλτική καθώς η διακυβέρνηση Τραμπ έχει καταφέρει σε τρία μόλις χρόνια να εξαλείψει την περιβαλλοντική νομοθεσία, που για να κερδηθεί χρειάστηκε σκληρούς αγώνες για περισσότερο από μισόν αιώνα».

Ο Πάουερς, που διάβασε 120 έργα με θέμα τα δέντρα αλλά «άκουσε τη φωνή τους» όταν αφιέρωσε πολλές ώρες περπατώντας σε δάση. Σ’ αυτήν ακριβώς την ενσυναίσθηση εστίασε το μυθιστόρημά του και γι’ αυτό το έκτισε σαν δέντρο, σε τέσσερα μέρη - Ρίζες, Κορμός, Φύλλωμα, Σπόροι. Θέλησε να αποτυπώσει τη συγκίνηση των απλών ανθρώπων που βιώνουν εμπειρίες κρίσης, και τη συνειδησιακή τους μεταστροφή όταν νιώθουν το μεγαλείο των δέντρων ως ζωντανών οργανισμών που αψηφούν την αιωνιότητα.

Χαρακτηριστικός, ο βετεράνος Ντάγκλας που η ζωή του σώθηκε από μια ινδική συκιά 300 χρόνων (banyan tree), όταν το αεροπλάνο τύπου C-130 που τον μετέφερε, βομβαρδίστηκε στην Καμπότζη κι αυτός έπεσε «σα σποράκι με φτερά».

Ο συγγραφέας διάλεξε ως φορείς αυτής της συγκίνησης εννέα χαρακτήρες άγνωστους μεταξύ τους, καθώς και τα δέντρα που σημάδεψαν τη ζωή τους. Και παράλληλα πήρε θέση για την ανάγκη να υπάρξει συντονισμένη κινητοποίηση ενάντια στα οικονομικά, συντεχνιακά και πολιτικά συμφέροντα που αντιμάχονται κάθε έλεγχο, ρύθμιση ή απαγόρευση της ασύστολης εκμετάλλευσης της φύσης. «Για να αλλάξουν τα μυαλά των ανθρώπων», λέει, «οι καλές ιστορίες είναι πιο δυνατές από οποιοδήποτε επιχείρημα των οικολόγων».

Η Χλόη Χούπερ από την πλευρά της, με το «The Arsonist», φέρνει στο προσκήνιο τον ανθρώπινο παράγοντα, την κρατική αδιαφορία, και, πίσω από αυτά, τις πολιτικές που θυσιάζουν κάποιες περιοχές, κάποιους πληθυσμούς, κάποιες μικρο-οικονομίες, προκειμένου να ωφεληθούν κάποια άλλα κοινωνικά στρώματα, κάποια άλλα συμφέροντα, και η τάξη πραγμάτων που τα εξυπηρετεί.

Η καταστροφή στη Βικτόρια της Αυστραλίας έκαψε έκταση 7 φορές μεγαλύτερη από εκείνη που κάηκε πριν από μερικούς μήνες στην Καλιφόρνια, και οι εκατοντάδες φωτιές που άναψαν προκάλεσαν άνοδο της θερμοκρασίας όση 500 ατομικές βόμβες. Η Δικαιοσύνη καταδίκασε τον εμπρηστή (μόνο το 1% των εμπρηστών καταδικάζονται, σημειώνει η Χούπερ), αλλά αυτός ήταν ένας αναλφάβητος άντρας, άνεργος και αυτιστικός. Η καταδίκη του δεν αποκατέστησε το δίκαιο, και το κοινωνικό έγκλημα, παρέμεινε ατιμώρητο. Η 46χρονη σήμερα συγγραφέας το εξηγεί φωτίζοντας τη μεγάλη εικόνα.

Οι οικολογικές καταστροφές, σημειώνει, εντοπίζονται συχνότερα σε υποβαθμισμένες περιοχές με επισφαλείς υγειονομικές συνθήκες, με μεγάλη ανεργία κυρίως στους νέους, και μεγάλο ποσοστό παιδικής κακοποίησης. σε περιοχές που πλήττονται από υπολειτουργία του κοινωνικού κράτους και της κοινωνικής μέριμνας, καθώς και από αραιή παρουσία των δημόσιων μέσων μεταφοράς.

Είναι οι περιοχές με τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα, μάλιστα στη Βικτόρια, υπήρχε ένα παλιό εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος που ιδιωτικοποιήθηκε - κάτι που ανέβασε τον δείκτη της ανεργίας…

Αραγε θα υποκύψουμε σε μια τέτοια κοινωνική ανισότητα; Αυτό αναρωτιέται ο συγγραφέας Τζον Λάντσεστερ με άρθρο του στο London Review of Books. Θα αποδεχθούμε άραγε το κλιματικό απαρτχάιντ που χαράζει διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στους προνομιούχους και τους μη προνομιούχους; Ανάμεσα σ’ εκείνους που έχουν τα μέσα να προστατευτούν σ’ έναν κόσμο που πνίγεται-καίγεται-πεινάει, και στους άλλους που αφήνονται εκτεθειμένοι να εξοντωθούν;

Στη μελέτη του «Ακατοίκητη γη», που θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά το φθινόπωρο (Μεταίχμιο), ο Ντέιβιντ Ουάλας-Ουέλς εξηγεί πώς η κλιματική αλλαγή θα παραμορφώσει κάθε πλευρά της ζωής μας πριν τελειώσει ετούτος ο αιώνας. Τεράστιες περιοχές θα πάψουν να είναι κατοικήσιμες.

Ομως η χώρα μας δεν εκπροσωπήθηκε στη Σύνοδο των Υπουργών Περιβάλλοντος της Ε.Ε. που πραγματοποιήθηκε στο Ελσίνκι την περασμένη εβδομάδα, με πρώτη στην ατζέντα την κλιματική αλλαγή. Τι σημαίνει αυτό; Τι σημαίνουν φαινόμενα όπως η υποστήριξη της «χρυσής επένδυσης» στις Σκουριές; Τι σημαίνει ότι στο νέο κυβερνητικό σχήμα δεν υπάρχει μέλος με προϋπηρεσία στον κρίσιμο τομέα του περιβάλλοντος;

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οπτικός αλφαβητισμός για όλους
Η νέα γενιά των graphic novels εφαρμόζει μια νέα γραμματική στη σχέση λόγου και εικόνας που καταργεί την πρωτοκαθεδρία του γραπτού κειμένου και οδηγεί την εικονογράφηση σε μια στοχαστική στροφή.
Οπτικός αλφαβητισμός για όλους
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Γράφω για να κάνω την μπουρζουαζία να ντρέπεται»
Τα γραπτά του κουβαλούν μια οδύνη πυκνή, βαριά, ανεξίτηλη, αλλά έχει μάθει πλέον να τη μεταστοιχειώνει σε λογοτεχνία. Ο Εντουάρ Λουί είναι μόλις 27 χρονώ και ανοίγεται στην «Εφ.Συν.».
«Γράφω για να κάνω την μπουρζουαζία να ντρέπεται»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Γκλαμο-μπλόφα
Το «κακό παιδί» των αμερικανικών γραμμάτων, ο Μπρετ Ιστον Ελις, επέστρεψε στο προσκήνιο με ένα μη λογοτεχνικό βιβλίο, τον «Λευκό», με το οποίο ανοίγει πόλεμο ενάντια στους «προοδευτικούς» που αμφισβητούν τον...
Γκλαμο-μπλόφα
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Σκληρή κόντρα Σαβιάνο-Σαλβίνι
Ο Ρομπέρτο Σαβιάνο, συγγραφέας-πολέμιος της ιταλικής μαφίας, επιστρέφει στο ελληνικό προσκήνιο για πρώτη φορά με μυθοπλαστικό έργο. Παράλληλα, σηκώνει το γάντι που του πέταξε ο Ματέο Σαλβίνι.
Σκληρή κόντρα Σαβιάνο-Σαλβίνι
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ανορθόδοξη ματιά στην αθεΐα
Αυτό που ονομάζεται «αθεΐα» στην Ιστορία αναδύεται ως ορατή κατηγορία στον ελλαδικό χωρο. Το υποστηρίζει, μετά από μια έρευνα μυρμηγκιού, στη «Θεομαχία» ο Βρετανός ελληνιστής Τιμ Γουίτμαρς.
Ανορθόδοξη ματιά στην αθεΐα
Λιουντμίλα Ουλίτσκαγια
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η συνείδηση της Ρωσίας
Τουλάχιστον χίλιοι τετρακόσιοι ενενήντα δύο άνθρωποι ποδοπατήθηκαν στη Μόσχα, τη μέρα της κηδείας του Στάλιν. Καμία σχετική φωτογραφία δεν...
Η συνείδηση της Ρωσίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας