Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα ματωμένα κεράσια των παιδιών

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΛΑΒΟΣ ♦ «To Παιδί» ♦ Διηγήματα  Νεφέλη, 2019 ♦ Σελ. 109

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα ματωμένα κεράσια των παιδιών

  • A-
  • A+

Μετά τη θερμή κριτική και αναγνωστική υποδοχή της συλλογής διηγημάτων Αστείο (2012) και τη διπλή βράβευση (Κρατικό Βραβείο Διηγήματος και Βραβείο Αναγνώστη), ο Γιάννης Παλαβός δεν βιάστηκε να παρουσιαστεί στη λογοτεχνική σκηνή με νέο βιβλίο.

Εντούτοις, δεν έμεινε άπραγος: στα επτά χρόνια που μεσολάβησαν ανάμεσα στο Αστείο και το Παιδί, την πλέον πρόσφατη συλλογή διηγημάτων του, μεσολάβησε η συγγραφή του σεναρίου σε δύο βιβλία κόμικς: Το Πτώμα (Jemma Press, 2011) και Γρα-Γρου (Ικαρος, 2017 - βραβείο Καλύτερου Κόμικς και Σεναρίου στα Ελληνικά Βραβεία Κόμικς).

Το παιδί αποτελείται από δώδεκα ολιγοσέλιδα διηγήματα που διαδραματίζονται στον γενέθλιο τόπο του συγγραφέα, το Βελβεντό Κοζάνης. Στο πρώτο με τίτλο «Ελάφι», ένας δεκατετράχρονος έφηβος, έχοντας γείρει από την κουπαστή μιας γέφυρας, αντικρίζει ένα αρσενικό ελαφάκι ενός έτους. Καθώς του ρίχνει μια μπουκιά από το κολατσιό του, προκαλεί άθελά του τον τραυματισμό του νεαρού ζώου: πηγαίνοντας να αδράξει την μπουκιά παρασύρεται από το ποτάμι.

Το αγόρι θα «επωμιστεί» κυριολεκτικά το ελαφάκι αλλά θα αποδειχθεί ανήμπορο να το βοηθήσει, ενώ θα δούμε να καθρεφτίζονται οι δικές του οικογενειακές πληγές στα μάτια του πληγωμένου ζώου, η δική του ανημπόρια. Υπόθεση «αγοριών» και το δεύτερο διήγημα που αποτυπώνει τη σκληρότητα, τον ανταγωνισμό και τη βία που ανθεί κάποτε στα χώματα της επαρχιακής υπαίθρου – μια απομυθοποίηση της αθωότητας τόσο της παιδικής ηλικίας όσο και της αγροτικής ζωής.

Η παιδική σκληρότητα αποτυπώνεται και στο διήγημα «Ζήνος», όπου ο μικρός πρωταγωνιστής στολίζει έναν χιονάνθρωπο με τα βγαλμένα μάτια ενός σπουργιτιού – μια σκηνή στα όρια του συμβολικού μια που οι «μικροί» δεν πρέπει να αντικρίσουν όσα διαδραματίζονται στο σπίτι ανάμεσα στον μέθυσο πατέρα και την απαυδισμένη μάνα.

Στο διήγημα «Μεγάλος» ο συγγραφέας υπαινίσσεται –μέσω της έκπληξης που επιφυλάσσει στο τέλος για τον αναγνώστη– πως το παιδί παραμένει πάντα «παιδί» στη σχέση με τον γονιό του. Πολύ δυνατό είναι το διήγημα «Πένσα» όπου αποτυπώνονται αριστοτεχνικά όχι μόνο η αγάπη και ο αγώνας του γονιού για την επιβίωση των τέκνων αλλά και ο βαθμός στον οποίο η επιβίωση αυτή στηρίζεται αντίστοιχα στον θάνατο άλλων τέκνων στην αλυσίδα της ζωής – ένα διήγημα σοφό, σκληρό και συγκινητικό συνάμα.

Εξίσου συγκινητικό, με τρυφερό τρόπο όμως αυτή τη φορά, το τελευταίο διήγημα με τίτλο ομώνυμο της συλλογής. Εδώ πρωταγωνιστεί μια γυναίκα, η ανύπαντρη και «άκληρη» Γεωργία που φροντίζει το εκκλησάκι του Αγίου Χριστόφορου. Στο εικόνισμα ο Αγιος κουβαλά στην πλάτη τον Χριστό νήπιο. Με λιτούς χειρισμούς της πλοκής ο συγγραφέας θα εναποθέσει στην αγκαλιά της άκληρης Γεωργίας το θείο βρέφος, διασχίζοντας ακροποδητί το όριο ανάμεσα στην τρέλα και το θαύμα: ένα τέλος φωτεινό σαν το φωτοστέφανο του βρέφους που κρύβει η Γεωργία μέσα από την πλεκτή ζακέτα της.

Ο Γιάννης Παλαβός κινείται με αφηγηματική αυτοσυγκράτηση και τόνους χαμηλούς σε όλη την έκταση αυτής της συλλογής. Με σύντομες φράσεις και λιτότητα εκφραστικών μέσων θυμίζει αρκετά Αμερικανούς διηγηματογράφους, το έργο κάποιων από τους οποίους έχει μελετήσει ως μεταφραστής.

Συναντάμε εδώ, επί παραδείγματι, εφαρμοσμένη την αρχή: «Show, don’t tell», όπου δηλαδή ο συγγραφέας καλείται να μεταφέρει το νόημα μέσω της πλοκής χωρίς οποιοδήποτε σχόλιο πάνω στα τεκταινόμενα ή τους ήρωες. Η υπαινικτικότητα αναδεικνύεται έτσι ως κύρια αρετή: η συγκίνηση προκύπτει αθόρυβα, συχνά ανεπαίσθητα. Αν μάλιστα θα είχα κάτι να καταμαρτυρήσω σε αυτή την πολύ ενδιαφέρουσα συλλογή διηγημάτων, είναι μια υπερβολή κάποτε στην ελλειπτικότητα, με αποτέλεσμα στο διήγημα «Μάτια» να δυσχεραίνεται η κατανόηση και άρα η αναγνωστική μέθεξη.

Ωστόσο, πρόκειται για εξαίρεση, όπως εξαίρεση αποτελεί και το διήγημα «Στη γέφυρα», το πλέον αδύναμο και «λιποβαρές», κατά τη γνώμη μου, σε σχέση με τα υπόλοιπα, όπου μάλιστα η σύνδεση με το «παιδί» γίνεται στο τέλος κάπως βεβιασμένα.

Στη συντριπτική τους πλειονότητα, εντούτοις, αυτά τα «βραδυφλεγή» διηγήματα, ενώ δεν εκτινάσσονται στο ίδιο ύψος με εκείνα στο Αστείο, δεν προκαλούν το ίδιο εν ολίγοις αναγνωστικό ξάφνιασμα με την ιδιότυπη μίξη ρεαλισμού και υπερρεαλισμού, έχουν να επιδείξουν αρετές συγγραφικής ωριμότητας, συνέπειας ύφους και συνεκτικότητας περιεχομένου. Ετσι, την έλλειψη πολύχρωμων και πολυποίκιλων εξάρσεων ισοσκελίζει εδώ μια ήπια, αφηγηματική ροή, υπόκωφη κι υπόγεια, σαν το κτήμα του Γιάννη, στο ομώνυμο διήγημα, κάτω από την μπαζωμένη λίμνη.

Ο Παλαβός, όπως ο πρωταγωνιστής, ο αφηγητής του χωριού που θέλγει το ακροατήριο με τα απολαυστικά του ψέματα, μας τα προσφέρει σαν κεράσια μιας χαμένης, φασματικής κερασιάς που ανθίζει ακόμα κάτω απ’ το νερό. Κι εμείς τα απολαμβάνουμε, πιο γλυκά στο στόμα κι από πραγματικά, λερώνοντας τα χέρια με το χρώμα που έχει το αίμα.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Υπέρ μικρών βιβλιόφιλων
Εξι σημαντικοί συγγραφείς κάποιοι εκ των οποίων μιλούν και με την ιδιότητα του κριτικού παιδικής λογοτεχνίας, δασκάλου δημιουργικής γραφής παιδικού βιβλίου, εμψυχωτή παιδικής ανάγνωσης, αλλά και δύο σημαντικές...
Υπέρ μικρών βιβλιόφιλων
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ο κόσμος είναι γεμάτος από εν δυνάμει ήρωες βιβλίων
Ο Μάκης Τσίτας γεννήθηκε το 1971 στα Γιαννιτσά, ζει στην Αθήνα και διευθύνει το ενημερωτικό site για το βιβλίο και τον πολιτισμό Diastixo.gr. Διηγήματά του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες
Ο κόσμος είναι γεμάτος από εν δυνάμει ήρωες βιβλίων
ΣΤΟ ΝΤΙΒΑΝΙ ΤΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ
Αναζητώ κείμενα που αφορούν ήρωες σε απόσυρση
Ο Αριστείδης Αντονάς απέναντι σ’ ένα ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να ψηλαφίσει, εντός κι εκτός αφηγηματικής επιφάνειας, διαθέσεις, εμμονές, αναγωγές.
Αναζητώ κείμενα που αφορούν ήρωες σε απόσυρση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η σύζυγος και ο σύζυγος
Ο Μάκης Τσίτας μας επανασυστήνεται με έναν μονόλογο, αυτή τη φορά μιας γυναίκας η οποία εξιστορεί το συζυγικό της μαγκανοπήγαδο.
Η σύζυγος και ο σύζυγος
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Αν είσαι λίγο τυχερός
Το Ανοιχτό Βιβλίο, για όγδοη συνεχή χρονιά, θα σας κρατήσει συντροφιά με πρωτότυπες καλοκαιρινές ιστορίες. Φέτος δώδεκα συγγραφείς παιδικής...
Αν είσαι λίγο τυχερός
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη
Εξήντα χρόνια μετά τον θάνατο του ιδρυτή των εκδόσεων Γκοβόστη, η τρίτη γενιά, τιμώντας την μνήμη του, επανεκκινεί την παλιά σειρά «Ανατολή», την οποία είχε εγκαινιάσει τότε, στον περίφημο Μεσοπόλεμο, το...
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας