Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ανύψωση και καταβύθιση

Πέτερ Χάντκε ♦ «Η μεγάλη πτώση» ♦ Νουβέλα  Μετάφραση: Σπύρος Μοσκόβου ♦ Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2018  ♦ Σελ. 189

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανύψωση και καταβύθιση

  • A-
  • A+
«Η χαρά, τώρα τη μέρα της Μεγάλης Πτώσης, έμεινε ανεπηρέαστη από τη δυστυχία των άλλων» (σ. 127)

Στα βιβλία του Πέτερ Χάντκε τα ταξίδια, σύντομα ή μη, οι περιπλανήσεις, άσκοπες ή μη, η διαρκής περιδιάβαση χώρων και τοπίων της κεντρικής Ευρώπης, είναι ένα συχνά επαναλαμβανόμενο μοτίβο, το οποίο ευθυγραμμίζεται και με τη διαρκή αίσθηση αναζήτησης που αποπνέει η γραφή του.

Ετσι και στη «Μεγάλη πτώση», τη νουβέλα του Γερμανού συγγραφέα που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις του Βιβλιοπωλείου της Εστίας (σε πολύ ωραία μετάφραση του Σπύρου Μοσκόβου), ένας μεσόκοπος ηθοποιός ξυπνά σε ένα μάλλον άγνωστό του σπίτι, στα περίχωρα μιας μεγαλούπολης, και ξεκινά μια, εν πρώτοις, άσκοπη περιδιάβαση στην ερημιά γύρω από το σπίτι αυτό – σε ένα τοπίο που προσιδιάζει σχεδόν σε μεταποκαλυπτικό.

Ο κεντρικός (και μονήρης) ήρωας της νουβέλας είναι να τιμηθεί με ένα σημαντικό βραβείο από τον Πρόεδρο της χώρας που βρίσκεται και, την επόμενη μέρα, να ξεκινήσει τα γυρίσματα μιας νέας, πιθανότατα της τελευταίας του, ταινίας. Αφήνει όμως τον εαυτό του να μπει βαθιά μες στο δάσος και να καταστρέψει το μοναδικό κοστούμι του, να συνεχίσει ώς τον αυτοσχέδιο καταυλισμό μερικών άστεγων στα περίχωρα του μητροπολιτικού ιστού, πριν φτάσει στο όριο της πόλης εκεί που, εν είδει απροσπέλαστου συνόρου και εν μέσω εχθροπραξιών μεταξύ μεσοαστών γειτόνων, περνά ένας αυτοκινητόδρομος.

Τελικά, ο πρωταγωνιστής φτάνει στο κέντρο της πόλης, όπου αστυνομικοί δύσπιστοι ως προς την παρουσία και την ταυτότητά του τον συλλαμβάνουν προσωρινά ως ύποπτο τρομοκρατίας. Ομως, όπως για παράδειγμα στο ομηρικό έπος της Οδύσσειας, αλλά και σε τόσα από τα άλλα έργα του Χάντκε, είναι οι σκηνές του ταξιδιού παρά ο προορισμός (ή το κάπως θολό κίνητρο της περιπλάνησης) που απασχολούν τον συγγραφέα και, κατ’ επέκταση, τον αναγνώστη.

Υπάρχουν συγγραφείς των οποίων το έργο είναι άμεση συνάρτηση του προσωπικού τους «μύθου» και των όσων απορρέουν αυτού – για παράδειγμα ο Μισέλ Ουελμπέκ. Για τη γερμανόφωνη λογοτεχνία ο Χάντκε, με την πλούσια εργογραφία σεναρίων και πρόζας, είναι μια αντίστοιχη φιγούρα. Τόσο ο βιολογικός όσο και ο θετός του πατέρας υπηρέτησαν στη ναζιστική Βέρμαχτ. Η μητέρα του είχε καταγωγή από τη Σλοβενία και μεγάλωσε ως ανεπιθύμητη «ξένη» στην Αυστρία, προτού βάλει η ίδια τέλος στη ζωή της το 1971.

Ο ίδιος ο συγγραφέας, κινούμενος μεταξύ Αυστρίας, Βερολίνου και της μόνιμης κατοικίας του στο Παρίσι, φροντίζει διαρκώς να προσθέτει στην αφηγηματική συνταγή των βιβλίων του το στοιχείο της αβεβαιότητας σε ό,τι αφορά την καταγωγή, τα κίνητρα και τον στόχο των αναζητήσεων των ηρώων του. Μιας λοιπόν (και) εδώ ο ήρωας κουβαλάει τόσα από τα στοιχεία που βασανίζουν τον ίδιο τον Χάντκε, η αβεβαιότητα και το ψυχολογικό βάρος υπάρχουν πίσω από τις λέξεις της ασθματικής, συνήθως μακροπερίοδης αφήγησης.

Ομως ο πρωταγωνιστής της «Μεγάλης πτώσης» μοιάζει να έχω ωριμάσει (λες και έχει βγει μέσα από όλα προηγούμενα βιβλία του μαζί) και να έχει συμβιβαστεί με την απώλεια και τα βάρη του παρελθόντος. Ο γερασμένος ηθοποιός, με ό,τι έχει μείνει από τη λάμψη των πρότερων χρόνων του, δεν αποστρέφει το βλέμμα από τις δυσκολίες του παρόντος (εξαίσια δοσμένες διαμέσου των ανθρώπων που συναντά στην περιπλάνησή του), αλλά τις αγκαλιάζει δεκτικά, λες και αυτά τα συναπαντήματα αναζητούσε εξαρχής.

Εχοντας φτάσει στο τέλος του βιβλίου όπου, ως συνήθως με τα βιβλία του Χάντκε, δίνεται χώρος στον αναγνώστη να συμπληρώσει, ή μάλλον να διυλίσει, την αφήγηση και να δώσει σχήμα στα συχνά ιμπρεσιονιστικά σχήματά της, δεν μπορεί παρά να νιώσει κανείς την εξής αντίστιξη: παρά την αίσθηση της πτώσης, η οποία τονίζεται από τον τίτλο ακόμα του βιβλίου, αλλά και από την ηλικία και φθίνουσα πορεία του ηθοποιού-πρωταγωνιστή, υπάρχει διάχυτη μια αίσθηση στασιμότητας. Πρώτα, παρά την ασθματική συχνά αφήγηση, υπάρχει μια αίσθηση βραδύτητας, μια στασιμότητα στην κάθε σκηνή που, θα έλεγε κανείς, αντιμάχεται τη φυσική εντροπία της ζωής, τη δύναμη που απαρέγκλιτα θα οδηγήσει τον καθένα μας στο τέλος.

Υστερα, υπάρχουν οι στιγμές όπου ο ήρωας, οι αστυνομικοί, οι κάτοικοι της πόλης απλώς στέκονται – στέκονται με έναν τρόπο που θυμίζει επερχόμενη απειλή, τον ερχομό του αναπόφευκτου. Και, τέλος, υπάρχει η στασιμότητα στις σχέσεις των ανθρώπων, στον τρόπο με τον οποίο (δεν) συνδέονται παρά το ότι συναντιούνται. Αποκορύφωμα αυτής είναι η σχέση του πρωταγωνιστή με τη γυναίκα στο σπίτι της οποίας ξυπνά, μιας γυναίκας που μοιάζει να αναζητά και να επιθυμεί, αλλά και στην οποία ποτέ δεν φτάνει. Εν τέλει, η «Μεγάλη πτώση» του Χάντκε είναι όπως οι πτώσεις στα όνειρά μας: ένα ιλιγγιώδες φλερτ με το κενό, χωρίς όμως ποτέ να νιώσουμε τη σύγκρουση με τον σκοτεινό πυθμένα του.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Δύο ποιητές στη μέση του «σκοτεινού δάσους»
Σαν ανεπίτρεπτα παραδομένος στο πάθος του για την αναζήτηση και τη σωματική, σχεδόν ερωτική, ψαύση της αλήθειας, με πλήρη επίγνωση των όποιων οδυνηρών συνεπειών αυτής της εμμονής του, ο ποιητής μηχανεύεται...
Δύο ποιητές στη μέση του «σκοτεινού δάσους»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Μεγάλα στοιχήματα μιας μεγάλης γιορτής
Μια μεγάλη βιβλιοφιλική γιορτή με παγκόσμιο χρώμα με στοιχήματα που μεγεθύνονται καθώς καλούνται να εφαρμοστούν σε μια χώρα ζαλισμένη από απανωτές κρίσεις. Μιλούν οκτώ πρόσωπα, που εμπλέκονται ενεργά στην...
Μεγάλα στοιχήματα μιας μεγάλης γιορτής
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Δεν είμαστε όλοι μας μικρά παιδιά του εαυτού μας;»
«Ποιος μπορεί να παραμείνει σε ολόκληρη τη ζωή “καλό παιδί”; Ισως δεν έπρεπε να μεγαλώνει κανείς ποτέ για να μη βρεθεί ποτέ στο σημείο του “κάποτε”...».
«Δεν είμαστε όλοι μας μικρά παιδιά του εαυτού μας;»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οι βραχείες λίστες
Είχαν μείνει λίγο πίσω χρονολογικά τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας, γι’ αυτό, όπως φαίνεται, θα απονεμηθούν φέτος και τα βραβεία του 2018, ακολουθώντας τα βραβεία του 2017, που δόθηκαν μόλις τον περασμένο...
Οι βραχείες λίστες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το μεγαλείο της συντριβής
Μεταξύ των κορυφαίων της αμερικανικής ποίησης, δηλαδή των Elisabeth Bishop, Emily Dickinson, T.S. Eliot, Allen Ginsberg, Wallace Stevens, Walt Whitman, William Carlos Williams, κ.ά., οι εκδόσεις «Library of...
Το μεγαλείο της συντριβής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας