Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο αντιγραφειοκράτης υπερασπιστής της εργατικής δημοκρατίας

1η Μαΐου 1989. Διαδήλωση με τη συμμετοχή της αντιπολίτευσης και του ιστορικού Γιάσεκ Κουρόν

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο αντιγραφειοκράτης υπερασπιστής της εργατικής δημοκρατίας

  • A-
  • A+
Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις

Η ταυτότητα του Πολωνοεβραίου Κάρολ Μοτζελέφσκι έγραφε καθηγητής μεσαιωνικής ιστορίας, ανθρωπιστικών επιστημών, μέλος της Πολωνικής Ακαδημίας Επιστημών. Ομως η βιογραφία του συνδέθηκε κυρίως με τον αγώνα του να επαναφέρει στις αυτοδιαχειριστικές πηγές τους τα προτάγματα του εφαρμοσμένου σοσιαλισμού, με το πρόσημο του πολιτικού πλουραλισμού.

Για αυτή του την επιλογή μπαινόβαινε ως πολιτικός κρατούμενος, επί οχτώμισι χρόνια, στις φυλακές της πρώην Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας επί Γκομούλκα, Γκιέρεκ και Γιαρουζέλσκι.

Κάρολ Μοτζελέφσκι (1937-2019)

Κατά την εφημερίδα «Socialist Worker», ο ακτιβιστής πανεπιστημιακός αμφσβήτησε τον σταλινισμό από τα αριστερά. Μέχρι το τέλος της ζωής του υπερασπίστηκε τη σοσιαλιστική λύση με ανθρώπινο πρόσωπο εναντίον του νεοφιλελευθερισμού της «Θεραπείας του σοκ» και του επανακάμψαντος εθνικισμού των κλειστών συνόρων.

Με τον θάνατό του στις 28 Απριλίου, σε ηλικία 82 ετών, έκλεισε μια μαχητική αλλά και σκοτεινή σελίδα που γράφτηκε στα ασφυκτικά ιδεολογικά όρια των πρώην Λαϊκών Δημοκρατιών. Είχε γεννηθεί στις 23 Νοεμβρίου 1937 στη Μόσχα.

Ο Κάρολ Μοτζελέφσκι ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του '60 -κυρίως στον απόηχο της αντισοβιετικής Ουγγρικής Επανάστασης του 1956 και της ομόχρονης «ήπιας» πολωνικής-, ζήτησε όχι απλώς μεταρρυθμιστικές αλλαγές στη σχέση του Ενοποιημένου Πολωνικού Εργατικού Κόμματος με τους Πολωνούς πολίτες, αλλά έθεσε ως κύριο σκοπό του την απαλλαγή του σοσιαλισμού από τη γραφειοκρατική δόμηση του κράτους υπό την επικυριαρχία της κομματικής ελίτ.

«Ανοιχτή επιστολή στο Πολωνικό Εργατικό Κόμμα»

Το ονοματεπώνυμό του δίπλα σ' αυτό του παιδαγωγού και ιστορικού Γιάσεκ Κουρόν (1934-2004) συνδέθηκε με τη συγγραφή της μπροσούρας «Ανοιχτή επιστολή στο Πολωνικό Εργατικό Κόμμα» (κυκλοφόρησε στα ελληνικά, σε μετάφραση Μιχάλη Μανιδάκη, από τις εκδόσεις Εξάντας, 1975). Πριν από ακριβώς πενήντα πέντε χρόνια, το καλοκαίρι του 1964, οι δυο τους, φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας, ετοίμαζαν μια μαρξιστική εργασία αναφορικά με το πολιτικό και οικονομικό σύστημα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας.

Αυτή η εργασία αντιμετωπίστηκε ως αντικομματική προπαγάνδα και διεγράφησαν από το κόμμα και την Ενωση Σοσιαλιστικής Νεολαίας. Αυτοί, θέλοντας να απαντήσουν στη δίωξή τους, συνέταξαν την εν λόγω αντικαθεστωτική επιστολή. Προτού όμως δει το φως της δημοσιότητας, συνελήφθησαν με την κατηγορία ότι υποστήριζαν την ανατροπή του κράτους και καταδικάστηκαν, μετά από μυστική δίκη στις 17 Ιουλίου 1965, ο Κουρόν σε τρία και ο Μοτζελέφσκι σε τριάμισι χρόνια φυλακή.

«Στο σύστημά μας», έγραφαν σε έντονα καταγγελτικό τόνο, «η κομματική ελίτ... είναι επίσης και η κρατική ελίτ. Εχει στη διάθεσή της όλα τα εθνικοποιημένα μέσα παραγωγής. Αποφασίζει το μέγεθος της συσσώρευσης και της κατανάλωσης, των επενδύσεων, της κατανομής του εθνικού εισοδήματος ανάμεσα στις διάφορες κοινωνικές ομάδες ... Το κάνει χωρίς κανένα έλεγχο από την πλευρά της εργατικής τάξης ... Οι εργάτες δεν έχουν κανένα τρόπο να επηρεάσουν τις αποφάσεις, ούτε καν τα απλά κομματικά μέλη. Αυτήν την κομματική-κρατική ελίτ εξουσίας ... θα την αποκαλούμε στο εξής κεντρική πολιτική γραφειοκρατία».

Ντανιέλ Κον-Μπεντίντ: «Ονομάζομαι Κουρόν-Μοτζελέφσκι»

Η επιστολή αυτή επηρέασε καταλυτικά κι έναν από τους πρωταγωνιστές του Γαλλικού Μάη, τον Ντανιέλ Κον-Μπεντίντ. Σαφώς αντισταλινικός, καταδίκαζε τις θηριωδίες του Χο Τσι Μινχ στο Βιετνάμ και την ίδια στιγμή μοίραζε την «Ανοιχτή Επιστολή» των Κουρόν - Μοτζελέφσκι. Μάλιστα, όταν τον Οκτώβριο του 1968 προσήλθε σε δίκη και του ζήτησαν να πει το ονοματεπώνυμό του, αυτός δήλωσε: «Κουρόν-Μοτζελέφσκι. Διότι σήμερα οι δυο τους περνούν από δίκη για τα φοιτητικά γεγονότα στη Βαρσοβία». Ο Κάρολ Μοτζελέφσκι συμμετείχε στις φοιτητικές κινητοποιήσεις τον Μάρτιο του 1968 για τις οποίες καταδικάστηκε σε φυλάκιση τριών ετών και έξι μηνών και απελευθερώθηκε τον Σεπτέμβριο του 1971.

Οι πολυετείς φυλακίσεις δεν έκαμψαν τον Κάρολ Μοτζελέφσκι, γι' αυτό το 1970 και το 1976 θα τον συναντήσουμε ξανά στις πρώτες γραμμές των απεργιακών κινητοποιήσεων. Ιδού πώς αυτοπαρουσιαζόταν πολιτικά σε επιστολή (8 Νοεμβρίου 1976) που απέστειλε στον γενικό γραμματέα του Ενωμένου Πολωνικού Εργατικού Κόμματος, Εντβαρντ Γκιέρεκ, στον απόηχο των κατασταλτικών μέτρων στα εργοστάσια Ράντομ και Ούρσους. Οι εργαζόμενοι εναντιώθηκαν στα μέτρα που προέβλεπαν αύξηση πενήντα τοις εκατό σε είδη διατροφής πρώτης ανάγκης:

«Θέλω να γίνω απόλυτα κατανοητός: στο ιδεολογικό επίπεδο είμαι οπαδός του πολιτικού πλουραλισμού. [...] Αυτό που προέχει είναι να βγούμε από την κρίση, να εξουδετερώσουμε τις αντιθέσεις που την προκάλεσαν, να εισαγάγουμε στη δημόσια ζωή μας ανθεκτικούς μηχανισμούς διαλόγου και κοινωνικής ενσωμάτωσης, με τρόπο τέτοιο ώστε ο καθοδηγητικός ρόλος του ΕΠΕΚ και ο μονοκομματικός χαρακτήρας του συστήματος να μη ξανατεθούν υπό αμφισβήτηση» (απόσπασμα της επιστολής από το περιοδικό «Ο Πολίτης», τεύχος 8, Ιανουάριος 1977, μτφρ. Γιώργος Καρράς).

Ονοματοδότης του κινήματος «Αλληλεγγύη»

Τον Αύγουστο του 1980, με τις νέες εργατικές απεργίες, θα επανέλθει στο προσκήνιο σε πρωταγωνιστικό ρόλο και ως ονοματοδότης του αντικαθεστωτικού κινήματος «Αλληλεγγύη», επιλέγοντας τη λύση της συνεργασίας με το κομμουνιστικό καθεστώς φοβούμενος την εισβολή του Σοβιετικού κηδεμόνα. Ωστόσο με την επιβολή στρατιωτικού νόμου στις 13 Δεκεμβρίου 1981 από τον γ.γ. του ΕΠΕΚ, Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι, ο Κάρολ Μοτζελέφσκι συνελήφθη. Λίγους μήνες μετά, τον Σεπτέμβριο του 1982, οδηγήθηκε στις φυλακές με την αιτιολογία ότι ήθελε να ανατρέψει το σύστημα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας. Με την αμνησία της 6ης Αυγούστου 1984 είδε ξανά το φως της ελευθερίας, αλλά του απαγορεύτηκε η έξοδος από τη χώρα.

Από το 1989 έως το 1991 βρέθηκε στους κόλπους του μικρού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος της Εργατικής Ενωσης (Unia Pracy) κι αμέσως μετά πέρασε στις τάξεις της Δημοκρατικής Αριστερής Συμμαχίας (Sojusz Lewicy Demokratycznej), υπό τον Λέστσεκ Μίλερ. Μια θέση γερουσιαστή δεν έριξε μαύρη κουρτίνα στο πολιτικό βλέμμα του. Τον νέο εχθρό τον ανακάλυπτε στον υπερφιλελευθερισμό της «Θεραπείας του σοκ», στον ανερχόμενο εθνικισμό και στον επανερχόμενο συντηρητισμό.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ωδή στον έρωτα και στη φύση
Πρόκειται για το τελευταίο βιβλίο του συγγραφέα, Χρόνη Μίσσιου. Ενα βιβλίο - ύμνος στον έρωτα, στα πλάσματα του πλανήτη, στα αρώματα και τις ομορφιές που μας περιβάλλουν, στην αξιοπρέπεια, την αυτάρκεια, την...
Ωδή στον έρωτα και στη φύση
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Εργατική αυτοδιαχείριση στην Ευρώπη
Ο τίτλος του βιβλίου του Donny Gluckstein «Τα Σοβιέτ στη Δύση – Εργατικά συμβούλια απέναντι σε κοινοβούλια 1915-1920» (μετ. Παρασκευάς Ψάνης) μπορεί με πρώτη ματιά να ξενίζει. Η λέξη «σοβιέτ» είναι ρωσική:...
Εργατική αυτοδιαχείριση στην Ευρώπη
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Γνώση: ύβρις ή αρετή;
Γνώση, άγνοια, μυστήριο, στο βιβλίο με αυτόν τον τίτλο, εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, ο Εντγκάρ Μορέν μάς εισάγει σε μια συζήτηση που σχεδόν έκλεισε πριν καν ξεκινήσει ο Γκέντελ. Την ισχυρότερη διάψευση της...
Γνώση: ύβρις ή αρετή;
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η ποίηση ως ιδρυτική δύναμη
Εχουμε έτσι μια πλούσια, θεσπέσια, αντιφατική και αρμονική παράδοση από την ανατολή ακόμη του γραπτού πολιτισμού, που υμνεί ταυτόχρονα το άτομο και το έθνος. Ο Ηλίας Γκρης φαίνεται να τα γνωρίζει όλα αυτά. Οι...
Η ποίηση ως ιδρυτική δύναμη
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Για μια αναγέννηση του αθλητισμού
Το βιβλίο «Κριτικά Κοινωνιολογικά Ανάλκτα» των Παντελή Κωνσταντινάκου και Μαρίας Βαϊνά είναι τελικά μια ανατομία της κρίσης στον διάμεσο χώρο της πολιτικής και του αθλητισμού, που θα μπορούσε να θεωρηθεί...
Για μια αναγέννηση του αθλητισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας