Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μνήμη είναι όσα θυμούνται οι άλλοι από εσένα

ΧΟΥΛΙΟ ΚΟΡΤΑΣΑΡ.  «Κάποιος Λούκας». Νουβέλα. Μετάφραση: Αχιλλέας Κυριακίδης.  Οπερα, 2018, σελ 184.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μνήμη είναι όσα θυμούνται οι άλλοι από εσένα

  • A-
  • A+

Ο Χούλιο Κορτάσαρ πέθανε στο Παρίσι το 1984, σε ηλικία 69 ετών. Ηδη όμως από τη δεκαετία του ’50 ισχυριζόταν, σε τοποθετήσεις και συνεντεύξεις του, πως ο «λογοτεχνικός ήρωας» δεν υφίσταται πια και πως, στην ουσία, οι σύγχρονοι πρωταγωνιστές λογοτεχνικών έργων είναι είτε «συνεργοί» του συγγραφέα είτε «μάρτυρες» της εκάστοτε συγγραφικής προσπάθειας και αφήγησης.

Το τελευταίο βιβλίο που έγραψε ο Κορτάσαρ πριν από τον θάνατό του ήταν το «Κάποιος Λούκας», μια πυκνή νουβέλα όπου ο Λούκας μοιάζει άλλοτε με αυτοβιογραφικό καθρέφτισμα του ίδιου του συγγραφέα, άλλοτε με συνεργό του (ακριβώς όπως διακήρυττε ο Κορτάσαρ).

Με μια σειρά μικρών κεφαλαίων που συχνά προσιδιάζουν σε αυτόνομες ιστορίες-μπονσάι, όπως η εναρκτήρια όπου ο Λούκας πολεμάει τον εαυτό του εν είδει δυσκατάβλητης Λερναίας Υδρας, ο συγγραφέας χτίζει μια επαγωγική, θρυμματισμένη, αλλά κάθε άλλο παρά ασύνδετη τοιχογραφία. Με τη γνωστή, ήδη από το «Κουτσό», παιγνιώδη προσέγγισή του στη γλώσσα και τη δομή, ο Κορτάσαρ χτίζει μέσω του Λούκας, ενός συγγραφέα που ζει στο Παρίσι (όπως άλλωστε και ο επινοητής του), έναν κόσμο στον οποίο αντικαθρεφτίζονται η φιλοσοφία του για τη ζωή, οι αδυναμίες, οι προτιμήσεις ή οι απέχθειες που ο ίδιος φαίνεται να είχε.

Η πολιτική, τα νιάτα και τα γηρατειά, η φιλία και ο φόβος του τέλους, το γράψιμο αλλά και η μουσική είναι μερικά μόνο από τα στοιχεία που ο Λούκας τεκμαίρεται εξ ονόματος του Κορτάσαρ – κι ο αναγνώστης παρασύρεται στο παιχνίδι του να βάλει στη σειρά τα κομμάτια του παζλ που συνθέτουν το «όλο» του μυστηριώδους Λούκας, χωρίς όμως να χάνει λεπτό από τα μάτια του το παράλληλα συντιθέμενο «όλο» του Χιλιανού συγγραφέα.

Μάλιστα, το ότι ο Λούκας μοιάζει να αφηγείται κάνοντας έναν τελικό απολογισμό του βίου του, ενισχύει ακόμα περισσότερο τη (λιγότερο ή περισσότερο) υποσυνείδητη σύνδεση που κάνει ο αναγνώστης ανάμεσα σε συγγραφέα και πρωταγωνιστή. Τελικά (και μέσα από ακόμα μία προσεγμένη και απολαυστική μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη) ο Κορτάσαρ μοιάζει να επιμένει πως και ο θάνατος δεν είναι παρά ένα παιχνίδι: το παιχνίδι τού ποιος θα θυμάται να πει οτιδήποτε για σένα και για το πώς έβλεπες τον κόσμο γύρω σου.

ΡΙΤΣΑΡΝΤ ΦΟΡΝΤ. «Μεταξύ τους» . Χρονικό.  Μετάφραση: Αθηνά Δημητριάδου. Πατάκης, 2018, σ. 184.

Από την άλλη μεριά, ο πολυβραβευμένος Αμερικανός συγγραφέας Ρίτσαρντ Φορντ, γνωστός για την τριλογία (ή μάλλον τετραλογία) με ήρωα τον μεσοαστό Φρανκ Μπάσκοουμπ, ήδη στα 75 του σήμερα, μας δίνει ένα ολιγοσέλιδο δίπτυχο χρονικό μέσω του οποίου κάνει έναν (αυτο)βιογραφικό απολογισμό της ζωής των γονιών του. Στο «Μεταξύ τους» θα περίμενε ίσως κανείς ο Φορντ να μας δώσει έναν μυθιστορηματικό απολογισμό του βίου και της πολιτείας των γονιών του – αντ’ αυτού γράφει στην ουσία ένα «αντι-χρονικό» σε δύο διακριτά μέρη.

Στο πρώτο, γραμμένο πολύ πρόσφατα εν έτει 2015, ο συγγραφέας μιλά για την ανάμνηση της ζωής (και του θανάτου) του πατέρα του. Στο δεύτερο, γραμμένο στις αρχές της δεκαετίας του ’80, μιλά για τη μητέρα του. Το βιβλίο αποτελεί «αντι-χρονικό» κυρίως επειδή ο Φορντ προσεγγίζει τη ζωή των γονιών του ως παρείσακτος – και έτσι το «Μεταξύ τους» χάνει μεμιάς την όποια στοργική χροιά είχε (ως αποτέλεσμα της εικόνας ενός μικρού παιδιού στην αγκαλιά των δικών του) και μετατρέπεται στην ουσία σε εμπόδιο, σε ένα σάρκινο πέτασμα που ήρθε να χωρίσει τον Πάρκερ από την Εντνα Φορντ.

Συμβιβασμένοι καθώς φαίνεται πως ήταν οι δυο τους με το να μείνουν άκληροι, η γέννηση του Ρίτσαρντ 15 χρόνια μετά τον γάμο τους ήρθε να αλλάξει τις ισορροπίες τής (σχεδόν) νομαδικής ζωής τους στον αμερικανικό Νότο. Ο συγγραφέας μάλιστα, θέλοντας προφανώς να εντείνει την αίσθηση απόσχισης του πατέρα από τη μητέρα του με την έλευσή του, δεν επιχειρεί να ενώσει δομικά ή στιλιστικά τα δύο μέρη του βιβλίου – ο «χωρισμός» αποτελεί το θέμα του.

Οσο βέβαια συγκινητικό και γεμάτο (παράδοξη ίσως) κατανόηση κι αν είναι το «Μεταξύ τους», δεν μπορεί να σταθεί αφηγηματικά στο ύψος των μεγάλων μυθιστορημάτων του, «Αθλητικογράφος» και «Ημέρα Ανεξαρτησίας» (ενώ υπάρχουν λάθη επιμέλειας στην κατά τ’ άλλα ακριβή μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου).

Παρ' όλα αυτά, η σκηνή του θανάτου του Πάρκερ από ανακοπή καρδιάς μάς υπενθυμίζει όλα όσα κάνουν τη γραφή του Ρίτσαρντ Φορντ σπουδαία: υπόγεια ένταση, ειλικρινές συναίσθημα, ισχυρή μεταδοτικότητα και μια συνολική αίσθηση πως ο αναγνώστης βρέθηκε μόλις μπροστά σε μία ακόμη αποκαλυφθείσα αλήθεια.

Ομοίως, στο δεύτερο μέρος, η περιγραφή της συγκατοίκησης του έφηβου Ρίτσαρντ με τη μητέρα του ενώ εκείνη ξαναφτιάχνει με κόπο την ερωτική της ζωή είναι εξίσου γλαφυρή και αφήνει τις σιωπές μεταξύ των εμπλεκόμενων προσώπων να μιλούν τόσο εύγλωττα όσο μόνο ο Φορντ γνωρίζει να το κάνει.

Εν κατακλείδει, τόσο ο Κορτάσαρ όσο και ο Φορντ, δύο συγγραφείς σπουδαίοι μα ριζικά διαφορετικοί στην προσέγγισή τους, συγκλίνουν εδώ στο εξής: στην «επίγευση» των αναμνήσεων που έχουν οι άλλοι για εμάς ως το κύριο (αν όχι το μόνο) μέσο διά του οποίου συνεχίζουμε να υπάρχουμε μετά θάνατον.

Κι αν ο Κορτάσαρ το έκανε προφητικά με επίκεντρο τον εαυτό του, ο Φορντ επικεντρώνεται μεν στην ιστορία του πατέρα και της μητέρας του, αλλά στην ουσία μιλά για τον ίδιο. Ετσι, και στα δύο βιβλία, η πρόσθεση ή αφαίρεση αφηγηματικών στιγμών σε ένα σύμπαν συμβάντων και αναμνήσεων είναι ξανά και ξανά ο καταλύτης αυτού που απομένει από την ίδια τη ζωή.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Πικρά μυστικά
«Δεν είμαστε σαν κι εκείνους τους “πολεμιστές της προσευχής”. Αυτή την έκφραση θα την επινόησε σίγουρα κάποιος άντρας – οι άντρες νομίζουν πως κάθε δύσκολο πράγμα είναι πόλεμος. Η προσευχή όμως είναι μια...
Πικρά μυστικά
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Μεγάλα στοιχήματα μιας μεγάλης γιορτής
Μια μεγάλη βιβλιοφιλική γιορτή με παγκόσμιο χρώμα με στοιχήματα που μεγεθύνονται καθώς καλούνται να εφαρμοστούν σε μια χώρα ζαλισμένη από απανωτές κρίσεις. Μιλούν οκτώ πρόσωπα, που εμπλέκονται ενεργά στην...
Μεγάλα στοιχήματα μιας μεγάλης γιορτής
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Αν είσαι λίγο τυχερός
Το Ανοιχτό Βιβλίο, για όγδοη συνεχή χρονιά, θα σας κρατήσει συντροφιά με πρωτότυπες καλοκαιρινές ιστορίες. Φέτος δώδεκα συγγραφείς παιδικής...
Αν είσαι λίγο τυχερός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολιτικές του εμφυλίου
Η πολιτική θεωρία του εμφυλίου πολέμου γνωρίζει μια διακριτική άνθηση τα τελευταία χρόνια, συγκροτώντας ένα περιορισμένο αλλά πολύ ζωντανό πεδίο αντιπαράθεσης στο οποίο συμμετέχουν σημαντικοί φιλόσοφοι και...
Πολιτικές του εμφυλίου
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Κρατικό Βραβείο «Χρύσα Σπηλιώτη»
Το κρατικό βραβείο που απονέμεται στους νέους δημιουργούς θεατρικών έργων μετονομάζεται, με απόφαση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, σε Κρατικό Βραβείο για Νέους Θεατρικούς Συγγραφείς «Χρύσα Σπηλιώτη».
Κρατικό Βραβείο «Χρύσα Σπηλιώτη»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το μωσαϊκό των ηρώων της γνώσης
«Μια ολόκληρη χώρα εξακολουθεί να γυρίζει γύρω από τις Πανελλαδικές» υπογραμμίζει η Σοφία Νικολαΐδου που έπειτα από βραβευμένα μυθιστορήματα, έγραψε ένα πολύ ιδιαίτερο βιβλίο, το «Χρυσό βραχιόλι».
Το μωσαϊκό των ηρώων της γνώσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας