Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ηταν θέμα κομμουνιστικής συνείδησης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ηταν θέμα κομμουνιστικής συνείδησης

  • A-
  • A+

Το 1968 τα σοβιετικά τανκς εισβάλλουν στην Πράγα. Είναι η δεύτερη φορά που ο Αντρέι Μπατάλοφ «επισκέπτεται» μ’ αυτόν τον τρόπο την πόλη. Το είχε κάνει ξανά το 1946, μόνο που τότε ο λαός της Τσεχοσλοβακίας τον υποδέχτηκε ως απελευθερωτή του από τα ναζιστικά στρατεύματα. Αυτή τη φορά ο Αντρέι επιστρέφει ως κατακτητής, υπακούοντας στις εντολές της Σοβιετικής Ενωσης για στρατιωτική επέμβαση στην Πράγα.

Ο Αντρέι Μπατάλοφ είναι ο ήρωας του βιβλίου του Αλέξη Πάρνη «Μια Πράγα στον καθένα» που συνοδεύει τη σαββατιάτικη έκδοση της «Εφημερίδας των Συντακτών».

Ο Αλέξης Πάρνης –ψευδώνυμο του Σωτήριου Λεωνιδάκη– γεννήθηκε στον Πειραιά στις 24 Μαΐου του 1924. Οργανώθηκε από μικρός στην Εθνική Αντίσταση, πήρε μέρος στην τελευταία μάχη κατά των Γερμανών στην Αθήνα και τραυματίστηκε στα Δεκεμβριανά.

Εμαθε για το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στο νοσοκομείο της Κορυτσάς όπου νοσηλευόταν και τον Μάιο του 1945 μεταφέρθηκε στο Ρουμπίκ της Αλβανίας.

Εκεί γράφει το πρώτο του θεατρικό, το μονόπρακτο «Τελευταία νύχτα», έργο που αναφέρεται στα Δεκεμβριανά και παίζεται από τον θίασο των ανταρτών.

Από τον Νοέμβριο του 1948 γράφει ως πολεμικός ανταποκριτής, υπολοχαγός για το φύλλο του ΔΣΕ, «Δελτίο ειδήσεων» και αργότερα για την εφημερίδα «Προς την νίκη».

Την ίδια περίοδο κάνει και την πρώτη του εμφάνιση στη λογοτεχνία με τη συλλογή διηγημάτων «Είμαι μαχητής του Δημοκρατικού Στρατού» που εκδόθηκε από τα τυπογραφεία του Δημοκρατικού Στρατού στις Πρέσπες.

Με την κατάρρευση του μετώπου φεύγει στην Τασκένδη του Ουζμπεκιστάν όπου δουλεύει ως δημοσιογράφος στην τοπική εφημερίδα των Ελλήνων.

Το 1951 ξεκινάει τις σπουδές του στο Λογοτεχνικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας «Μαξίμ Γκόρκι».

Στη Μόσχα συνδέεται φιλικά με προσωπικότητες των γραμμάτων όπως τον Μπορίς Πάστερνακ και τον Ναζίμ Χικμέτ και ξεκινάει τη συγγραφή του επικού ποιήματος «Μπελογιάννης» που θα του δώσει το πρώτο παγκόσμιο βραβείο ποίησης στο Φεστιβάλ της Βαρσοβίας του 1955.

Η εργογραφία του Αλ. Πάρνη είναι μεγάλη, από πολύ νέος μέχρι και σήμερα που έχει πια περάσει τα ενενήντα, γράφει.

Αρκετά έργα του βρίσκονται διάσπαρτα στον Τύπο των καταδιωκόμενων ΕΑΜιτών αγωνιστών της μεταβαρκιζιανής περιόδου και στον Τύπο του ΔΣΕ.

Εχει γράψει 15 θεατρικά έργα: «Τελευταία νύχτα» (1945). «Ξερόβραχος» (1947), «Φωτεινό βράδυ» (1948), «Σταυροδρόμι» (1949), «Προγεφύρωμα» (1951), «Η μπρατσέρα του παππού» (1954), «Δροσιά στο Καψοχώρι» (1955), «Η θέα της καλής ελπίδας» (1959), «Το νησί της Αφροδίτης» (1960), «Τα φτερά του Ικαρου» (1961), «Η επιστροφή της Μήδειας» (1965), «Λεωφόρος Πάστερνακ» (1967), «Χαριστική βολή», «Ο μεγάλος», «Το φως του Αυγερινού». Στην πεζογραφία του διακρίνονται «Ο διορθωτής» (1966), «Η λεωφόρος Πάστερνακ» (1971), «Μια Πράγα για τον καθένα» (1973), «Ο κινηματίας» (1974), «Μαφιόζος» (1976), «Ο κήπος του πραξικοπήματος». Εχει εκδώσει τρεις ποιητικές συλλογές: «Χειρόγραφα Α’» (1984), «Χειρόγραφα Β’» (1984), «Η ομολογία της ταπείνωσης» (1944).

Τα τελευταία χρόνια από τις εκδόσεις Καστανιώτη έχουν κυκλοφορήσει τα έργα του: «Η οδύσσεια των διδύμων» (2009), «Γεια χαρά - Νίκος» (2011), «Ο άλλος Εμφύλιος» (2014), «Ορισμός του κόσμου» (υπό έκδοση), «Ρωσικός Παρνασσός: Ανθολογία ρωσικής ποίησης» (μετάφραση: Αλ. Πάρνης 2016), «Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι: Λένιν» σε μετάφραση δική του (2017).

Το έργο του Αλ. Πάρνη «Μια Πράγα στον καθένα» αποτελεί μέρος της ρωσικής τριλογίας του. Τα άλλα δύο αυτοτελή μέρη είναι «Ο διορθωτής» και η «Λεωφόρος Πάστερνακ».

Ο Πάρνης είναι ο μοναδικός αριστερός συγγραφέας στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία που πρώτος άσκησε κριτική στη Σοβιετική Ενωση και στον τρόπο οικοδόμησης του σοσιαλισμού τόσο σε αυτή τη χώρα όσο και στις άλλες λαϊκές δημοκρατίες.

Η κριτική του δεν συνιστά αντικομμουνισμό αλλά αποκάλυψη των αντιφάσεων και των προβλημάτων που είχε εντοπίσει στο σοσιαλιστικό πείραμα των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης ζώντας το από τα μέσα.

Οι ήρωες των έργων της «Ρωσικής τριλογίας» του είναι άνθρωποι υψηλών ιδανικών και αρχών. Τα πιστεύω τους συμβαδίζουν με τα ιδανικά των σοσιαλιστικών κοινωνιών όπως είχαν διακηρυχτεί.

Είναι πρόσωπα που δεν επιδιώκουν την ανατροπή του καθεστώτος, η συνείδησή τους όμως συγκρούεται, δεν προσαρμόζεται στις παραβιάσεις των αρχών του σοσιαλιστικού οράματος.

Ενα τέτοιο πρόσωπο είναι και ο Αντρέι Μπατάλοφ τού «Μια Πράγα στον καθένα».

Ο Αντρέι μπήκε στην Πράγα το 1945 ως απελευθερωτής της από τα ναζιστικά στρατεύματα και αποθεώθηκε από τον τσεχοσλοβακικό λαό. Ερωτεύτηκε σ’ αυτή τη χώρα και μετά τη νίκη επέστρεψε στην πατρίδα του. Για να ξαναγυρίσει το 1968 με τη σοβιετική επέμβαση και να θεωρείται κατακτητής από αυτούς που παλιά τον αποθέωσαν ως ελευθερωτή.

«Αυτό δεν μπορούσε να το αντέξει η συνείδηση του Μπατάλοφ με τα ιδανικά και τις αρχές που ήταν μεγαλωμένος», λέει ο Αλέξης Πάρνης.

«Αγαπούσα ιδιαίτερα την Πράγα και την Τσεχοσλοβακία. Είχα ταξιδέψει εκεί το 1961 όταν ανέβηκε στο περίφημο Ρεαλιστιτσέσκι Ντιβάλντο της Πράγας "Το νησί της Αφροδίτης". Με κάλεσαν για τρεις ημέρες ώστε να είμαι παρών στην πρεμιέρα κι έμεινα δύο μήνες. Γνώρισα τους ανθρώπους, τη ζωή τους. Η πρωταγωνίστρια που έπαιξε το έργο μου, η Γιάννα Ντίτετοβα, μια σπουδαία ηθοποιός, έγινε πολύ καλή μου φίλη. Της μιλούσα για τους γονείς μου που ζούσαν στην Ελλάδα, τις δυσκολίες τους, την αδυναμία μου να βοηθήσω. Δεν θα το πιστέψεις. Οταν επέστρεψα στην Ελλάδα οι γονείς μου μού είπαν ότι από το 1961, λίγο μετά την επίσκεψή μου στην Πράγα, και μέχρι τον επαναπατρισμό μου, λάμβαναν κάθε μήνα ένα έμβασμα. Ηταν η Ντίτετοβα που τους το έστελνε χωρίς ποτέ να μου το πει. Καταλαβαίνεις πως όταν έμαθα για την επέμβαση των Σοβιετικών στην Τσεχοσλοβακία συγκλονίστηκα. Κι αυτό σε συνδυασμό με όσα είχα ζήσει εκεί αποτέλεσαν την πηγή της έμπνευσης για να γράψω το "Μια Πράγα στον καθένα". Πρέπει, επίσης, να σου πω κάτι, που δεν το έχω πει. Την Τσεχοσλοβάκα ηρωίδα μου στο βιβλίο, την έπλασα πάνω στο πρότυπο της Ντίτετοβα. Κι ακόμα οφείλω να σημειώσω πως οι Τσεχοσλοβάκοι δεν ήταν αντισοβιετικοί, όπως άλλοι λαοί των χωρών του ανατολικού μπλοκ. Τη λάτρευαν τη Σοβιετική Ενωση και ξαφνικά έγινε αυτό που έγινε».

Το έργο γράφτηκε μέσα σε δύο μήνες. Αρχικά κυκλοφόρησε σε συνέχειες μέσα από το περιοδικό «Επίκαιρα» και στη συνέχεια, το 1972-73, ο ίδιος το εξέδωσε σε βιβλίο και ο ίδιος το διακινούσε μαζί με άλλα του βιβλία καθώς εκείνο τον καιρό έκανε και τη δουλειά του πλασιέ.

Ο Αλέξης Πάρνης δεν φοβήθηκε να κυκλοφορήσει το βιβλίο του την εποχή που στην Ελλάδα είχαμε δικτατορία και όλος ο πολιτικός κόσμος βρέθηκε εκτός νόμου.

Πολλοί φυλακίστηκαν και εξορίστηκαν και άλλοι πέρασαν στην παρανομία συνεχίζοντας την πολιτική τους δράση.

«Δεν δίστασα καθόλου. Ως συγγραφέας λειτούργησα και λειτουργώ πάντα με τη συνείδησή μου. Αλλωστε τότε -στην Ελλάδα και διεθνώς- πολλά κομμουνιστικά και αριστερά κόμματα έκαναν σκληρή κριτική στην ΕΣΣΔ για την επέμβαση στην Τσεχοσλοβακία. Θα μπορούσαν οι αντίπαλοι της Αριστεράς να αξιοποιήσουν πολιτικά το βιβλίο μου; Μόνο επιφανειακά. Το βαθύτερο νόημα όλων των έργων της “Ρωσικής τριλογίας” δεν είναι αντισοβιετικό ή αντικομμουνιστικό. Τα κακώς κείμενα αυτού του συστήματος αναδεικνύει, κρίνει και επικρίνει μέσα από τις ζωές των ανθρώπων που παρουσιάζω. Μ’ αυτή την έννοια το έργο για την Πράγα θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι κινείται και ενάντια στη δικτατορία που είχαμε στην Ελλάδα -παρ’ όλο που δεν φτιάχτηκε γι’ αυτόν τον σκοπό- καθώς επέκρινε τη στρατιωτική παρουσία στην καθημερινότητα των ανθρώπων και την ξένη επέμβαση στη ζωή ενός λαού. Αυτά τα χαρακτηριστικά τα είχαμε και στη χώρα μας. Ξενοκίνητη ήταν η χούντα. Τανκς είχαμε στους δρόμους. Πάντως οφείλω να πω πως η Αριστερά δεν με πολέμησε ούτε γι’ αυτό μου το έργο ούτε για τη “Ρωσική τριλογία” παρ’ όλο που προερχόμουν από τις τάξεις της και ασκούσα κριτική αλλά δεν ήμουν μέλος κανενός κόμματος. Ούτε τότε ούτε μετά. Αν ήθελε να με πολεμήσει, αν θεωρούσε το έργο μου εχθρικό, θα το είχε κάνει τουλάχιστον στη Μεταπολίτευση που αυτά τα βιβλία μου γνώρισαν πολλές εκδόσεις από τον εκδοτικό οίκο της Εστίας».

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Δυο Γερμανοί ιστορικοί αποδεικνύουν τις οφειλές των Γερμανών προς την Ελλάδα
Παρουσιάζεται η ελληνική έκδοση του βιβλίου των Γερμανών ιστορικών K. H. Roth και H. Rübner «Η οφειλή των επανορθώσεων: υποθήκες της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα και την Ευρώπη». Είναι επιστημονικό...
Δυο Γερμανοί ιστορικοί αποδεικνύουν τις οφειλές των Γερμανών προς την Ελλάδα
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ο συγγραφέας που μεγάλωσε γενιές Σοβιετικών
Ο δημοφιλής συγγραφέας παιδικών βιβλίων, ποιητής και σεναριογράφος Εντουαρντ Ουσπένσκι πέθανε στη Μόσχα σε ηλικία 80 ετών. Εγινε γνωστός το 1966, όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο του με ήρωες τον Τσεμπουράσκα, τον...
Ο συγγραφέας που μεγάλωσε γενιές Σοβιετικών
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Διαδικασίες άσκησης ισχύος
Ο Φραντς Νόιμαν είναι μια εξαιρετικά σημαίνουσα μορφή πολιτικού επιστήμονα και αριστερού στρατευμένου διανοητή. Γεννημένος το 1900, την περίοδο της Βαϊμαρικής Δημοκρατίας στη Γερμανία εντάχθηκε στο...
Διαδικασίες άσκησης ισχύος
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οι θύελλες της προόδου και τα ηθικά διλήμματα
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ένα από πρόσωπα εκείνα που συνδέουν σαν ραχοκοκαλιά πολλές γενιές της χώρας μας, ενσωματώνοντας την πείρα των πιο κρίσιμων ιστορικών περιόδων που καθόρισαν την εξέλιξή της. Το...
Οι θύελλες της προόδου και τα ηθικά διλήμματα
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η ιστορία του Ιούδα είναι το Τσερνόμπιλ του αντισημιτισμού
Ο κορυφαίος συγγραφέας, Αμος Οζ, μας μιλά για το νέο του τολμηρό βιβλίο, τον «Ιούδα». Είναι γραμμένο με άπειρη αγάπη για τον Ιησού και τον «προδότη» μαθητή του. Είναι ένα μυθιστόρημα που δίχασε, αλλά και...
Η ιστορία του Ιούδα είναι το Τσερνόμπιλ του αντισημιτισμού
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Τα Γιάννενα, ο Καρίγιο και οι Ρηγάδες
Ο δημοσιογράφος Βαγγέλης Σιαφάκας ένιωσε την ανάγκη να γράψει και για την προσωπική του διαδρομή. Μια αγαπημένη πόλη που αλλάζει στον χρόνο, γεμάτη συναρπαστικούς ανθρώπους. Μια γενιά που οργανώνεται για να...
Τα Γιάννενα, ο Καρίγιο και οι Ρηγάδες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας