Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Λατρεύω το κλασικό, η σκόνη που πέφτει πάνω του δεν μπορεί να το καλύψει»

Ο δημοφιλής φωτογράφος, Στέλιος Σκοπελίτης

«Λατρεύω το κλασικό, η σκόνη που πέφτει πάνω του δεν μπορεί να το καλύψει»

  • A-
  • A+

Σπάνια ένας δημοφιλής φωτογράφος με τόσο μεγάλο θεματικό εύρος, αλλά και εμπορική επιτυχία, γράφει δοκίμια για τη φωτογραφία με τη συχνότητα που το κάνει ο Στέλιος Σκοπελίτης. Εχοντας καταπιαστεί με τον άνθρωπο (από «Το Βλέμμα» έως «Τα Πέλματα»), με προσωπικότητες και πορτρέτα, αλλά και με το αστικό τοπίο, επανέρχεται τώρα με ένα κείμενο για τη «Σκοτεινή πλευρά της φωτογραφίας» (εκδόσεις Ροές).

Ο καλλιτέχνης -δεν είναι λίγοι όσοι τον έχουν αποκαλέσει «φιλόσοφο που έτυχε να βρίσκεται πίσω από τον φωτογραφικό φακό»- δεν αρκείται στην τέχνη του, αλλά προσεγγίζει και τη δική του σκοτεινή πλευρά, αποδομώντας κομμάτια του παρελθόντος του, ασκώντας κριτική ακόμη και στην ίδια τη φωτογραφική κάμερα. Κάνοντας σαφές πως «η επιθετική τεχνική και οι ψευδεπίγραφοι νεολογισμοί δεν εκφράζουν την αγωνία του ανθρώπου», σκύβει με αγάπη επάνω του και την ίδια στιγμή τοποθετεί τον καθρέφτη/κάμερα απέναντι στον εαυτό του: «Σκοπελίτης σημαίνει Σκόπελος και Σκοπός... καθημερινά φθείρεται, θρηνεί, πονά, αγαπά, ονειρεύεται, εξαπατά... καθημερινά αποθνήσκει», μας λέει.

 

Τον εξοργίζει «η απάθεια του κόσμου η οποία προέρχεται από την κουταμάρα, η επιπολαιότητά του που απορρέει από συναισθηματική ανασφάλεια, η ευκολία του να εκπίπτει και να χάνει την αξιοπρέπειά του στο πρώτο κολακευτικό κέλευσμα εξαιτίας της οκνηρίας του να σκύβει μέσα του». Τον συγκινούν η αυτογνωσία και η ομορφιά. Α, και, όπως μας είπε, δεν αναζήτησε εκείνος την «κυρα-Δημοσιότητα. Εκείνη με συνάντησε μια μέρα στην οδό Αθηνάς, στάθηκε απέναντί μου και μου είπε: «Βρε, εσύ είσαι καλός, αντέχεις το ποτό, πάμε να πιούμε ένα»».

• Είναι η φωτογραφία τέχνη;

Οχι, δεν είναι. Δεν φέρει κάτι που ποιείται, που γεννιέται εκ των έσω, είναι κάτι που απλώς ερεθίζει την άλλοτε αθώα περίεργη ματιά μας και άλλοτε την κακοήθη περιέργεια. Από την άλλη, η καλή φωτογραφία πραγματώνεται σύμφωνα με τη γνώση μας, το θυμικό μας, την ευαισθησία μας, την κοινωνιολογική μας προσέγγιση, είναι όμως αξεπέραστη στη σύλληψη του ανέκδοτου και του σπάνιου συμβάντος. Τώρα, αν αυτά τα δύο αρκούν για να θεωρηθεί η φωτογραφία μία από τις οκτώ τέχνες, τότε εγώ σηκώνω τα χέρια μου ψηλά και λέγω: η φωτογραφία είναι τόσο εύκολη, γι’ αυτό και δύσκολη. Μπορώ πανεύκολα να σας κάνω φωτογράφο από μακριά: θα σας δώσω τη μηχανή, θα σας πω πού να σταθείτε ακριβώς, εκεί που το αριστερό άκρο του κάδρου να τελειώνει στο περίπτερο και το δεξιό στο μπλε κτίριο, ποιον χρόνο και διάφραγμα να βάλετε και θα πατήσετε τον ελευθερωτή. Ποιος ποίησε τη φωτογραφία; Εγώ, εσείς ή η μηχανή;

Να ξέρατε πόσο απεχθάνομαι τους καλλιτεχνίζοντες φωτογράφους, εκείνους που λένε «α! τι ωραίο είναι αυτό που βλέπω». Και ποιος είσαι εσύ που ορίζεις το ωραίο, για να το δει ο άλλος; Και ξέρει ο άλλος τι είναι ωραίο; Η φωτογραφία βιάζει το οπτικό μας νεύρο, μας κάνει οφθαλμοπόρνους, ενώ η ηδονή κείται στην περιφέρεια και όχι στο κέντρο του κρεβατιού μας. Πάντως, ζηλεύω εκείνους που μπορούν και εκσπερματώνουν με αυτό που πιστεύουν ότι είναι ωραίο - ευτυχώς έπαυσα να εκσπερματώνω με τόση ευκολία. Το έχω πει πολλές φορές, είμαι λοξός, ίσως γιατί είδα στη σωστή ηλικία την ταινία του Αρθουρ Πεν, «The Little Big Man», όπου ο Ινδιάνος καβαλά λογικά το άλογό του ανάποδα…

• Οποιος δημιουργεί ζει;

Φυσικά και ζει. Αλλωστε ζω, σημαίνει βράζω. Οπως η μπίρα. «Βράζω», όμως, έξω από την κλεισούρα του εργαστηρίου, στο ύπαιθρο, στον ανοιχτό τόπο των ανθρώπων, εκεί που διαμείβονται οι πιο αθώες και οι πιο βρόμικες πράξεις, εκεί που η ιστορία καταγράφει τις πιο ποταπές πράξεις υποτιθέμενων ηγετών και τις πιο ένδοξες αληθινών οραματιστών. Συνήθως εκείνος που φορά πανοπλία, κάποια στιγμή θα γίνει ρίψασπις. Ενώ εκείνος που αρκείται στα λιγοστά του εφόδια, κάποια στιγμή θα τα λαμπρύνει.

• Τι σημαίνει για σας ζωντανό και σύγχρονο έργο τέχνης;

Ζωντάνια σημαίνει: κλείνω σε ερμάρια τα όποια ξεγελαστικά με τριγυρίζουν... Δεν είναι τυχαίο πως ποτέ δεν αγοράζω μοδάτα ρούχα ή παπούτσια, ποτέ μου δεν ανήκα στην τρέχουσα διαμορφωμένη κατάσταση πραγμάτων. Απέχω από όλα αυτά, καθότι είμαι καταστασιακός πότης, συμπεριφέρομαι όπως νιώθω, ποιώ όπως γνωρίζω, αλλάζουν τα συναισθήματα, αυξάνεται η γνώση μου, αλλάζει και ο τρόπος του ποιείν. Το παραπάνω καταδεικνύει πως είμαι λάτρης του κλασικού, δηλαδή εκείνου που δεν μπορεί να το καλύψει η απέραντη ποσότητα σκόνης που πέφτει πάνω του.

• Τι κάνει κάποιον φωτογράφο; Η άποψη ή η τεχνική;

Τι κάνει κάποιον σιδερά, ξυλοκόπο, επιστήμονα, στοχαστή; Το ίδιο ισχύει και για τον φωτογράφο. Η έντονη περιέργειά του για τα κοινωνικά, για τον άνθρωπο, για την ιστορία είναι εκείνα που τον ωθούν να πάρει ένα μαύρο κουτί και μέσα από τον φακό του να δει τα πράγματα του κόσμου αφού σκύψει πρώτα μέσα του και διερωτηθεί: τι θέλω να κάνω και ποιος είναι ο σκοπός μου; Οι διερωτήσεις που υποβάλλω στον εαυτό μου οδηγούν τον δρόμο μου, «στράτα, στρατέλι» σαν τα μωρά... λατρεύω τις διερωτήσεις, λατρεύω τις στράτες που ο καθείς χαράζει με κόπο και με επιμονή.

• Γράφετε ότι υπάρχουν φωτογράφοι που δημιουργούν τεχνικά, που «κρεμούν μια φωτογραφική μηχανή στον λαιμό της γάτας τους και τα πουλούν ως υψηλά δείγματα Τέχνης». Είναι πράγματι έργα τέχνης ή τεχνικά έργα;

Η τεχνική δεν λείπει από κανένα έργο τέχνης. Για παράδειγμα, η εξέλιξη των πινέλων, η εξεύρεση νέων επιφανειών, η παραγωγή νέων χρωμάτων. Από κει και πέρα, εξαρτάται από τις στροφές που παίρνει το μυαλό του καθενός. Αν είναι κουτός, θα χαλάσει και το πιο ανθεκτικό πινέλο, αν είναι επιπόλαιος, θα καταστρέψει την επιφάνεια στην οποία ζωγραφίζει, αν είναι ματαιόδοξος, θα ακυρώσει τη δυνατότητα του νέου χρώματος. Ο οκνηρός φωτογράφος δεν θα εκμεταλλευτεί τα δώρα που του προσφέρει η παραγωγή ενός γρήγορου φακού. Με απλά μέσα έχουν γίνει σπουδαία έργα. Το πολύπλοκο έχει να κάνει με την αφασία. Συνήθως, όταν δεν έχουμε να πούμε κάτι ουσιαστικό, κρύβουμε την αναπηρία μας με χρυσαφένιους ή μαλαματένιους επιδέσμους.

• Στο βιβλίο σας φαίνεται να έχετε αποκηρύξει κάθε νέα τεχνική, αλλά και κομμάτια του δικού σας παρελθόντος και έργου.

Καθημερινά απορρίπτω κάθε επίβουλη χρήση της τεχνικής. Δεν είμαι εναντίον της, πώς θα μπορούσα άλλωστε. Δεν φταίει το εργαλείο, φταίει η χρήση του, φταίει ο ματαιόδοξος τρόπος μας, η μανιακή μας έξη να εξαπατάμε τον άλλον, μη λαμβάνοντας υπόψη ότι έτσι προβάλλουμε τα χαλάσματα της ψυχής μας στα οποία κατοικούμε δίχως κρίση. Φυσικά και έχω απορρίψει κομμάτια μου. Γιατί σέβομαι τον εαυτό μου και τον άλλον. Η απόρριψη του εγώ έχει να κάνει με τον βαθμό σεβασμού προς τη ζωή. Κι εγώ «σέβομαι αυτή τη γαμημένη ζωή», κατά πώς εκφράστηκε ο Μπέκετ. Δεν αποδέχομαι, όμως, την έννοια του «πλησίον». Αν καταστρέφεις τη φύση και είσαι ανήθικος, τότε πρέπει να εξορίζεσαι. Βλάπτεις την πόλη.

• Τι αναζητάτε σε μια φωτογραφία; Την πλήρη απεικόνιση του αντικειμένου, την αθωότητα μέσα του, τον συμβολισμό;

Κατ’ αρχήν, αναζητώ τη φωτογραφία την ίδια. Την αθωότητα - όσο και αν εντοπίζω την παρουσία της προπαγάνδας. Και την απουσία του αισθητισμού. Τα πράγματα είναι όμορφα γιατί έτσι είναι. Δεν χρειάζεται να τα κάνουμε εμείς ομορφότερα. Αν πάλι είναι άσχημα, δεν έχει νόημα να τα επιδεικνύουμε εν ονόματι της ματαιοδοξίας μας. Οσο για τους συμβολισμούς, στέκομαι απέναντί τους, αντιπαραθέτοντας υπαινιγμούς.

• Είπατε: «Η ματιά μας ελευθερώνεται με τον διάλογο με το τοπίο και όχι με την αποτύπωσή του σε φιλμ».

Εννοώ τούτο: μια βραδιά σε ένα μπαρ συνάντησα μια φίλη. Μια κοπέλα από την παρέα της μού λέει: «Ξέρω πως είστε καλός φωτογράφος, θα ήθελα να μού κάνετε τα πορτρέτα». Την κοίταξα τότε για πρώτη μου φορά με προσοχή και της είπα: «Ευχαρίστως να σας φωτογραφίσω, αλλά θα είστε γυμνή από τη μέση και πάνω και να ξέρετε ότι δεν θα ρίξω ούτε μία ματιά στα στήθη σας». Φυσικά αρνήθηκε, γιατί ήταν τόσο ανασφαλής όσο και περιπαθής. Ηταν όμορφη και η ομορφιά πρέπει να είναι γυμνή. Ελπίζω να σας απάντησα.

• Η ζωή σας και η τέχνη σας κρατήθηκαν μακριά από κλίκες, σχολές και σεμινάρια ή εστέτ ομιλίες. Τι χρειαζόμαστε σήμερα; Μια Nelly’s, έναν Σαλγάδο, τι;

Μακριά από κλίκες κρατήθηκα συνειδητά και με την υπογραφή μου. Δεν μου αρέσουν οι δήθεν υποστηρίξεις συναδέλφων όσο η στήριξη των φίλων. Ευτυχώς έχω καλούς. Είμαι μοναχικός, αλλά συνάμα και κοινωνικός, μέχρι μεθυσμένης διαχυτικότητας. Ναι, είμαι αριστερός, δεν θα μπορούσε να μην ήμουν. Δεν εννοώ μαρξιστής ή λενινιστής. Είμαι αριστερός, έχοντας ήθος και θάρρος γνώμης και ίσως αποτελεσματική άποψη για τα πράγματα. Δεν ξέρω τι ακριβώς χρειαζόμαστε σήμερα... Ισως μια Βούλα Παπαϊωάννου.

Μου ταιριάζει καλύτερα ο ρεαλισμός μιας γυναίκας, βαρέθηκα των ανδρών με τα πολλά θηλυπρεπή στοιχεία. Σε κάθε περίπτωση, χρειαζόμαστε νέο στρώμα και νέο σκέπασμα, νέο δάπεδο και νέα στέγη... και πάνω από όλα, νέα Εστία.

 

Η κρίση με τσάκισε ψυχικά και οικονομικά

• Φιλοδοξίες έχετε;

Πολλές, αλλά βλέπετε η καλοσχεδιασμένη οικονομική κρίση, εξαιτίας ενός μη επιβεβαιωμένου χρέους αδίστακτων τοκογλύφων και πονηρών εταίρων, με τσάκισε, όπως όλους μας. Οικονομικά και ψυχικά. Νιώθω μιαν απέραντη κόπωση ψυχής, κοιτώντας και αισθανόμενος βαθιά μέσα μου την ύβρη που έχει βρομίσει τον τόπο.

Μιλάμε για την ανόρθωση της ανηθικότητας των τσόγλανων. Νιώθω κατάβαθα την οργή της γενιάς μου - είναι πολύ βαρύ να ζήσει δύο δικτατορίες: μία στρατιωτική και μία οικονομική. Πάντως, δεν τα παρατάω εύκολα. Βλέπετε η ανάγκη είναι πιο ισχυρή από την ελπίδα. Και πιστεύω πως ο ΣΥΡΙΖΑ, ως κυβέρνηση πλέον, θα τις επανασυμφιλιώσει.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Δυο Γερμανοί ιστορικοί αποδεικνύουν τις οφειλές των Γερμανών προς την Ελλάδα
Παρουσιάζεται η ελληνική έκδοση του βιβλίου των Γερμανών ιστορικών K. H. Roth και H. Rübner «Η οφειλή των επανορθώσεων: υποθήκες της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα και την Ευρώπη». Είναι επιστημονικό...
Δυο Γερμανοί ιστορικοί αποδεικνύουν τις οφειλές των Γερμανών προς την Ελλάδα
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Αλλο το πένθος για την Πόλη κι άλλο οι επικίνδυνοι εθνικισμοί
Λίγο πριν έρθει στην Αθήνα, η φημισμένη Τουρκάλα ερευνήτρια, Νουρντάν Τουρκέρ, περιγράφει το προσωπικό της στοίχημα να καταγράψει τις μνήμες και την ταυτότητα της ελληνορθόδοξης κοινότητας της Πόλης, δίνοντας...
Αλλο το πένθος για την Πόλη κι άλλο οι επικίνδυνοι εθνικισμοί
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ο Ετιέν Μπαλιμπάρ... διορθώνει τον εαυτό του
Ο «μεγαλύτερος εν ζωή πολιτικός φιλόσοφος», όπως τον χαρακτήρισε ο Κώστας Δουζίνας, ο Γάλλος καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας, Ετιέν Μπαλιμπάρ, όχι μόνο έρχεται συχνά στη χώρα μας, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει...
Ο Ετιέν Μπαλιμπάρ... διορθώνει τον εαυτό του
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Τα Γιάννενα, ο Καρίγιο και οι Ρηγάδες
Ο δημοσιογράφος Βαγγέλης Σιαφάκας ένιωσε την ανάγκη να γράψει και για την προσωπική του διαδρομή. Μια αγαπημένη πόλη που αλλάζει στον χρόνο, γεμάτη συναρπαστικούς ανθρώπους. Μια γενιά που οργανώνεται για να...
Τα Γιάννενα, ο Καρίγιο και οι Ρηγάδες
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
«Εφυγε» η χήρα του αγωνιστή Αντώνη Μπριλλάκη
Ηταν ανάμεσα σε κατάλευκα λουλούδια και ανθρώπους, λίγους μεν, αλλά που φαινόταν στα μάτια τους πόσα σήμαινε για τον καθένα τους. Η Τασούλα (Αναστασία) Μπριλλάκη κηδεύτηκε χθες το απόγευμα στο Κοιμητήριο...
«Εφυγε» η χήρα του αγωνιστή Αντώνη Μπριλλάκη
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
(Ξανα)διαβάζοντας τον Αλτουσέρ
Οι εκδόσεις «Εκτός Γραμμής» διοργανώνουν ένα διήμερο Συναντήσεων Θεωρίας με θέμα τη μελέτη του Γάλλου μαρξιστή φιλοσόφου. Σήμερα και αύριο, 10.30-21.00, στο παλιό κτίριο της Νομικής (αμφ. Παπαρρηγοπούλου,...
(Ξανα)διαβάζοντας τον Αλτουσέρ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας