Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στροφή στον αναστοχασμό για τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου

Στροφή στον αναστοχασμό για τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου

  • A-
  • A+

Φρανκφούρτη Αποστολή: Μικέλα Χαρτουλάρη

Το πιο λαμπερό και το πιο πολιτικό πρόσωπό της έδειξε φέτος η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης, το μεγαλύτερο εμπορικό γεγονός της παγκόσμιας εκδοτικής βιομηχανίας, που άπλωσε το κόκκινο χαλί της σε προσωπικότητες όπως η Μάργκαρετ Ατγουντ, ο Σαλμάν Ρουσντί, η Τζούλια Κρίστεβα, ο Μισέλ Ουελμπέκ, ο Ματιάς Ενάρ, η Ασλί Ερντογάν, η Γιασμίνα Ρεζά, ο Πατρίκ Σαμουαζό, ο Γιασμίνα Χάντρα, η Λεϊλά Σλιμανί, ο Ινγκο Σούλτσε κ.ά. και εμφανίστηκε ανανεωμένη με νέους παίκτες στην αρένα, όπως τα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα, και με νέες κατευθύνσεις, όπως η στροφή στον αναστοχασμό για τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου και την «επανεφεύρεση ενός δημοκρατικού ευρωπαϊκού σχεδίου».

Η 69η διοργάνωση της Frankfurter Buchmesse εγκαινιάστηκε την περασμένη Τρίτη από την Ανγκελα Μέρκελ και τον Εμανουέλ Μακρόν και έκλεισε χθες με ευρύ κοινό να την κατακλύζει. Σε αυτό το τοπίο, που φέτος οριζόταν από τη δυναμική της γερμανικής οικονομίας και την ανάκαμψη της γαλλικής διανόησης, η ελληνική παρουσία άφησε τις καλύτερες εντυπώσεις με τις επαγγελματικές συναντήσεις της, με το συνεκτικό πρόγραμμά της στο εθνικό περίπτερο -το οποίο επισκέφθηκε την περασμένη Τετάρτη η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λυδία Κονιόρδου- και με τις εξωστρεφείς εκδηλώσεις της, στα αγγλικά και στα γερμανικά, οι οποίες συνομιλούσαν με το παρόν και ήταν απολύτως συντονισμένες με το γενικό πνεύμα της Εκθεσης.

Την οργάνωση της ελληνικής συμμετοχής είχε αναλάβει το Ελληνικό Ιδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) με επικεφαλής τον υπεύθυνο εκθέσεων εξωτερικού και διευθυντή της Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης Μανώλη Πιμπλή, με την υποστήριξη και υπό την αιγίδα του ΥΠΠΟΑ, με τη στήριξη του γενικού προξενείου της Ελλάδας στη Φρανκφούρτη και του γραφείου ΕΟΤ Φρανκφούρτης και με τη συνεργασία των 24 Ελλήνων εκδοτών που νοίκιασαν «βιβλιοθήκες» στο περίπτερο και είχαν πολύ δυναμικότερη παρουσία απ’ ό,τι πέρσι.

Ο πυρήνας του ελληνικού προγράμματος ήταν η παρουσίαση και συζήτηση γύρω από πέντε ανθολογίες με σημαντικές και φρέσκες υπογραφές και αναλύσεις βάθους για θέματα που βρίσκονται στην αιχμή της επικαιρότητας. Κυκλοφόρησαν όλες τα δύο τελευταία χρόνια στη Βρετανία, στις ΗΠΑ και στη Γερμανία και αποτυπώνουν την επίδραση της κρίσης στην ελληνική λογοτεχνία και κουλτούρα από το 2008 έως σήμερα. Μίλησαν οι επιμελητές και επιμελήτριές τους: ο καθηγητής Δημήτρης Τζιόβας από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ για το «Greece in Crisis: The Cultural Politics of Austerity» και η συγγραφέας Ελένη Γιαννακάκη (συνεπιμελήτρια με τη Νατάσα Λαιμού) για το «Critical times, Critical thoughts», ενώ για τις ποιητικές ανθολογίες: η καθηγήτρια Κάρεν Βαν Ντάικ από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια, ο Θοδωρής Χιώτης και ο Αντριαν Κάζνιτς.

Σημαντική είναι και η έκδοση για πρώτη φορά στα γερμανικά μιας αντιπροσωπευτικής συλλογής από το έργο του Θανάση Βαλτινού, ενός σύγχρονου κλασικού των ελληνικών γραμμάτων, ο οποίος μάλιστα συνάντησε το γερμανικό κοινό του και τους μεταφραστές του σε εκδήλωση που οργανώθηκε σε δραστήριο βιβλιοπωλείο της Φρανκφούρτης. Αντίστοιχα κρίσιμες ήταν και οι συζητήσεις: για τις νέες προκλήσεις και τις προοπτικές της «ελεύθερης» εκδοτικής δραστηριότητας (με συντονιστή τον ανήσυχο εκδότη Περικλή Δουβίτσα) καθώς και για τις προοπτικές της ανανέωσης της ελληνικής πολιτισμικής παρουσίας στη Γερμανία (με συντονιστή τον Σπύρο Μοσκόβου της Ντόιτσε Βέλε).

Συμμετείχαν μεταξύ άλλων η Μιχαέλα Πρίτζινγκερ «ακτιβίστρια-μεταφράστρια» και εμψυχώτρια του ανερχόμενου ιστότοπου diablog vision (500 αναρτήσεις στα ελληνικά και γερμανικά στα 3 χρόνια λειτουργίας του και 300.000 επισκέπτες), επίσης ο δραστήριος μεταφραστής Κώστας Κοσμάς, συντονιστής του εκδοτικού προγράμματος Ρωμιοσύνη του Κέντρου Νέου Ελληνισμού του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου (25 νέοι τίτλοι από το 2014 και άλλοι 7 ώς τα Χριστούγεννα του 2017).

Με αυτό το πρόγραμμα (που απαιτεί βελτιώσεις στην προβολή της εκδοτικής παραγωγής στον εκθεσιακό χώρο), η φετινή ελληνική παρέμβαση του ΕΙΠ έδειξε ότι μπορεί να συμβάλει στην ανανέωση της ελληνικής πολιτιστικής διπλωματίας στον γερμανόφωνο χώρο. Κάτι που προσπαθούν να πετύχουν στο ακαδημαϊκό τοπίο οι δραστήριες νεοελληνικές έδρες του Βερολίνου και του Μονάχου και κάτι που έχει αποδειχθεί απαραίτητο ύστερα από τη συρρίκνωση των δραστηριοτήτων του παραρτήματος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού στο Βερολίνο (ξενοικιάστηκε το σχετικό κτίριο, οπότε τα μαθήματα ελληνικής γλώσσας και κάποιες εκδηλώσεις φιλοξενούνται στο Γαλλικό Ινστιτούτο).

Αυτό που απέδειξε πάντως η ελληνική παρουσία στην Εκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης ήταν ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στο μικρό μέγεθος της χώρας που αναζητά θέση ανάμεσα σε κολοσσούς, αλλά στο αφανές της ελληνικής πολιτισμικής δραστηριότητας.

«Οι εκθέσεις και οι μεταφράσεις είναι ένας ενιαίος μηχανισμός στο πλαίσιο της πολιτικής για την προώθηση του ελληνικού βιβλίου στο εξωτερικό», σημείωσε στην «Εφ.Συν.» ο Μανώλης Πιμπλής, κάνοντας αναφορά στην ανάγκη να επανενεργοποιηθούν προγράμματα του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου που καταργήθηκε εν μιά νυκτί τον Ιανουάριο του 2013 με απόφαση του Κώστα Τζαβάρα.

«Η πρώτη ερώτηση που αντιμετωπίζουν οι Ελληνες εκδότες στα επαγγελματικά τους ραντεβού με τους ξένους συναδέλφους τους είναι εάν υπάρχει κρατικό πρόγραμμα επιδότησης των μεταφράσεων. Και πράγματι υπήρχε αυτό (το frasis), αλλά για πολλά χρόνια δεν λειτούργησε με σταθερότητα και άφησε χρέη που μας εκθέτουν διεθνώς και που οφείλονται στη βίαιη διακοπή του. Ενα φως διαφαίνεται πάντως στη συμφωνία για τις μεταφράσεις και για ακόμα πιο μοντέρνα συστήματα επιδότησης, που υπέγραψε η υπουργός Πολιτισμού με τη ρωσική πλευρά στη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου της Μόσχας τον περασμένο μήνα. Πιστεύω πως δεν είναι αδύνατο να διαμορφωθεί ένα αντίστοιχο πρόγραμμα για ανταλλαγή μεταφράσεων και με τις υπόλοιπες χώρες. Χρειάζεται εγρήγορση και δραστηριοποίηση των σχετικών μηχανισμών».

Εξίσου απαραίτητο για την πολιτική της προώθησης του ελληνικού βιβλίου στο εξωτερικό είναι και το πρόγραμμα στατιστικών ερευνών για το τοπίο του βιβλίου, διότι, «δεν μπορείς να πουλήσεις εάν δεν έχεις ταυτότητα», αλλά και η καλλιέργεια διεθνών δικτύων που θα επιτρέψουν μια πολύ πιο συστηματική προσέγγιση μεταξύ συγγραφέων, ατζέντηδων, μεταφραστών, εκδοτών, κριτικών κ.ο.κ.

«Αυτός είναι ο μακροπρόθεσμος και δύσκολος στόχος μας», είπε ο Μ. Πιμπλής και με το ΕΙΠ ξεκίνησε παρουσιάζοντας για πρώτη φορά στη Φρανκφούρτη και στον πρόεδρο της Ενωσης Γάλλων Εκδοτών το πρόγραμμα της Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης (ΔΕΒΘ) που θα πραγματοποιηθεί μεταξύ 3-6 Μαΐου 2018, με τιμώμενες τις χώρες της γαλλοφωνίας.

Μάργκαρετ Ατγουντ, Γιασμίνα Χάντρα, Ματιάς Ενάρ: τρεις φωνές για τη δημοκρατία

Δύο χιλιάδες θαυμαστές συγκεντρώθηκαν το Σάββατο στη Frankfurter Buchmesse 2017 για να ακούσουν τον Αμερικανό Νταν Μπράουν, τον εμπορικότερο συγγραφέα των θεωριών συνωμοσίας. Κι όμως, η φετινή Διεθνής Εκθεση με τους περίπου 200.000 επαγγελματίες (172.296 το 2016) της εκδοτικής βιομηχανίας λειτούργησε και ως ένα εργαστήριο σοβαρού πολιτικού στοχασμού στο περιθώριο της αγοράς. Διότι πλήθος διακεκριμένοι συγγραφείς επέμεναν να βάζουν, με ποικίλες αφορμές, στο τραπέζι το δημοκρατικό έλλειμμα στον σημερινό κόσμο.

«Ζούμε μια ιστορική στιγμή αναταραχής και αλλαγών που μπορεί να μας οδηγήσουν προς την τυραννία και καταστάσεις ολοκληρωτισμού», τόνισε στα διεθνή ΜΜΕ η κορυφαία Καναδή συγγραφέας Μάργκαρετ Ατγουντ, που παρέλαβε το περίφημο Βραβείο Ειρήνης των Γερμανών Βιβλιοπωλών.

«Ζούσαμε σε μια στατική κατάσταση στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Επειτα κάποιοι άρχισαν να υποστηρίζουν ότι έφτασε το “τέλος της Ιστορίας”, αλλά φυσικά τίποτα τέτοιο δεν συνέβη, και σήμερα η κατάσταση έχει το άρωμα της δεκαετίας του 1930. Ολα στον κόσμο θυμίζουν αυτό το παιδικό παιχνίδι με τα τουβλάκια, όπου αν μετακινήσεις έστω και ένα, μετακινούνται ταυτόχρονα όλα τα υπόλοιπα. Μπροστά μας έχουμε, λοιπόν, πολλά πιθανά μέλλοντα και δεν γνωρίζουμε ποιο θα μας τύχει. Ενα όμως είναι σίγουρο: ότι όταν έχουμε χάος, πάντα υπάρχει κάποιος που επωφελείται».

«Ξέρετε», έλεγε από την πλευρά του στην «Εφ.Συν.» ο βραβευμένος Αλγερινός συγγραφέας αστυνομικών και πολιτικών μυθιστορημάτων, Γιασμίνα Χάντρα, ο οποίος εργάζεται σήμερα στις ΗΠΑ ως σεναριογράφος, «οι μαχητές του ISIS δεν είναι τρελοί, και είναι λάθος να τους αντιμετωπίζουμε ως τέτοιους. Αντίθετα, πρέπει να απευθυνθούμε στην ανθρώπινη ψυχή τους. Είναι εξεγερμένοι πρώτα ενάντια στον εαυτό τους κι έπειτα ενάντια στον κόσμο όλο. Αυτό που συμβαίνει με το DAESH [ISIS] είναι μια επέκταση εκείνου που είχε συμβεί στην Αλγερία, όμως όταν εγώ το έγραψα το 1999 στο μυθιστόρημά μου “Τι ονειρεύονται οι λύκοι” προκειμένου να αφυπνίσω τη διεθνή κοινότητα, η Δύση έμεινε περιχαρακωμένη στην άποψή της ότι επρόκειτο για ένα πρόβλημα του μουσουλμανικού κόσμου που αφορούσε τα υπανάπτυκτα κράτη.

»Η αλήθεια είναι ότι ο θρησκευτικός όσο και ο εθνικιστικός εξτρεμισμός είναι το ίδιο επικίνδυνοι - και εδώ μιλώ για την άνοδο της Ακροδεξιάς στη Γαλλία όπου κατοικώ. Και οι δύο τρέφονται από την ίδια δεξαμενή: από την απογοήτευση, δηλαδή, για τη συρρίκνωση της έννοιας του πολίτη, και επομένως για τη λειτουργία της δημοκρατίας».

Αρα; Μήπως η λύση θα πρέπει να είναι πολιτική; «Οχι. Διότι οι πολιτικοί εμπνέονται από τον κίνδυνο που αντιπροσωπεύει ο ISIS προκειμένου να συνεχίσουν να υπάρχουν, αφού ακόμα δεν έχουν βρει καμία εφικτή λύση για τα κοινωνικά προβλήματα, ούτε έχουν την οικονομική δυνατότητα να τα αντιμετωπίσουν. Οπότε ο ISIS γίνεται βούτυρο στο ψωμί τους. Η λύση είναι οι λαοί να ανακτήσουν την ανεξαρτησία της σκέψης τους, να πάψουν να είναι όμηροι των ψευδών ειδήσεων, να βάλουν τη λογική τους να δουλέψει ώστε να κατανοήσουν ότι εκείνοι αποτελούν το πρώτο θύμα αυτού του πολέμου, και να απαιτήσουν ενεργά από τους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους τη λήξη του».

Λίγο αργότερα, στο πολύβουο κεντρικό περίπτερο της Γαλλίας, η οποία ήταν η τιμώμενη χώρα στη φετινή Φρανκφούρτη, ο βραβευμένος με Γκονκούρ το 2015 για τη σπουδαία «Πυξίδα» του, Ματιάς Ενάρ, σημείωνε στο European lab:

«Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν Ευρωπαίοι πολίτες. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί λειτουργούν ενάντια στην ανάδυση του “Ευρωπαίου πολίτη”, και μέχρι τώρα δεν έχει ποτέ υπάρξει μια “πολιτική Ευρώπη”. Ακόμα και η καημένη η “κοινή ευρωπαϊκή Ιστορία”, που είναι μια σημαντική πτυχή του ευρωπαϊκού αφηγήματος, δεν έχει καταφέρει ως τέτοια να λύσει κανένα από τα προβλήματα της Ευρώπης. Η Ευρώπη αποτελείται από πλήθος ευρωπαϊκά αφηγήματα και γλωσσικές παραδόσεις, και η Ιστορία της παραμένει ένα αφήγημα που θα πρέπει να γραφεί από την αρχή».

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η Ζατέλη, μαγνήτης της ελληνορωσικής προσέγγισης
«Αυτό που φαίνεται, μας κρύβει το σκοτάδι…» Είναι η βραβευμένη Ζυράννα Ζατέλη που σαν ξωτικό μαγνητίζει τα βλέμματα στην ανοιχτή αίθουσα της εισόδου στην 31η Διεθνή Εκθεση Βιβλίου της Μόσχας (5-9/9/2018). Στο...
Η Ζατέλη, μαγνήτης της ελληνορωσικής προσέγγισης
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ελληνικό βιβλίο: επανεκκίνηση τώρα, με διεθνή προοπτική
Η αναβαθμισμένη ελληνική παρουσία στη Livre Paris, όπως διοργανώθηκε από το Ελληνικό Ιδρυμα Πολιτισμού, έδωσε τον τόνο της πολιτικής του ΕΙΠ στις Διεθνείς Εκθέσεις Βιβλίου και σηματοδότησε την πρόθεσή του να...
Ελληνικό βιβλίο: επανεκκίνηση τώρα, με διεθνή προοπτική
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Μεγάλα στοιχήματα μιας μεγάλης γιορτής
Μια μεγάλη βιβλιοφιλική γιορτή με παγκόσμιο χρώμα με στοιχήματα που μεγεθύνονται καθώς καλούνται να εφαρμοστούν σε μια χώρα ζαλισμένη από απανωτές κρίσεις. Μιλούν οκτώ πρόσωπα, που εμπλέκονται ενεργά στην...
Μεγάλα στοιχήματα μιας μεγάλης γιορτής
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ολα τα φώτα πάνω στους συγγραφείς
Με την Ανγκελα Μέρκελ να την εγκαινιάζει χέρι χέρι με τον Εμανουέλ Μακρόν ξεκινά αύριο η 69η Διεθνή Εκθεση Βιβλίου Φρανκφουρτης. Το μεγαλύτερο διεθνώς «πανηγύρι» του βιβλίου, εκεί όπου χτυπά η καρδιά της...
Ολα τα φώτα πάνω στους συγγραφείς
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Αμετανόητος επαναστάτης
Η εφημερίδα Corriere della sera τον ανακήρυξε «Συγγραφέα της δεκαετίας». Ο πολυβραβευμένος πεζογράφος, ποιητής, μεταφραστής, σεναριογράφος, ηθοποιός, πρώην εργάτης Ερρι Ντε Λούκα, προσκλήθηκε για πρώτη φορά...
Αμετανόητος επαναστάτης
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οι συγγραφείς αυτοανθολογούνται
Σήμερα με την «Εφημερίδα των Συντακτών» ο πρώτος τόμος του «Δαίδαλου», της τετράτομης Ανθολογίας της Σύγχρονης Ελληνικής Λογοτεχνίας που συγκρότησε η Εταιρεία Συγγραφέων με 219 σημαντικούς συγγραφείς, οι...
Οι συγγραφείς αυτοανθολογούνται

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας