Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Από την εξέγερση στις ερμηνείες της

Από την εξέγερση στις ερμηνείες της

  • A-
  • A+

Στο βιβλίο «Τα παιδιά της δικτατορίας» ο Κωστής Κορνέτης (στο εξής Κ. Κ.) εξετάζει το φοιτητικό κίνημα στη δεκαετία του εξήντα και στην περίοδο της δικτατορίας.

Η έρευνά του έχει πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία, αλλά και αρκετά προβληματικά, όσον αφορά την κατάληψη του Πολυτεχνείου και την επακολουθήσασα εξέγερση τις τρεις ημέρες του Νοεμβρίου 1973.

Λόγω ελλείψεως χώρου, θα δούμε μόνο κάποια από αυτά που υπάρχουν στο 5ο κεφάλαιο του βιβλίου.

 

◾ Κατ’ αρχάς ο Κ. Κ. δίνει έμφαση στην έκφραση «γενιά του Πολυτεχνείου» παραμένοντας δέσμιος μιας λανθασμένης αντίληψης που επεκράτησε στη Μεταπολίτευση, με συνέπεια να χάνει το μοναδικό και ανεπανάληπτο νόημα της εξέγερσης.

Πράγματι, ενώ η «γενιά» επαναλαμβάνεται και επιβιώνει μέχρι το τέλος του βίου της η εξέγερση δυστυχώς δεν επαναλαμβάνεται, υπήρξε άπαξ και τελείωσε στις 17 Νοεμβρίου 1973.

Αυτό λοιπόν που έχει σημασία είναι ο αγώνας, οι στόχοι του και οι μορφές του, και όχι τα άτομα έπειτα από αυτόν, τα οποία στη μετέπειτα ζωή τους δεν έχουν αναγκαστικά σχέση με την εξέγερση και το πνεύμα της.

Αυτό το σχήμα της «γενιάς» καταλήγει να υποτάσσει το συλλογικό πνεύμα της εξέγερσης σε μεμονωμένα άτομα ή σε μια ανύπαρκτη γενιά που επιβιώνει στη Μεταπολίτευση.

◾ Το σχήμα αυτό έχει αποτέλεσμα να στερεί από τον Κ. Κ. τη δυνατότητα να συλλάβει τα καινοτόμα στοιχεία της κατάληψης και της εξέγερσης, την αυτοοργάνωση, αυτοσυγκρότηση και αυτονομία του κινήματος, μέσα και έξω από το Πολυτεχνείο.

Τα στοιχεία αυτά βρήκαν κύρια έκφραση στις γενικές συνελεύσεις των σχολών, των εργαζομένων και των μαθητών.

Αυτές ήταν η κύρια πηγή των αποφάσεων και καθόριζαν τη μορφή και τον χαρακτήρα της κατάληψης και των κινητοποιήσεων.

Η Συντονιστική Επιτροπή εξελέγη από τις συνελεύσεις μόνο για 24 ώρες και δεν είχε αποφασιστικές αρμοδιότητες, μόνο συντονιστικές – δεν ήταν αρχηγείο, ηγετικό κέντρο ή πολιτικό κομματικό γραφείο.

Υπάρχει δηλαδή μια αμεσοδημοκρατική αντίληψη και πρακτική πρώτη φορά στην Ελλάδα. (¹)

Ομως ο Κ. Κ. αναφέρει μόνο μία φορά τις συνελεύσεις και μάλιστα τους δίνει έναν εργαλειακό χαρακτήρα, ότι δηλαδή αυτές έγιναν για τη «δημιουργία ενός ισχυρού συντονιστικού οργάνου» (σ. 514).

Η άποψη αυτή απηχούσε μόνο τις κομματικές ηγεμονικές και γραφειοκρατικές βλέψεις των δύο κομμουνιστικών κομμάτων της εποχής (ΚΚΕ, ΚΚΕ εσωτ.).

◾ Επιπλέον ο Κ. Κ. βιάζεται να ξεμπερδέψει με την άμεση δημοκρατία, γράφοντας ξαφνικά πως η κατάληψη εισήγαγε την «αρχή της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας στην ακραία της μορφή» (!), επειδή στις συνεδριάσεις της Συντονιστικής Επιτροπής δεν μπορούσαν να παραστούν άλλα άτομα (σ. 628)!

Φυσικά είναι μια λανθασμένη και αυθαίρετη ερμηνεία. Ο Κ. Κ. έχει πρόβλημα να κατανοήσει τη δυναμική αυτονομίας της κατάληψης, τις αυτοδιαμορφωνόμενες πολιτικές μορφές της, να διακρίνει τι σημαίνει άμεση δημοκρατία και τι αντιπροσώπευση, πράγμα που φαίνεται και σε άλλα μέρη του βιβλίου.

Πάντως οι εξεγερμένοι δεν επιθυμούσαν τα παραδοσιακά καθεστώτα, αλλά την ουσιαστική αλλαγή του πολιτικού συστήματος, με πραγματική λαϊκή κυριαρχία.

Αυτό φάνηκε στο κλίμα των συνελεύσεων, στα συνθήματα και στην ανακοίνωση της Συντονιστικής Επιτροπής.

Είναι ενδεικτικό της ιδεολογίας του Κ. Κ. ότι στο βιβλίο των 717 σελίδων δεν διατίθενται δύο σελίδες για να παρατεθούν αυτούσιες οι δύο Διακηρύξεις, της Συντονιστικής Επιτροπής και της Εργατικής Συνέλευσης, που είναι άλλωστε τα μόνα γνήσια ντοκουμέντα της κατάληψης που διασώθηκαν.

Υπάρχει μόνο σχολιασμός μερικών φράσεών τους.

◾ Ο Κ. Κ. αναφέρεται επίσης στην «ηγεσία» και στους «ηγέτες» του φοιτητικού κινήματος (σ. 650).

Ομως το φοιτητικό κίνημα δεν είχε ηγέτες, αλλά στηριζόταν στην αυτοοργάνωση και την αυτονομία των κινητοποιήσεων, όπως προανέφερα.

Το ότι κάποια άτομα έπαιρναν πρωτοβουλίες ή έγιναν γνωστά ή διώχθηκαν δεν σημαίνει ότι ήταν «ηγέτες».

Ο Μαυρογένης ή η Καρυστιάνη δεν ήταν «ηγέτες», αλλά πρόσωπα σαν όλους τους άλλους που συμμετείχαν και ουδέποτε θεώρησαν τον εαυτό τους ως «ηγέτη».

Ο Κ. Κ. χρησιμοποιεί παραδοσιακούς όρους που δεν ταιριάζουν στην περίπτωση του φοιτητικού κινήματος και του «Πολυτεχνείου».

Απηχούν στερεότυπα της φιλελεύθερης ή αριστερής αντίληψης που έχουν ως βάση την «ηγεσία».

Η κομμουνιστική ιδεολογία, λ.χ., κυριαρχείται από τον ηγέτη-οδηγό είτε ως κομματικό ινστρούκτορα και θεωρητικό ιδεολόγο είτε ως γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής, που καθοδηγεί τα μέλη και τους οπαδούς του κόμματος.

◾ Αλλο ένα προβληματικό σημείο του βιβλίου είναι η διαπίστωση ότι «οι φοιτητές διατήρησαν ανέπαφη την κομμουνιστική ορθοδοξία» (σ. 636). Ποια ήταν αυτή δεν διευκρινίζεται.

Αν δεχθούμε ως εκφραστή της «κομμουνιστικής ορθοδοξίας» το ΚΚΕ, τότε η διαπίστωση του συγγραφέα αφορά μόνο κάποιους, όχι συνολικά τους φοιτητές.

Πράγματι υπήρχαν και άλλοι που δεν ανήκαν σε αυτήν: σοσιαλιστές, αριστεριστές, κεντρώοι, ανεξάρτητοι, αυτόνομοι κ.ο.κ.

Ο Κ. Κ. επαναλαμβάνει λανθασμένες αστήρικτες γενικεύσεις και σε άλλα σημεία, όπως λ.χ. για τα εθνικά και θρησκευτικά σύμβολα, που κατά τη γνώμη του υιοθέτησαν οι εξεγερμένοι.

Το ότι χτύπησαν οι καμπάνες μιας εκκλησίας και το ότι τα μεγάφωνα μετέδιδαν γνωστό τραγούδι του Θεοδωράκη, οδηγεί τον Κ. Κ. στη λανθασμένη άποψη ότι οι εξεγερμένοι είχαν κατά νου την «ανάσταση» της ορθοδοξίας (σ. 546)!

Ή το ότι υπήρξε μια ελληνική σημαία τον οδηγεί στο άτοπο συμπέρασμα ότι οι φοιτητές «υπερασπίζονταν μια “αυθεντική” μορφή ελληνικότητας και πατριωτισμού» (σ. 547)!

Αυτές οι βεβιασμένες γενικεύσεις είναι μόνο στη φαντασία του Κ. Κ. και αλλοιώνουν τον χαρακτήρα της κατάληψης και της εξέγερσης.

Η αλήθεια είναι πως ο αγώνας ήταν καθαρά πολιτικός με στόχους την ελευθερία, τη δημοκρατία και τη λαϊκή κυριαρχία. Η αλήθεια για το παρελθόν δεν παράγεται από προκατασκευασμένα αριστερά, εθνικά ή θρησκευτικά σχήματα ερμηνείας, που απομονώνουν από μια πληθώρα στοιχείων κάποια περιθωριακά και γενικεύουν, δημιουργώντας μια λανθασμένη και στρεβλή εικόνα της πραγματικότητας.

Τα συμπεράσματα του Κ. Κ. βασίζονται στις αφηγήσεις μεμονωμένων ατόμων τα οποία δεν μπορούν να εκφράζουν το πνεύμα της εποχής στο σύνολό της, ούτε το γενικό πνεύμα της εξέγερσης.

Ακόμα δε περισσότερο, όταν τα άτομα αυτά ήταν αντίθετα τόσο με το γεγονός της κατάληψης όσο και με τον ριζοσπαστικό πολιτικό της χαρακτήρα και τη συνέχισή της, όπως ήταν τα άτομα της ΑΝΤΙ-ΕΦΕΕ (ΚΚΕ) και του ΡΗΓΑ (ΚΚΕ εσωτ.).

Διότι είναι φυσικό αφενός τα άτομα αυτά να εκφράζουν τις κομματικές γραμμές της εποχής και όχι μία αντικειμενική άποψη ή την άποψη του συνόλου και αφετέρου να θέλουν, δεκαετίες μετά, να υπερασπίσουν τη στάση τους, συνειδητώς ή ανεπιγνώστως.

Συντελούν έτσι στην αμφισβήτηση και υπονόμευση των νοημάτων, αντί να βοηθήσουν στην ανάδειξή τους.

Φυσικά υπάρχουν στο βιβλίο και οι απόψεις κάποιων άλλων για το ίδιο θέμα, αλλά η μερίδα του λέοντος ανήκει στα δύο κόμματα.

Αυτά και άλλα αρνητικά στοιχεία του βιβλίου προέρχονται από μία αβασάνιστη πολιτική αντίληψη, μια ιδεολογική ανάγνωση των γεγονότων, που αθελά της συμβάλλει στη διαστρέβλωση που είχε αρχίσει στη Μεταπολίτευση και έχει οδηγήσει στο εξής παράλογο και απαράδεκτο φαινόμενο: μετά την εξέγερση και την άγρια καταστολή έρχονται τα κόμματα, οι δημοσιογράφοι και οι ιστορικοί –που δεν έζησαν την εξέγερση– να πουν στους επιζήσαντες γιατί αυτοί αγωνίσθηκαν και προς χάριν τίνων σκοπών έπεσαν αυτοί που έπεσαν.

Δυστυχώς, η Ιστορία δύσκολα γράφεται και εύκολα διαστρεβλώνεται.

(¹) Αναλυτικότερα για το θέμα, όπως και για τα υπόλοιπα που συζητώ εδώ, βλ. Γ. Ν. Οικονόμου, «Πολυτεχνείο 1973. Η απαρχή του αυτόνομου κινήματος», Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2013.

*Διδάκτωρ Φιλοσοφίας, συγγραφέας

Επιμέλεια: Γιώργος Σταματόπουλος

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το θερμό «Τσουνάμι» επανακυκλοφορεί
Το συναρπαστικό βιβλίο του πολυσχιδούς σκηνοθέτη και καθηγητή Γιάγκου Ανδρεάδη για τις τελευταίες δεκαετίες στην Ελλάδα, που είχε εκδοθεί τον Νοέμβριο του 2006 και είχε εξαντληθεί, κυκλοφορεί ξανά από τις...
Το θερμό «Τσουνάμι» επανακυκλοφορεί
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Παρουσίαση του βιβλίου της Πέπης Ρηγοπούλου «Θάλαμος Aνανήψεως»
Το νέο αυτό βιβλίο, που παρουσιάζεται αύριο, Δευτέρα στις 21.00 στον κινηματογράφο Τριανόν, είναι μια χειρονομία ενάντια στην απαγόρευση και τον κατακερματισμό της μνήμης και της ζωής και επιχειρεί μια ανάνηψη...
Παρουσίαση του βιβλίου της Πέπης Ρηγοπούλου «Θάλαμος Aνανήψεως»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Από το Καντούνι…» του Γιώργου Ξ. Ματζουράνη
Το βιβλίο «Από το Καντούνι…» του Γιώργου Ξ. Ματζουράνη, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Θεμέλιο, παρουσιάζεται αύριο Κυριακή 25/8, στις 20.00 στο Πολιτιστικό Κέντρο Μαριάνθη Σίμου στον Αρτεμώνα...
«Από το Καντούνι…» του Γιώργου Ξ. Ματζουράνη
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ωδή στον έρωτα και στη φύση
Πρόκειται για το τελευταίο βιβλίο του συγγραφέα, Χρόνη Μίσσιου. Ενα βιβλίο - ύμνος στον έρωτα, στα πλάσματα του πλανήτη, στα αρώματα και τις ομορφιές που μας περιβάλλουν, στην αξιοπρέπεια, την αυτάρκεια, την...
Ωδή στον έρωτα και στη φύση
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η οντολογία του φαντασιακού
Οι κριτικές αυτές συμπυκνώνουν τους κύριους τόπους των κριτικών που ασκήθηκαν στο έργο του και από αυτήν την άποψη έχει μοναδικό ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς τις απαντήσεις σε αυτές άμεσα από τον...
Η οντολογία του φαντασιακού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας