Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Φωτογραφίες της δεκαετίας του ’80 από μια Ευρώπη που δεν υπάρχει πια

Εικόνα Εβραϊκού Νεκροταφείου

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΙΤΤΑΣ

Φωτογραφίες της δεκαετίας του ’80 από μια Ευρώπη που δεν υπάρχει πια

  • A-
  • A+

Δεν είναι από τους φωτογράφους που φτιάχνουν εικόνες γιατί πολύ απλά φωτογραφίζει όταν τις έχει μπροστά του.

Δεν στήνει ποτέ κανέναν μπροστά στον φακό του γιατί υπολογίζει στον αυθορμητισμό και το πέρασμα της στιγμής.

Δεν διορθώνει καμία φωτογραφία του γιατί η ουσία ενίοτε κρύβεται στο λάθος ή την ατέλεια.

Και ποτέ δεν ένιωσε την ανάγκη να «λατρέψει» την τέλεια φωτογραφική μηχανή, καθώς αυτό που ανιχνεύει μπορεί κάλλιστα να το απαθανατίσει μια φτηνή, ασήμαντη pocket.

Ο Κωνσταντίνος Πίττας με τη νεανική του ορμή ταξίδεψε τη δεκαετία του ’80 σε δεκαέξι χώρες, από την Πορτογαλία μέχρι την Πολωνία. Ολομόναχος, με ένα σαραβαλάκι Pony στο οποίο κοιμόταν (έχοντας φτιάξει ένα πτυσσόμενο κρεβάτι από κόντρα πλακέ) σε πάρκινγκ αυτοκινητοδρόμων και ερημιές.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΙΤΤΑΣ

Πτώση Τείχους, φωτογραφία μάνας-γιου

Τη βραδιά της Πτώσης του Τείχους ο Κ. Πίττας ήταν συμπτωματικά στο Βερολίνο και μοιράστηκε με όλους τον ενθουσιασμό μιας Ευρώπης που άλλαζε δραματικά. Η Ιστορία περνούσε για άλλη μια φορά μπροστά απ’ τα μάτια του κι εκείνος δεν έχασε ευκαιρία να την απαθανατίσει. «Αλλαζαν όλα μπροστά στα μάτια μας. Ηταν μαγική και τρομερά συγκινητική η ατμόσφαιρα. Αδιανόητες σκηνές: δύο ολόκληρες πόλεις είχαν κατέβει στους παγωμένους δρόμους για να ενωθούν, άνθρωποι του Ερυθρού Σταυρού μοίραζαν σούπα, οικογένειες ξανάσμιγαν…»

Το πρωί περπατούσε χιλιόμετρα για να φωτογραφίζει και το βράδυ επέστρεφε στο αμαξάκι του. Την άνοιξη έφευγε για την Ευρώπη, φορτωμένος εκατοντάδες καρουλάκια φιλμ και τον χειμώνα που ο καιρός θέριευε στην Κεντρική Ευρώπη επέστρεφε στην Ελλάδα για να εμφανίσει τη δουλειά του. Περισσότερα από 24.000 αρνητικά συγκέντρωσε και τα έκλεισε σε μια αποθήκη.

Πριν από λίγο καιρό τα ανέσυρε και έφτιαξε με αυτά ένα υπέροχο λεύκωμα με τίτλο «Εικόνες μιας άλλης Ευρώπης 1985-1989».

❝ Δεν με ενδιέφεραν τα αξιοθέατα, τα κτίρια, τα μουσεία, μόνο τα ανθρώπινα πρόσωπα έβλεπα. Επιθυμούσα να δείξω μια Ευρώπη χωρίς σύνορα με τους ανθρώπους όλους μαζί ❞ , λέει σήμερα ο φωτογράφος.

Περιπλανώμενος σε ένα καφκικό τοπίο ο Κ. Πίττας δεν ενδιαφερόταν για την ιστορική καταγραφή. Κι όμως, 30 χρόνια μετά το ευρωπαϊκό ίχνος άλλαξε τόσο που ξαφνικά η αθώα κι ανέμελη ματιά ενός νέου που γυρνούσε τη Γηραιά Ηπειρο απέκτησε διαστάσεις σπάνιας μαρτυρίας.

❝ Ξαφνικά μια ωραία νύχτα του 1989, το Τείχος έπεσε. Χωρίς να με ρωτήσει αν είχα τελειώσει το “πρότζεκτ”. Το μεγαλεπήβολο σχέδιό μου, μια Ευρώπη χωρίς σύνορα μέσα από τη φωτογραφία, φαινόταν τώρα πιο υπερφίαλο κι ανόητο παρά ποτέ. Τα μάζεψα και γύρισα στην Ελλάδα, φοβερά απογοητευμένος. Ενιωθα ότι αυτό που είχα κάνει δεν άξιζε πολλά, καθώς δεν έμπαινε στα δύο μεγάλα καλούπια της φωτογραφίας. Δεν ήταν ούτε “καταγραφή”, ούτε “τέχνη”. Γι’ αυτό πήρα τα αρνητικά και τα έθαψα.

Και μαζί τους κι εκείνο το κομμάτι της ζωής μου. Εκανα οικογένεια και μια δουλειά για να συντηρήσω την οικογένειά μου και ήμουν ευτυχισμένος με τη νέα μου ζωή, οι παλιές μέρες δεν μου έλειπαν καθόλου, δεν μιλούσα σε κανέναν για αυτές, ούτε έδειξα ποτέ σε κανέναν τις φωτογραφίες μου. Με τον καιρό τις ξέχασα κι εγώ ο ίδιος. Ετσι πέρασαν είκοσι πέντε χρόνια ❞.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΙΤΤΑΣ

Η ιστορία του λευκώματος άρχισε να ξαναγράφεται τον Μάρτιο του 2014 που ο φωτογράφος ανακάλυψε τα κουτιά με τα «πειστήρια» του νεανικού ταξιδιού στην αποθήκη.

❝ Από περιέργεια σκάναρα μερικά αρνητικά και τα ανάρτησα στο διαδίκτυο. Προς μεγάλη μου κατάπληξη συγκίνησαν τους εκεί φίλους μου. Εμεινα κατάπληκτος γιατί πίστευα ότι η δουλειά μου δεν ενδιέφερε κανέναν, ότι όλο αυτό που είχα κάνει τότε ήταν μια νεανική τρέλα. Με τον καιρό αισθάνθηκα ότι τα πρόσωπα που είχα δει τότε στους ευρωπαϊκούς δρόμους δεν έπρεπε να χαθούν μαζί με εμένα, αλλά να ζήσουν μέσα σ’ ένα βιβλίο. Η ενθάρρυνση από τους φίλους υπήρξε καθοριστική. Ετσι γεννήθηκε το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας. Κι αν δεν υπήρχε το Facebook ειλικρινά δεν θα το κρατούσατε ποτέ ❞.

Ηταν δε, τόσο θερμή η ανταπόκριση φίλων που τρεις φωτογραφίες του έγιναν ήδη εξώφυλλο σε ισάριθμα εξαιρετικά βιβλία των εκδόσεων Πόλις: «Μόνο το αρνί», της Βασιλικής Πέτσα, το «Ομαδικό πορτρέτο με μια κυρία» του Χάινριχ Μπελ και το «Για να μη χάνεσαι στη γειτονιά», του Πατρίς Μοντιανό.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΙΤΤΑΣ

Οι εικόνες του Κωνσταντίνου Πίττα «εκθέτουν» την αδυναμία του στην Πράγα και το Παρίσι.

❝ Είναι θα έλεγα οι δύο πόλοι μου. Η μεν Γαλλία, και ειδικά το Παρίσι, λόγω σπουδών και η κεντρική Ευρώπη είναι αυτό που γνώρισα μετά ακούγοντας κλασική μουσική και λατρεύοντας τον Κάφκα ❞.

Από την άλλη, τις πιο σκληρές εικόνες τις συνάντησε στη Ρουμανία.

❝ Καμία χώρα δεν συγκρινόταν με όσα είδα εκεί. Φτώχεια και απίθανες αντιθέσεις. Δεν μπορούσες να αγνοήσεις αυτό, το έβλεπες: τρομακτική εξαθλίωση, πείνα, κρύο της Ρουμανίας. Ανθρωποι που πεινούσαν, που δεν είχαν καθόλου ζεστό νερό εξ ου και στο μετρό δεν μπορούσες να σταθείς από τη μυρωδιά των σωμάτων. Κανείς δεν μπορούσε να πλυθεί. Στέκονταν στις ουρές για ένα κιλό κόκαλα και είχαν τα παιδιά ξυπόλητα στο χιόνι. Παράλληλα οι άνθρωποι του καθεστώτος -σε μια ξεχωριστή ζωή- άνοιγαν τις πιο ακριβές σαμπάνιες που έχω δει στα 5άστερα ξενοδοχεία. Από την άλλη στο Βερολίνο, στην Τσεχοσλοβακία και στην Ανατολική Γερμανία έβλεπες πιο έντονο τον φόβο και την παραίτηση του κόσμου. Η ζωή ήταν σαφώς καλύτερη στην Ουγγαρία και την Πολωνία ❞.

Στον πρόλογο του βιβλίου ο φωτογράφος κάνει λόγο για τον «εγκλεισμό» της Ανατολικής Ευρώπης. Πού όμως τον πρωτοαισθάνθηκε;

❝ Γενικά στους Ανατολικούς έβλεπες την παραίτηση παντού. Ηταν σαν να μην περιμένουν τίποτα. Επίσης, όποιος είχε περάσει από το Βερολίνο εκείνο το διάστημα εισέπραττε το σοκ του Τείχους, των ελέγχων για να περάσει από τη μια πλευρά στην άλλη, διαπίστωνε τον φόβο και την ερημιά των ανθρώπων». Από όλο αυτό το πολυετές ταξίδι δεν έλειψαν οι περιπέτειες. «Εννοείται δεν γλίτωσα τις κατασχέσεις των φιλμ στα σύνορα. Αυτός είναι ο λόγος που από τη Σερβία έχω μόνο μια εικόνα στο βιβλίο. Ολη η δουλειά εκεί, κλεισμένη σε 100 φιλμ, κρατήθηκε. Δεν τα είδα ποτέ. Ηταν μία από τις δύο φορές που με πιάσανε. Την μία μάλιστα με κράτησαν και μια ολόκληρη μέρα στο κρατητήριο ώσπου να τα εμφανίσουν και να δουν τι είχα τραβήξει❞.

Και οι άνθρωποι που συναντούσε σε όλες αυτές τις χώρες είχαν καλύτερη διάθεση βλέποντας την κάμερά του;

❝ Το μυστικό μου όπλο ήταν ότι είχα μια τόση δα μηχανή τσέπης την οποία κανείς δεν μπορούσε να δει. Γι’ αυτό και δεν είναι τέλειες τεχνικά οι φωτογραφίες όπως αν είχα -για παράδειγμα- μια Leica. Με τη μικρή μηχανή ήμουν αόρατος, πράγμα πολύ σημαντικό για καθεστώτα όπου πάντα κάποιος σε έβλεπε. Επίσης δεν σκόπευα. Ποτέ το χέρι δεν σηκώθηκε για να τραβήξει. Την κρατούσα κολλημένη στο στήθος και φωτογράφιζα κάνοντας τον αδιάφορο. Με τον καιρό εκπαιδεύτηκα και ήξερα τι τραβάω χωρίς να κοιτάω τον φακό. Εκανα practice επί ένα χρόνο στην Αθήνα, πριν φύγω .

Σήμερα που διαπιστώνει το ιστορικό βάρος των φωτογραφιών του, αν γύριζε τον χρόνο πίσω, θα τραβούσε τα ίδια πράγματα;

❝ Οχι, αποκλείεται να έβγαζα τις ίδιες φωτογραφίες. Αλλωστε ό,τι έκανα συνδέεται με την ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής. Το σήμερα είναι ένας άλλος κόσμος. Αυτός είναι κι ένας από τους λόγους που μετά το 1989 στην Τσεχία δεν ξαναπήγα, δεν ήθελα να δω την Πράγα χωρίς εκείνη την ατμόσφαιρα ❞.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΙΤΤΑΣ

Μία από τις σημαντικότερες φωτογραφίες στο βιβλίο. Είναι τραβηγμένη στην Πράγα.

❝Αυτό είναι το παλιό νεκροταφείο (όχι το νέο στο οποίο είναι θαμμένος ο Κάφκα), παρέμενε απείραχτο για 50 χρόνια, κανείς δεν φρόντιζε τίποτα, ίσα που κόβανε τα χόρτα. Εγώ πήγαινα εκεί και περνούσα τη μέρα μου σε αυτό το κοιμητήριο καθώς ένιωθα ότι εκεί ανέπνεα την Κεντρική Ευρώπη. Εκτοτε δεν πήγα ποτέ. Μου έχουν μεταφέρει ότι σήμερα είναι ‘‘λούνα παρκ’’, ότι περνούν ουρές κόσμου να το δουν ως τουριστική ατραξιόν❞.

  

 

 

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Αντίο στον κορυφαίο πορτρετίστα
Μύθος της φωτογραφίας μόδας, καλλιτέχνης από τους λίγους κι ένας από τους πλέον επιδραστικούς φωτογράφους της τελευταίας 30ετίας. Ο σπουδαίος Πίτερ Λίντμπεργκ πέθανε στις 3 Σεπτεμβρίου σε ηλικία 74 ετών.
Αντίο στον κορυφαίο πορτρετίστα
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Δύο πόλεις, δύο χώρες, αντικριστά στο Αιγαίο
Ο γνωστός καλλιτέχνης εκθέτει στο Σισμανόγλειο Μέγαρο της Κωνσταντινούπολης τις μαυρόασπρες, ανθρωπο-κεντρικές φωτογραφίες του, μέσα από τις οποίες αναδύεται μια εποχή που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Η έκθεση...
Δύο πόλεις, δύο χώρες, αντικριστά στο Αιγαίο
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
«Something stupid» από τον Μανώλη Μπαμπούση
Ο Μανώλης Μπαμπούσης τα τελευταία σαράντα χρόνια δουλεύει κυρίως με τη φωτογραφική εικόνα και τα έργα του αποτελούν υλικό και εργαλείο κοινωνικής, πολιτικής και πολιτιστικής θεώρησης. Στη νέα του δουλειά που...
«Something stupid» από τον Μανώλη Μπαμπούση
ART - ΝΕΑ
Η αυτού μεγαλειότης, το Πορτρέτο
Το Μουσείο Φωτογραφίας φιλοξενεί 200 έργα αντιπροσωπευτικά της εξέλιξης της ευρωπαϊκής φωτογραφίας μετά το 1990. Και συγχρόνως, σε δύσκολους καιρούς, ανοίγεται σε συνεργασίες με κορυφαίους οργανισμούς της...
Η αυτού μεγαλειότης, το Πορτρέτο
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Ανθρώπινες καταστάσεις στον καμβά
Πώς μπορεί, όμως, κανείς να προσεγγίσει εικαστικά το ζήτημα της ανθρώπινης κατάστασης; Η Βάσια Α. Βανέζη το επιχείρησε και τα αποτελέσματα εκτίθενται στο Σπίτι της Κύπρου, σε μια έκθεση με τίτλο «Αγνωστη χώρα...
Ανθρώπινες καταστάσεις στον καμβά
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Οι drag queens του Αντι Γουόρχολ
Υπάρχουν αθέατες πλευρές του Αντι Γουόρχολ που δεν έχουμε εξερευνήσει; Η Tate Modern ανακοίνωσε πως σε μερικούς μήνες θα παρουσιάσει σε έκθεση μία από τις μεγαλύτερες αλλά ίσως λιγότερο γνωστές σειρές έργων...
Οι drag queens του Αντι Γουόρχολ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας