• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 20.6°C
    2 BF
    60%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.2°C / 20.0°C
    3 BF
    49%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 15.6°C / 21.0°C
    2 BF
    78%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.6°C / 10.6°C
    1 BF
    91%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    3 BF
    63%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.4°C / 20.6°C
    2 BF
    47%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.0°C
    3 BF
    54%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 12.2°C / 21.0°C
    1 BF
    78%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.0°C / 22.8°C
    1 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    2 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.0°C / 19.0°C
    4 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 16.7°C / 21.0°C
    4 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.6°C / 22.0°C
    4 BF
    100%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 18.0°C / 18.3°C
    1 BF
    77%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.7°C / 17.8°C
    2 BF
    97%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 22.0°C / 22.2°C
    4 BF
    83%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.4°C / 16.7°C
    2 BF
    77%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 15.0°C / 18.3°C
    2 BF
    88%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.0°C / 20.6°C
    2 BF
    47%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.0°C
    3 BF
    54%
Αρχιτεκτονική σύνθεση: τέλος ή αρχή;

Ακρυλικό σε χαρτόνι

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αρχιτεκτονική σύνθεση: τέλος ή αρχή;

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Μια σκέψη στριφογυρνάει συχνά στο μυαλό, σαν να ζητάει επίμονα μιαν αξιόπιστη απάντηση: Πότε πραγματικά τελειώνει μια αρχιτεκτονική σύνθεση; Υπάρχει πράγματι ένα τέλος ή, αντίθετα, πρόκειται για μια ατελέσφορη και διαρκή διαδικασία αναζήτησης; Εναν συνεχή, παρατεταμένο και ανατροφοδοτούμενο στοχασμό πάνω στο συνθετικό φαινόμενο, αυτό καθ’ αυτό;

Μην τυχόν, δηλαδή, κάθε μελέτη που εκπονούμε προστίθεται απλώς σαν ένας ακόμα κρίκος στην αλυσίδα των χρόνιων συλλογισμών μας; Θα μπορούσε βέβαια κάποιος να αντιτείνει ότι η σύνθεση ολοκληρώνεται όταν κατασκευαστεί το αρχιτεκτόνημα, όταν το σχέδιο παίρνει σάρκα και οστά, όταν υφίσταται πλέον ο χτισμένος χώρος και κατοικείται από τους ανθρώπους. Η χτισμένη έκφραση του σχεδίου αποτελεί, κοντολογίς, και το τέλος της αρχιτεκτονικής σύνθεσης.

Είναι όμως έτσι; Πόσες και πόσες φορές δεν στεκόμαστε μετά από καιρό μπροστά στο κτίσμα που σχεδιάσαμε και αναρωτιόμαστε αν εκείνο ή το άλλο σημείο θα μπορούσαν να είχαν σχεδιαστεί διαφορετικά; Μια αναρώτηση που μοιάζει να συνεχίζει δυνητικά τον σχεδιασμό, νοερά τούτη τη φορά, κι ας υπάρχει μπροστά μας το κτίριο κι ας σφύζουν από ζωή οι χώροι του. Εκεί, δηλαδή, που πιστεύαμε ότι είχαμε οριστικά τελειώσει μ’ αυτό το έργο, να το πάλι μπροστά μας, να μας προβληματίζει και να επαναφέρει ξανά εκείνη τη βασανιστική αίσθηση του ανολοκλήρωτου, αυτού που πρέπει επιτέλους να ολοκληρωθεί.

Αυτό το «νέο κοίταγμα» της σύνθεσης είναι προφανώς απόρροια του χρόνου που κύλησε από την υλοποίηση του αρχιτεκτονικού έργου, του χρόνου που πέρασε και άλλαξε κι εμάς τους ίδιους. Ενώ το έργο παραμένει το ίδιο, σαν μια παγωμένη και κρυσταλλοποιημένη στιγμή του παρελθόντος, την ίδια ώρα εμείς αλλάζουμε, εξελισσόμαστε, διαμορφωνόμαστε διαρκώς μέσα στις καθημερινές συνθήκες ενός ρευστού περιβάλλοντος που αενάως μεταβάλλεται. Είναι επόμενο, λοιπόν, μετά από χρόνια να κρίνουμε τα παλαιότερα έργα μας με άλλη ματιά.

Η σύνθεση μπορεί φαινομενικά να τελειώνει όταν δεν ξανασηκώνουμε το μολύβι, όταν η μελέτη περνά στην εφαρμογή και στο χτίσιμο, όταν το τυπωμένο σχέδιο βρίσκεται πια στα χέρια των μαστόρων, ανάμεσα στις σκαλωσιές του γιαπιού.

Το μυαλό όμως ποτέ δεν ησυχάζει, συνεχίζει να επεξεργάζεται το «τελειωμένο», να προσθέτει και να αφαιρεί, να γράφει και να σβήνει, να διορθώνει, να αμφιβάλλει, γιατί ποτέ δεν πρόκειται να απαντήσει οριστικά και με βεβαιότητα στην ερώτηση αν πράγματι η σύνθεση τελείωσε. Μια ερώτηση η οποία θα παραμένει, καταπώς φαίνεται, αναπάντητη.

Γράφει ο Ζήσιμος Λορεντζάτος: «Σπάνια οι ποιητές αφήνουν τα ποιήματά τους να ωριμάσουν απάνω στο δέντρο της ποίησης∙ τα κόβουν άγουρα, θα έλεγα, τα ποιήματά τους»1. Μήπως πρόκειται γι’ αυτό; Μήπως δεν είχε ωριμάσει η σύνθεση και βιαστήκαμε να την ολοκληρώσουμε, όταν αυτή ήταν ακόμη άγουρη; Γιατί πώς θα κρίνει κανείς με ασφάλεια την ωρίμανση του έργου πάνω στο «δέντρο της αρχιτεκτονικής»;

Μια ωρίμανση που την ίδια στιγμή θα το προστατεύει και από την αλλοίωση και το σάπισμα, αν κατά λάθος κοπεί ακατάλληλη στιγμή, διότι όσο άνοστο είναι το άγουρο φρούτο, άλλο τόσο είναι και το υπερβολικά γινωμένο.

Μπορεί, δηλαδή, η σύνθεση να χάσει τη φρεσκάδα της από το πολύ δούλεμα, να προσθέτουμε στοιχεία που δεν τα χρειάζεται, να τη στολίζουμε με περισσότερα «μαλάματα» απ’ όσα μπορεί ν’ αντέξει το πρόσωπό της, όπως θα ’λεγε ο ποιητής. Ποιος θα μπορούσε, λοιπόν, να αποφασίσει με σιγουριά για την κατάλληλη στιγμή, αφού ποτέ δεν γνωρίζουμε εκ των προτέρων, αλλά πάντα εκ των υστέρων, το αποτέλεσμα της απόφασής μας; Δύσκολα τα ερωτήματα κι ακόμα πιο δύσκολες οι απαντήσεις.

Ισως, όμως, αυτή η αμφιβολία που ποτέ –ευτυχώς– δεν γίνεται βεβαιότητα και που συνεχίζεται ακόμη και μετά την υλοποίηση του αρχιτεκτονικού έργου, να είναι τελικά η κινητήριος δύναμη που σπρώχνει τον αρχιτέκτονα (αλλά και τον κάθε καλλιτέχνη ή επιστήμονα) να συνεχίζει την εργασία του, την έρευνά του, τον αναστοχασμό του. Κι όσο περνάνε τα χρόνια να αποκτά εκείνη την πείρα που φέρνει η κοπιαστική και μακροχρόνια εργασία, ώστε να μαθαίνει σιγά σιγά πού πρέπει να προχωρά και πού να σταματά. Ισως, μάλιστα, αυτό να ’ναι και το γνώρισμα του καλού τεχνίτη, του καλού μάστορα: το πότε θα ορίσει το τέλος.

Ενα τέλος, όμως, που προοιωνίζεται μια καινούργια αρχή. Που μπολιάζει με φρέσκες ιδέες την επόμενη σύνθεση, έτσι που τελικά να πρόκειται για τη μία, την ενιαία Σύνθεση. Ολες εκείνες, δηλαδή, τις ιδέες, τις σκέψεις, τις εμπειρίες, τις μνήμες που αθροίζονται μέσα μας, αποτελώντας τη μαγιά από την οποία ξεπηδάνε μυστηριωδώς –σαν δώρο εξ ουρανού– οι νέες ιδέες. Μέσα στο χωνευτήρι του μυαλού που παραμένει η ενεργός πηγή κάθε σύνθεσης, παλιάς ή νέας.

Ενα είναι σίγουρο. Πάντοτε η καινούργια σύνθεση φέρει μέσα της στοιχεία από τις προηγούμενες που έχουμε εκπονήσει, σαν το γονιδίωμα του ζωντανού οργανισμού που τον συνδέει με όλους εκείνους που έχουν προϋπάρξει, ή όπως το διατυπώνει ο Αντόνιο Πόρτσια: «Ο,τι γεννιέται σ’ αυτόν τον κόσμο κουβαλάει μαζί του τα γερατειά αυτού του κόσμου»2.

Τη ζωή την ίδια που ξεκινά με τη γέννηση και συνεχίζει μέχρι τον θάνατο, ενώ ταυτόχρονα φέρνει και τον σπόρο που θα φυτρώσει στο μέλλον, συνεχίζοντας την αέναη εξέλιξή της μέσα στον χρόνο.


1. Ζήσιμος Λορεντζάτος, Collectanea, Δόμος, Αθήνα 2009
2. Αντόνιο Πόρτσια, Επιλογή από τις Voces, Στιγμή, Αθήνα 2018

*Αρχιτέκτονας, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Σύγχρονοι καλλιτέχνες δίνουν μορφή και χρώμα στη «Θεία Κωμωδία»
Με αφορμή τα 700 χρόνια από τον θάνατο του Ντάντε Αλιγκέρι μια μοναδική, περιοδεύουσα έκθεση με δημιουργίες πέντε εικαστικών διεθνούς ακτινοβολίας ξαναζωντανεύει το μνημειώδες έργο του Μέγιστου Ιταλού...
Σύγχρονοι καλλιτέχνες δίνουν μορφή και χρώμα στη «Θεία Κωμωδία»
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
«Θέλω τα έργα μου να είναι ανοιχτά σε κάθε βλέμμα και ανάγνωση»
Η ζωγράφος Ελέσα Αντύπα μιλά για την παρουσίαση της πρώτης ατομικής της έκθεσης και για τη τέχνη εν μέσω πανδημίας και τον ρόλο της στη χώρα.
«Θέλω τα έργα μου να είναι ανοιχτά σε κάθε βλέμμα και ανάγνωση»
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Νέα εκθέματα στην Αθήνα και αναδρομική Ρόρρη στην Ανδρο
Με ανανεωμένη παρουσίαση της συλλογής του θα υποδεχτεί τους επισκέπτες του το Ιδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή με την έναρξη λειτουργίας των μουσείων από τις 14 Μαΐου.
Νέα εκθέματα στην Αθήνα και αναδρομική Ρόρρη στην Ανδρο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας