Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο εικαστικός σημειολόγος της εποχής μας
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο εικαστικός σημειολόγος της εποχής μας

  • A-
  • A+
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΞΕΝΑΚΗΣ: 1931-2020

Koσμοπολίτης, πρωτοποριακός εικαστικός με προσωπικό οπτικό αλφάβητο και διεθνές εκτόπισμα, ο Κωνσταντίνος Ξενάκης έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών. Γεννήθηκε το 1931 στο Κάιρο, σπούδασε αρχιτεκτονική, διακόσμηση εσωτερικών χώρων και ζωγραφική στο Παρίσι, όπου εγκαταστάθηκε το 1973, αφού πρώτα έμεινε για ένα διάστημα στο Βερολίνο, ενώ τα τελευταία χρόνια ζούσε στην Αθήνα. Η πολιτική κηδεία του θα γίνει την Τετάρτη, στις 10 π.μ. στο Α’ Νεκροταφείο.

Ο Κωνσταντίνος Ξενάκης δημιούργησε προσωπικούς κώδικες με το έργο του που βρίσκεται σε διάλογο με το πολιτιστικό παρελθόν και στέκεται κριτικά στη σύγχρονη κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Με αφετηρία τα ιερογλυφικά, το ελληνικό αλφάβητο αλλά και το λατινικό και το ιαπωνικό μέχρι τα διεθνή σήματα κυκλοφορίας δομεί και αποδομεί σχήματα, σύμβολα, λέξεις και έννοιες και τις επανασυνθέτει σε νέους κώδικες που μεταφέρουν μηνύματα και ορίζουν τρόπους επικοινωνίας.

Εργο από την έκθεση «HEL(L)AS! Παντού!», συμμετοχή του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης στην 5η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης

Το 1967 στο Λουντ της Σουηδίας έκανε το πρώτο του «εικαστικό περιβάλλον», ενώ μεγάλα μνημειακά σύνολά του, καθώς και τοιχογραφίες και ανάγλυφα, έχουν παρουσιαστεί σε δημόσιους χώρους σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις. Οπως τα έργα του «Εκ-στασις» με ηλεκτροκινητικά γλυπτά, μουσική και μίμους (Παρίσι, 1969), «Οι κώνοι που έβγαζαν καπνούς», το 1972, μπροστά από τη Σχολή Καλών Τεχνών του Βερολίνου καθώς και οι ανάγλυφες κεραμικές πορείες έκτασης 670 τ.μ. για τον σταθμό αποχέτευσης της γαλλικής Κροσν (1985).

Πάντα ανήσυχος, πάντα παρεμβατικός, ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης και τον καταιγισμό πληροφοριών, που θεωρούσε παράνοια του αιώνα μας. «Αυτή η υπερπαραγωγή ιδιωμάτων και μηνυμάτων, αυτό το επικοινωνιακό μποτιλιάρισμα, όπου η πληθώρα εκμηδενίζει τη σημασία των λέξεων και των σημείων, με ώθησαν να καταγράψω και να περιγράψω αυτό το χάος με τον τρόπο ενός «γραφέα» των νεότερων χρόνων ή ενός σημειολόγου της εποχής μου, που θα ’ριχνε στη θάλασσα μια μπουκάλα με τις γραφές και τα μηνύματά του», έλεγε το 2014, με την ευκαιρία της έκθεσής του «No way out-Εικαστικές καταγραφές: χάρτες και κώδικες» στην γκαλερί Citronne, στον Πόρο.

«Με τους νέους μου χάρτες, ευρωπαϊκούς και παγκόσμιους, καταπιάνομαι με μια ποιητική διάθεση, με τον κόσμο αυτό, τον κόσμο της παγκοσμιοποίησης, τη νέα τάξη πραγμάτων, με άλλα λόγια με την παγκόσμια διακυβέρνηση και το πολιτικό τελετουργικό, το κράτος βίας.

Αυτή η χαρτογράφηση της κρίσης με απασχολεί όλο και περισσότερο και πιστεύω πως ο καλλιτέχνης-δημιουργός ευθύνεται με τη σιωπή του. Ζητώ το έργο μου να συμμετέχει στην ευρύτερη παιδεία και στην καταπολέμηση του μονοπωλίου εξουσίας που ασκείται ανά τον πλανήτη όπου οι πνευματικές αξίες έχουν χαθεί, ενώ τη θέση τους έχει πάρει η «οικονομία». Κάποτε το χρήμα ήταν το μέσο, τώρα είναι αυτοσκοπός. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αναζητώ την υπέρβαση στο έργο μου. Αυτή άλλωστε μας οδηγεί σε μια οικουμενική δημιουργία».

H Citronne έχει προγραμματίσει σε συνεργασία με το Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου την έκθεση «Κωνσταντίνος Ξενάκης. Ελλάδα και κώδικες γραφής», από τις 27 Ιουνίου έως τις 4 Οκτωβρίου.

«Σημασία έχει αυτό όπως είναι»

Kωνσταντίνος Ξενάκης ,«La mer Grecque», 2013. Από την προσεχή έκθεσή του στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου

Με τον Κωνσταντίνο Ξενάκη μάς συνέδεε φιλία τριάντα πέντε χρόνων: μια ισοβαρής και ισότιμη σχέση, παρά τη διαφορά της ηλικίας μας. Προσεκτικός ακροατής και συνομιλητής, ήθελε να μαθαίνει από μένα, επειδή ήμουν νεότερος.

Γνώρισα την περιπέτεια ενός Αιγυπτιώτη αστού από το Κάιρο της οικονομικής ευημερίας στο Παρίσι της απόλυτης ένδειας.

Την αυτοδιαμόρφωσή του στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια υπό το φάσμα του πρωτοποριακού καλλιτεχνικού αιτήματος και των κοινωνικών διεκδικήσεων με κέντρο τον Μάη του ‘68.

Την ιδιαιτερότητά του, έτσι όπως εκφράστηκε κατά τις δεκαετίες του ‘60 και του ‘70, με αμφισβητησιακό πρόσημο, αφού ο ευρωπαϊκός κόσμος δεν είχε καταφέρει να ανακτήσει την πρωτοκαθεδρία του στον παγκόσμιο χάρτη.

Την εικαστική πρωτοτυπία του, καθώς πειραματίστηκε σ’ όλες τις τεχνικές και σ’ όλους τους τρόπους, αξιοποιώντας τα σήματα, τα σινιάλα, τα σύμβολα, τους κώδικες, τους χάρτες ως πεδία ανάγνωσης της νέας παγκοσμιοποιημένης οικουμένης.

Συνεργαστήκαμε τρεις φορές με αφορμή το ανοιχτό ποίημά μου «Ειρηνικός Πολεμικός»:

Εξώφυλλο και οπισθόφυλλο της πρώτης έκδοσης, με το έργο του «Nature» (Ιδεόγραμμα/Παρουσία, Φεβρουάριος 2012).

Εξώφυλλο και οπισθόφυλλο της δεύτερης συμπληρωμένης έκδοσης, με τις συνθέσεις του «Ελλάδα 28-12-1931 μ.Χ., κόκκινη έκδοση» και «Εκτρέπω» (Αρμός/Παρουσία, 2019).

Σε συνεργασία με τη βιβλιοδέτιδα Ευαγγελία Μπίζα, δημιουργήσαμε ένα συλλεκτικό τρίπτυχο σε 12+3 αντίτυπα. Ο Κωνσταντίνος Ξενάκης συνεισέφερε τη μήτρα και το χαρτί πολυτελείας για να τυπωθεί ένα χαρακτικό του, το οποίο συνοδεύει το πρώτο τύπωμα του «Ειρηνικού Πολεμικού» που στοιχειοθετήθηκε στο χέρι από τον Αχιλλέα Δάρρα.

Μου έγραψε, όταν τον διάβασε: «Αυτό που βλέπουμε είναι όπως το βλέπουμε; Ή μήπως δεν το βλέπουμε καν διότι υπάρχει αλλιώς. Είσαι και δεν είσαι αυτό που ίσως είσαι. Σημασία έχει αυτό όπως είναι».

Βασίλης Κ. Καλαμαράς​​​​​​

 


 

 

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Θρίλερ με πλαστή Ποπόβα
Mια πολύ παράξενη υπόθεση με πλαστά έργα της Ρωσικής Πρωτοπορίας, που θυμίζει αστυνομική ταινία, ήρθε στη δημοσιότητα. Αφορά δύο πίνακες του Μαλέβιτς και της Ποπόβα, εμπλέκει το Μουσείο Ροστόβσκι Κρεμλ της...
Θρίλερ με πλαστή Ποπόβα
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Master and Commander της ελληνικής ζωγραφικής
Θεαματικές σκηνές από ιστορικές ναυμαχίες, εντυπωσιακές πυρπολήσεις, φουρτου­νιασμένες θάλασσες αλλά και ειδυλλιακά λιμάνια. Η έκθεση στο Ιδρυμα Θεοχαράκη φέρνει ξανά στο προσκήνιο τον «πατέρα της ελληνικής...
Master and Commander της ελληνικής ζωγραφικής
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
«Χρησιμοποιούμε τον υπολογιστή, όπως ο Ρέμπραντ το πινέλο»
Το εμβληματικό δίδυμο της σύγχρονης εικαστικής σκηνής γιορτάζει 50 χρόνια κοινής πορείας στη ζωή και στην τέχνη με την έκθεση «Τhe Beard Pictures» και μας μιλάει για τις... γενειάδες, σημείο των καιρών,...
«Χρησιμοποιούμε τον υπολογιστή, όπως ο Ρέμπραντ το πινέλο»
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Ωραίος ως Εγγονόπουλος!
Η έκθεση του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή «Με τα χρώματα του λόγου και τον λόγο των χρωμάτων» αποκαλύπτει μέσα από έργα τέχνης και ποίηση τον πληθωρικό και αινιγματικό κόσμο του πρωτοποριακού...
Ωραίος ως Εγγονόπουλος!
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Οταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος στήριζε τους μοντερνιστές
Μια έκθεση με ιστορική, πολιτική και αισθητική σημασία που φέρνει στο προσκήνιο, 100 χρόνια μετά, τη δράση της περίφημης Ομάδας Τέχνη και τις καινοτόμες πρωτοβουλίες του τότε πρωθυπουργού για τις τέχνες.
Οταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος στήριζε τους μοντερνιστές

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας