Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στην επικράτεια του μαύρου

Ξενοφώντας Σαχίνης «Καραβάκι στη Μαύρη Θάλασσα» 2018

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Στην επικράτεια του μαύρου

  • A-
  • A+
Με αφορμή εικαστική έκθεση.

Το μαύρο συμβολίζει τη ριζοσπαστική εξέγερση. Την καθορισμένη άρνηση, τη μόνιμη στάση αμφισβήτησης, άρνησης, αντίστασης. Πρόκειται για μια στάση με ιστορικό βάθος, που φτάνει μέχρι το (τότε) μαύρο χρώμα των αρχαίων αμφορέων και τη μέχρι τότε συνειδητοποίηση της τραγικότητας της ύπαρξης (βλ. αντίστοιχα την εμφάνιση και την ανάπτυξη της τραγωδίας).

Σήμερα, με βάση την ιστορική αισθητοκαλλιτεχνική πείρα και πρακτική, μας δίνεται η δυνατότητα για την παραδειγματική-επιστημολογική σύλληψη του πυρήνα της ολικής άρνησης και, διαμέσου της τέχνης, της διαρκούς άρνησης και συνάμα της συνειδητοποίησης και έκφρασης του τέλους των βεβαιοτήτων σε όλα τα επίπεδα, και πρώτιστα στο κοινωνικό-ιστορικό.

Βασίλης Γέρος, «Μετρώντας το φέγγος του μαύρου», 2019

Ο αναγκαίος και επιβαλλόμενος από την κριτική και ιστορική διαλεκτική ανθρωπιστικός διαφωτιστικός ορθολογισμός, ως διέξοδος της σύγχρονης ιστορικής κρίσης, είναι ανάγκη να επιβεβαιώνεται κάθε στιγμή, καθώς και η συνειδητοποίηση της ανάγκης αναζήτησης μιας ορθολογικής προοπτικής αναδημιουργίας και ανασυγκρότησης του Λόγου, του κοινωνικού είναι και κυρίως του γίγνεσθαι˙ του νεοανθρωπιστικού ξεπεράσματος της δομικής κρίσης του συστήματος, της δομικής-συστημικής και κατά τούτο και ψυχικής αβεβαιότητας.

Του ξεπεράσματος της υποβίβασης από το σύστημα του ανθρώπινου είναι στο τίποτα, σε απλό αντικαταστάσιμο και τροποποιούμενο κατά βούληση και ανάγκη προσωρινό εμπόρευμα.

Της μόνιμα εγκατεστημένης στενοχώριας και μελαγχολίας, και βέβαια της καθημερινής καταστροφικής βίωσής τους στη χώρα μας από το Καστελόριζο και εδώ (αναφερόμενοι κυρίως στα νεότερα χρόνια, αλλά όχι μόνον, καθόσον στη μακραίωνη ιστορία μας περάσαμε από σκλαβιές, περιπέτειες, διωγμούς κ.ά.). Αλλά και παγκόσμια το ίδιο συμβαίνει από τον καζινοκαπιταλισμό που δημιούργησε η επέλαση της παγκοσμιοποίησης.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες υπάρχει λύση;

Επιβάλλεται η ανυπέρβλητη ανάγκη συγκρότησης ενός σύγχρονου μεθοδολογικού και επιστημολογικού παραδείγματος του Aufhebung. Της αναζήτησης του ολικού Aufhebung (ξεπεράσματος) και διά της τέχνης, με επίκεντρο την τέχνη, τη σύγχρονη, τη μοντέρνα, ειδικότερα στη γραμμή του Μάλεβιτς. Της συνειδητής αναζήτησης μιας δομικά, μόνιμα αρνητικής αισθητικής στη γραμμή του Αντόρνο: Η συνειδητοποίηση της μόνιμης ανάγκης αναζήτησης του διαρκώς άλλου, του νέου, του καινοτόμου, του ριζοσπαστικού.

Μαύρο: Ελλειψη όλων των χρωμάτων, άρνηση του εξεζητημένου, του τεχνητά ωραίου-ωραιοποιημένου, του φενακιστικού ψευδο-αισθητισμού.

Μαύρο: Η καθορισμένη αρνητική αισθητική της αντίστασης, της μόνιμης αναζήτησης του ποιοτικού, του ανθρώπινου, του γνήσιου, του αυθεντικού, του άμεσου, ανεύρετων μέσα στη γενικότερη αλλοτρίωση των πάντων: Στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη καταστροφή, κοινωνική, ιδεολογική και πρώτιστα διανοητική-πνευματική: Ολική.

Μαύρο: Η άρνηση της άρνησης, άρα σύνθεση, ή τουλάχιστον συνειδητή προσπάθεια σύλληψης μιας ποιοτικά ολικά νέας σύνθεσης, αισθητικής - πολιτισμικής, αλλά συνάμα και κοινωνικής - πολιτικής - ιδεολογικής.

Μαύρο: Η άρνηση της καθολικής αλλοτρίωσης των κοινωνικών -και όχι μόνον- αλλοτριωτικών διαδικασιών και συνάμα καταπιεστικών καταστάσεων του ταξειφιλελευθερισμού, αλλά και γενικότερα του κυρίαρχου συστήματος σε παρακμή, σε κατάπτωση, που επιτείνει τις καταπιεστικές καταστάσεις και δομές, που έχει αναγάγει την όλο και σκληρότερη κυριάρχηση ως μοναδική αρχή.

Μαύρο: Αρνηση όλων των σύγχρονων καταπιεστικών και αλλοτριωτικών καταστάσεων σε όλες τις μορφές και εκφάνσεις τους.

Μαύρο: Η μόνη υπαρκτή σύγχρονη θετικότητα μέσα στην ολική άρνηση, που είναι συγχρόνως και φορέας της.

Μαύρο: Η άρνηση κάθε αντικειμενικού (objectif) στοιχείου ή αντικειμένου και, κατά τον Μάλεβιτς, η απαρχή της non-objectivité (της μη αντικειμενικότητας), το τέλος του κόσμου του αντικειμένου, εξ ορισμού ολοκληρωτικά αλλοτριωτικού και πραγμοποιημένου: αντικειμενοποιημένου (chosifié).

Και η θέση αυτή αποκτά σήμερα μεγαλύτερη σημασία, καθόσον βιώνουμε, ακόμη χειρότερα, μια απόλυτα αρνητική κατάσταση: Η κίνηση από το πράγμα (objet) ακόμη κατώτερα, στο chose (αντικείμενο άνευ αξίας και σημασίας). Εξ ου και η γενίκευση της νέας άκρως αρνητικής για τον άνθρωπο κατάστασης της αντικειμενοποίησης (chosification), κατά πολύ χειρότερη της πραγμοποίησης (réification), που κατά τον νεαρό Λούκατς μπορούσε να αποτελέσει τη βάση της συνειδητοποίησης του ανθρώπου, όπως στον 19ο αιώνα η αλλοτρίωση και μέσω αυτής συνειδητοποίηση της επαναστατικοποίησής του, όπως έγινε με την επανάσταση του 1918-21-23.

Η σύγχρονη όμως αντικειμενοποίηση δεν έχει δώσει ακόμη τέτοια δείγματα, καθόσον ο ρόλος της είναι κατά πολύ πιο καταστροφικός για τον σύγχρονο άνθρωπο και τις εξαρτώμενες τάξεις, αποτρέποντας, τουλάχιστον μέχρι τώρα, την όποια ιστορική συνειδητοποίηση. Υπάρχουν κινητοποιήσεις με μαζικότητα και συχνά με μεγάλη διάρκεια, αλλά δυστυχώς όχι ακόμη ιστορικοκοινωνική και ιδεολογική συνειδητοποίηση. Θα ξεπεραστεί η αντικειμενοποίηση; Αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση και συγχρόνως το μεγάλο ζητούμενο, μέσω της πιθανής επανεμφάνισης των πρωτοποριών, κοινωνικών και αισθητοκαλλιτεχνικών.

Το μαύρο ως πρακτική χρωματική κατασκευή, ακόμη και ως σύνθεση όλων των χρωμάτων είναι, κατά τον Μάλεβιτς, πάντοτε, η απαρχή μιας νέας ιστορικής περιόδου, της πνευματικής, απελευθερωτικής – φουτουριστικής και συγχρόνως ιδεολογικά απελευθερωτικής: της ιδεολογικής κριτικής ως διαδικασίας μόνιμης απελευθέρωσης, ως μιας κατάστασης τινάγματος προς τα εμπρός (fuite en avant) προς έναν κόσμο μη ορθολογικοποιημένο («non rationalisé»), προς την ανεύρεση και δημιουργία ενός «μη ορθολογικοποιούμενου ορθολογικού» («rationel non rasionalisé») (Αντόρνο) διά του πνευματικού στοιχείου που είναι φορέας του το Μαύρο. Στην απελευθέρωση και στην καθημερινή βίωσή της, προς την απελευθερωμένη πνευματικότητα από κάθε εξωτερικό-αντικειμενικό (δηλαδή αλλοτριωτικό) προσδιορισμό.

Προς μια πνευματικότητα-πνευματοποίηση, που ο καπιταλισμός έχει εξωθήσει στο επίπεδο της ουτοπίας των σχέσεων, των καταστάσεων, με αντιαλλοτριωτικό και απο-αλλοτριωτικό πάντοτε τρόπο. Ετσι η υποταγή στα αντικείμενα (κατάσταση πολύ πέραν και κατά πολύ κατώτερη από την πιθανή θετικότητα που ενείχε το περίφημο αντικειμενικό χεγκελιανό πνεύμα) οδηγεί στην άκρατη κυριαρχία του κόσμου των αντικειμένων, των αντικειμένων αυτών των ίδιων. Στην αντικειμενοποίηση παρά στο πνεύμα, διαγράφοντας από τον ορίζοντα κάθε διαλεκτική σχέση ή ακόμη και κάθε απλή διαλεκτοποίηση του αντικειμενικού με το υποκειμενικό-φαινομενικό, ιδεολογικό πνεύμα-στοιχείο με σύγχρονους και κριτικούς όρους. Στην απλή, καθαρή, πλήρη, απόλυτη, ολοκληρωτική αντικειμενικοποίηση.

Η τέχνη μέσα σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες του απόλυτα σύγχρονου παγκοσμιοποιημένου και πραγμοποιημένου ολικά («ολική πραγμοποίηση» Αντόρνο) κόσμου τοποθετείται στο au delà, στο πέραν από την καταναγκαστική βίωση της αλλοτριωμένης και ορθολογισμένης απόλυτα καθημερινότητας. Ετσι γίνεται το επίκεντρο της απελευθέρωσης, αλλά και συνάμα δυνητικός φορέας της ίδιας της απελευθερωτικής διαδικασίας (Μαρκούζε).

Μαύρο: Το χρώμα της διαρκούς αντίστασης, της άρνησης, της κριτικής. Μόνιμος φορέας της απελευθερωτικής «αισθητικής διάστασης» (Μαρκούζε). Της ιδέας, αλλά και της ίδιας της Απελευθέρωσης. Της εξόδου από τα βάθη της σύγχρονης σπηλιάς των νέων σκλάβων, για να παραφράσουμε στον Πλάτωνα.

* Κείμενο για τη συλλογική έκθεση με τον ίδιο τίτλο, της οποίας ο Β. Φιοραβάντες έχει την επιμέλεια, στην γκαλερί Art Prisma. Εγκαίνια: Σήμερα Παρασκευή, ώρα 20.00. Συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Γέρος Βασίλης, Ζιώγας Γιάννης, Γραμμένος Κορνήλιος, Καζάζης Γιώργος, Καλαμάρας Φίλιππος, Μαστρογιάννη Ασπασία, Σαραντοπούλου Χριστίνα, Σαχίνης Ξενοφώντας, Σιάγκρης Παναγιώτης, Σκούρτης Αγγελος, Σχορετσανίτη Ράνια, Τρανός Νίκος, Τσιμπλάκη Μαριτάσα, Φόρτσας Δημήτριος.

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Τα «Μυθ-ιστορικά» του Αλέκου Λεβίδη
Μια σειρά 25 έργων που φιλοτεχνήθηκαν στη διάρκεια τεσσάρων δεκαετιών (1980 - 2019) και φέρουν έντονα το αυτοβιογραφικό στοιχείο. Τα «Μυθ-ιστορικά» του Αλέκου Λεβίδη εκτίθενται στην Πινακοθήκη Νίκου...
Τα «Μυθ-ιστορικά» του Αλέκου Λεβίδη
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
10 επιμελητές προτείνουν 10 νέους καλλιτέχνες
Μια από τις πλέον δημοφιλείς και ιστορικές εκθέσεις σύγχρονης τέχνης, που ξεκίνησε πριν από 22 χρόνια, τα «ROOMS», επιστρέφουν δυναμικά. Ετσι, 10 επιμελητές εκθέσεων, ιστορικοί και θεωρητικοί της τέχνης...
10 επιμελητές προτείνουν 10 νέους καλλιτέχνες
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Χώρο στη γενιά των τριαντάρηδων
Στον πρωτοποριακό εκθεσιακό χώρο i-D ProjectArt, που έστησε στην Κανάρη η γνωστή ηθοποιός αλλά και απόφοιτος της Ecole Nationale des Beaux Arts Αντιγόνη Αμανίτου, γυναίκα με πάθος για την τέχνη και τα...
Χώρο στη γενιά των τριαντάρηδων
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Εξι εικαστικοί στη Σελήνη
Εξι εικαστικοί δημιουργοί, διαφορετικών καταβολών αλλά με κοινό άξονα τη διερεύνηση της μνήμης μέσα από αλληγορικές γραφές, συναντώνται στον εκθεσιακό χώρο της Φωκίωνος Νέγρη 16, του συλλέκτη Σωτήρη Φέλιου.
Εξι εικαστικοί στη Σελήνη
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Τέχνη νεανική και ανεξάρτητη
Οκτακόσιοι ανεξάρτητοι καλλιτέχνες που δρουν ομαδικά συμμετέχουν στις 60 πλατφόρμες από 17 χώρες που φιλοξενούνται στους χώρους της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, στο πλαίσιο της διεθνούς εικαστικής έκθεσης...
Τέχνη νεανική και ανεξάρτητη
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
To Platforms Project 2019 ανοίγει τις πύλες του
To Platforms Project 2019 ετοιμάζεται και οι 800 καλλιτέχνες και οι 116 εθελοντές σάς περιμένουν από την Πέμπτη 16 Μαΐου έως την Κυριακή 19 Μαΐου 2019 στον εκθεσιακό χώρο «Νίκος Κεσσανλής» της Ανωτάτης Σχολής...
To Platforms Project 2019 ανοίγει τις πύλες του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας