Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η βαθιά οδύνη του Μπέικον στο Παρίσι

«Second Version of Triptych 1944», 1988

Τate Gallery, londres presented by the artist, 1991
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η βαθιά οδύνη του Μπέικον στο Παρίσι

  • A-
  • A+
«Η κραυγή είναι το πιο άμεσο σύμβολο της ανθρώπινης ύπαρξης» έλεγε ο σπουδαίος ζωγράφος του 20ού αιώνα, που εκφράστηκε με το πινέλο σαν να κάθεται στο ψυχαναλυτικό ντιβάνι αγωνιώντας να αποτυπώσει την τραγικότητα της ζωής.

Το Κέντρο Πομπιντού στο Παρίσι εκθέτει ελαιογραφίες του σπουδαίου Ιρλανδού ζωγράφου Φράνσις Μπέικον και έχει ως τίτλο της έκθεσης «Βιβλία και Ζωγραφική». Παρουσιάζει 60 πίνακες, συμπεριλαμβανομένων 12 τρίπτυχων έργων του, που χρονολογικά ανήκουν στην τελευταία εικοσαετία της ζωής του 1971-1992.

Τα περισσότερα έργα είναι σπουδές ανθρώπινων σωμάτων, άλλα μεμονωμένα και άλλα ως τρίπτυχα (όλα στην ίδια διάσταση, δύο μέτρα ύψος επί ενάμισι, με την ίδια χρυσή κορνίζα), και μερικές αυτοπροσωπογραφίες από τη δεκαετία του 1970. Η μορφή του τρίπτυχου ήταν ένας οικείος τρόπος έκφρασης του Μπέικον και συχνά δημιουργούσε τα έργα του ως σειρές γύρω από το εκάστοτε θέμα του, όπως τη σταύρωση, τον Πάπα, προσωπογραφίες του ίδιου ή φίλων του.

Τα σώματα ή πρόσωπα τα οποία ζωγράφιζε ήταν πάντοτε εξουθενωμένα, ακρωτηριασμένα ή εντελώς παραμορφωμένα. Είναι πιθανό τα τρίπτυχα να αποτελούσαν για αυτόν διαφορετικές οπτικές ως εξιστορήσεις-ερμηνείες πάνω στο ίδιο γεγονός, κατονομάζοντας συχνά ο ίδιος τα θέματά του ως «φρικτά τυχαία γεγονότα» (συνηθισμένη νιτσεϊκή έκφραση).

Περιήγηση στην έκθεση «Βιβλία και Ζωγραφική» - Κέντρο Πομπιντού στο Παρίσι 

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η ζωγραφική του Μπέικον, γιατί, εκτός από την προσωπική του νοηματική ωμότητα, εντάσσει μια εκλεπτυσμένη δομή χωροταξικών επιπέδων με γεωμετρικούς, ενίοτε, διάφανους χώρους. Τολμηρός με τον εαυτό του και ικανός να εκφράζεται με το πινέλο, σαν να κάθεται στο ψυχαναλυτικό ντιβάνι και να αγωνιά να αποτυπώσει τον αγώνα, την τραγικότητα της ύπαρξης και τον ρεαλισμό της ίδιας της ζωής.

Με απόλυτα ισορροπημένη παλέτα και με ευελιξία στην ένταση, χρησιμοποιεί αποχρώσεις γήινες οι οποίες όμως δεν τον εμποδίζουν να ταιριάξει άψογα σε αυτές κορεσμένα κίτρινα, μπλε, βυσσινί ή πορτοκαλί, σχεδόν ατόφια, όπως βγαίνουν από το σωληνάριο, χρώματα. Γλόμποι, ηλεκτρικοί διακόπτες, καλώδια, μέχρι και χρωματισμένα βέλη ή λεπτότατες ντελικάτες γραμμές σαν βελόνες μέτρησης ύψους και μήκους επιδεικνύουν λεπτομέρειες ή δικές του σημειώσεις στον καμβά, που έρχονται να μας υποδείξουν μια φευγαλέα σκέψη του…

«Sand Dune», 1983

prudence cuming associates ltd

Οφείλουμε να αναφέρουμε πως η συγκεκριμένη έκθεση, λόγω του τίτλου της «Βιβλία και Ζωγραφική», θα έπρεπε να έχει μια πιο επεξηγηματική θεωρητική υποδομή. Να αποδώσουν δηλαδή μια ερμηνεία για το πώς θεωρούν οι επιμελητές τη «συνομιλία» μεταξύ των συγγραφέων και των αγαπημένων βιβλίων της προσωπικής βιβλιοθήκης του και του εικαστικού έργου του Μπέικον, κάτι που δεν υπάρχει αφήνοντας έτσι τελικά στους θεατές μια αινιγματική αίσθηση…

Μάλιστα είναι ένα θέμα που σχολιάστηκε και δεν πέρασε απαρατήρητο από τον γαλλικό Τύπο και τους κριτικούς τέχνης. Ως εκ τούτου δεν αποτελεί έκπληξη ότι οι επισκέπτες συναθροίζονται μπροστά από μια ταινία μικρού μήκους στην οποία ο Μπέικον μιλά για τις επιρροές του, Τσιμαμπούε, Ρέμπραντ, Βελάθκεθ, Γκόγια, Πικάσο, Ματίς, στη ζωγραφική και για τις σκηνές που τον σημάδεψαν από τα κινηματογραφικά έργα «Η απεργία» και «Θωρηκτό Ποτέμκιν» του Αϊζενστάιν και το «Ανδαλουσιανός σκύλος» του Μπουνιουέλ. Ενώ πάλι, σχετικά με τον τίτλο της έκθεσης, ελάχιστα μιλά για κάποια βιβλιογραφία, αναφορικά λέει πως έργα των Αισχύλου, Ελιοτ, Σέξπιρ και Προυστ επηρέασαν τις συνθέσεις κάποιων έργων του...

Ακριβέστερα, μοιρασμένα στον εκθεσιακό χώρο, υπάρχουν έξι μικρά δωμάτια με χαμηλό φωτισμό και άδειους τοίχους, εκτός του μετωπιαίου, στον οποίο λίγο ψηλότερα από το κέντρο του είναι τοποθετημένο ένα βιβλίο καλυμμένο με πλεξιγκλάς δίνοντας όμως την αίσθηση της ιερής εικόνας, ενώ ακούγονται κείμενα από το εκάστοτε βιβλίο. Αυτά τα εργα είναι: Αισχύλος «Ευμενίδες», Φρίντριχ Νίτσε «Μια διονυσιακή οπτική του κόσμου», Μισέλ Λεϊρίς «Καθρέφτης στην ταυρομαχία», T.Σ. Ελιοτ «Ερημη χώρα», Τζόζεφ Κονράντ «Η καρδιά του σκότους» και Ζορζ Μπατάιγ «Σφαγείο».

«Water from Running Tap», 1982

private collection

Επίσης, όσον αφορά τα έργα του Μπέικον της δεκαετία του 1970 με τις ανθρωπόμορφες φιγούρες, όσο και αν μας αρέσουν, θεωρούνται νοηματικά πιο απλουστευμένα σε σχέση με τα περισσότερο αφαιρετικά του, τα οποία είναι σπανιότερα και εμφανώς λιγότερα στην έκθεση και ανήκουν στην δεκαετία του ’80. Αυτά είναι τα εξής τέσσερα: «Sand Dune» (αμμόλοφος), ένα του 1981 και ένα του 1983, «Σκηνή δρόμου (με αυτοκίνητο σε απόσταση)» του 1985 και το «Τρεχούμενο νερό από βρύση» του 1982 (ο ίδιος ο Μπέικον ομολογεί στην ταινία πως το θεωρεί το πιο επιτυχημένο έργο του, «τι πιο δύσκολο να χρωματίσει κανείς, από το ίδιο το νερό που ρέει», δίνοντας έμφαση σε μια πιο μεταφορική ερμηνεία, σαν να μη βλέπει το ίδιο το νερό, αλλά να έχει κατά νου μια κοσμική ροή ή σύγχυση, μια διαταραχή και έναν στροβιλισμό…).

Τα παραπάνω έργα θεωρούνται πιο βαθυστόχαστα, επειδή οι φόρμες και οι άμορφες μάζες, που είναι το βασικό θέμα, θα μπορούσαν να υπονοήσουν κάποια σωματική δομή, ενώ έχουν πάρει τη μορφή εκρηκτικής ύλης, είτε της άμμου (με αποχρώσεις που θυμίζουν ανθρώπινη σάρκα) και της σκόνης (υπαρξιακός συμβολισμός, από εκεί ξεκινάμε και εκεί καταλήγουμε), είτε του νερού, είτε του (σχεδιασμένου) κενού χώρου στον αυτοκινητόδρομο…

Θα μπορούσε επίσης να ερμηνεύσει κανείς τη σωματική κατάρρευση μέσω αυτής της ύλης που έχει ζωγραφίσει με επιμελή σαφήνεια τα αφανή όριά της... Ακόμα θα μπορούσε να δει κάποιος την ύλη αυτή (για τα δύο έργα «Sand Dune») ως την κατάληξη μιας γαλαξιακής έκρηξης την οποία ακολουθεί ή καταστροφή ή η δημιουργία… Μάλιστα στα συγκεκριμένα έργα ο Μπέικον έχει προσθέσει ως υλικό δόμησης επάνω στον καμβά, για αυτήν ακριβώς την διαπίστωση, αληθινή άμμο και χρωματικό σπρέι (η εκρηκτικότητα του υλικού και της υφής) σε περιορισμένη και ελεγχόμενη επιφάνεια ή αλλιώς, ατάκτως μεν, με μέτρο και αισθητική ισορροπία δε.

Ιδιαίτερης προσοχής είναι και το έργο με παραπομπές στη φρίκη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου «Δεύτερη εκδοχή τρίπτυχου 1944» του 1988, με το αιματηρό κόκκινο φόντο και την υβριδική μορφή πάνω σε σκαμπό, με πλευρά και δόντια, να μας «κοιτά» τεντωμένη και στριφογυρισμένη ανάποδα, χωρίς ούτε καν να έχει μάτια... Μια πιο σύγχρονη εκδοχή της «κραυγής» του Μουνκ και της «Γκερνίκα».

Ο Φράνσις (1909) ήταν το δεύτερο παιδί από τα τέσσερα της ιδιαίτερα αυστηρής και πουριτανικής οικογένειας του ταγματάρχη του βρετανικού στρατού και επιτυχημένου εκπαιδευτή αλόγων, Αντον Μόρτιμερ Μπέικον, και της νεαρότερης κατά είκοσι χρόνια συζύγου του Κριστίν Γουίνιφερ.

Ο πατέρας του ήταν αδύνατον να δεχτεί τον φιλάσθενο Φράνσις με τις καλλιτεχνικές ανησυχίες και δεν ήταν λίγες οι φορές που μαστίγωνε τα παιδιά του με το καμτσίκι, για να τα φέρει στον ίσιο δρόμο. Η σχέση τους έφτασε στο τέλος της όταν ο Φράνσις αποκάλυψε την ομοφυλοφιλική του τάση στα δεκαέξι του χρόνια. Οταν κάποιες φορές μιλούσε για τις βίαιες αναμνήσεις του, είχε δηλώσει πως «γνώρισε από πολύ νωρίς την καταγωγή του φόβου και πως όπως τα ζώα ουρλιάζουν όταν φοβούνται, το ίδιο κάνουν και τα παιδιά. Η κραυγή είναι το πιο άμεσο σύμβολο της ανθρώπινης ύπαρξης».

Η χρονιά 1971, με την οποία ξεκινάει η έκθεση, είναι άκρως σημαδιακή στη ζωή του Μπέικον: όταν το Γκραν Παλέ στο Παρίσι διοργανώνει τη μεγάλη αναδρομική έκθεσή του, αυτοκτονεί σε ξενοδοχείο της πόλης ο σύντροφος του Τζόρτζ Ντάιερ. Ο Μπέικον πέθανε το 1992 σε νοσοκομείο της Μαδρίτης.

Ανεξαρτήτως αν κατάφεραν οι επιμελητές να υλοποιήσουν άρτια την έκθεση σε σχέση με τη θεματολογία της, δεν παύει να αποτελεί ένα μεγάλο εικαστικό γεγονός και ο Μπέικον να είναι από τους πολύ σημαντικούς καλλιτέχνες του 20ού αιώνα. Η έκθεση ξεκίνησε στις 11 Σεπτεμβρίου του 2019 και θα διαρκέσει μέχρι τις 20 Ιανουαρίου του 2020, ενώ πρέπει να σημειώσουμε πως ο χρόνος αναμονής για να φτάσει κανείς μέχρι την αίθουσα της έκθεσης ίσως αγγίζει και τις δύο ώρες.

*Εικαστικός-χαράκτης που ζει στο Παρίσι

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Ο Ελ Γκρέκο εντυπωσιάζει το Παρίσι
Η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα αναδρομική έκθεση για τον Θεοτοκόπουλο στη γαλλική πρωτεύουσα περιλαμβάνει 70 έργα, γνωστά αριστουργήματα αλλά και άγνωστες δημιουργίες από τα πρώτα βήματά του στην Κρήτη.
Ο Ελ Γκρέκο εντυπωσιάζει το Παρίσι
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Ουρές για τον ακριβοθώρητο Βερμέερ
Η έκθεση της χρονιάς όπως έχει χαρακτηριστεί η μπλοκμπάστερ «Vermeer and the Masters of Genre Painting», ή μήπως ένας θρίαμβος που κατέληξε σε φιάσκο, όπως αναρωτιέται η Le Monde; Την ημέρα των εγκαινίων...
Ουρές για τον ακριβοθώρητο Βερμέερ
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Ματιές στο σύγχρονο αθηναϊκό τοπίο
Τρία χρόνια μετά την τελευταία του ατομική έκθεση ο Αντώνης Στάβερης παρουσιάζει στη Συλλογή Σωτήρη Φέλιου, σε επιμέλεια της Ελισάβετ Σακαρέλη, τη νέα του έκθεση με τίτλο «Αλλόκοτη χλωρίδα της μνήμης».
Ματιές στο σύγχρονο αθηναϊκό τοπίο
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Οι μπιτ σκανδαλίζουν το Παρίσι
Mια συναρπαστική και πολυδιάστατη έκθεση, αφιέρωμα στο πρωτοποριακό αμερικανικό κίνημα των Βeat, παρουσιάζει με εξαιρετική προβολή το Κέντρο Πομπιντού, προσφέροντας στο κοινό ένα εντυπωσιακό πολιτιστικό...
Οι μπιτ σκανδαλίζουν το Παρίσι
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Ο Απολινέρ και οι διάσημοι φίλοι του
«Απολινέρ, το βλέμμα του ποιητή», μια σπουδαία έκθεση που συγκέντρωσε διεθνές ενδιαφέρον παρουσιάστηκε επί ένα τρίμηνο στο Παρίσι και εντυπωσίασε με την πρωτότυπη αναφορά σε έναν μεγάλο ποιητή, δίνοντας έμφαση...
Ο Απολινέρ και οι διάσημοι φίλοι του
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Από τη νύχτα στο φως
«Μεταμορφώσεις» είναι ο τίτλος της έκθεσης ζωγραφικής της Αννας-Μαρίας Τσακάλη, που παρουσιάζεται στο Παρίσι, στην γκαλερί Lefor Openo. Στα έργα της κυριαρχεί η φύση, με τη νύχτα να απλώνεται στο τελάρο. Μικρά...
Από τη νύχτα στο φως

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας