Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πέντε συν ένα «διαμάντια» της συλλογής Γουλανδρή

Το μουσείο εξωτερικά

Eurokinissi/ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πέντε συν ένα «διαμάντια» της συλλογής Γουλανδρή

  • A-
  • A+

Δεκαετία του 1950 στο Μανχάταν, ο εφοπλιστής Βασίλης Γουλανδρής και η καλλονή σύζυγός του Ελίζα ζουν το «αμερικάνικο όνειρο», μια κοσμική ζωή γεμάτη πλούτη, που τους φέρνει πιο κοντά στον κόσμο της τέχνης, στις γκαλερί και στα μουσεία της Νέας Υόρκης.

Η «μανία» του συλλέκτη αρχίζει να τους κυριεύει. Μπορεί να περιτριγυρίζονται από καλλιτέχνες και ντίλερ, ωστόσο με πίστη στο προσωπικό γούστο και στο ένστικτό τους δημιουργούν σταδιακά μια συλλογή από κορυφαία έργα μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης, ανεκτίμητης αξίας και φημισμένης σε όλο τον κόσμο.

Λέγεται πως το ζεύγος Γουλανδρή δεν έβλεπε την τέχνη ως επένδυση, αλλά τη βίωνε καθημερινά, ανάμεσα στους πίνακες, στα γλυπτά, στα μοναδικά έπιπλα και κομψοτεχνήματα που κοσμούσαν τις κατοικίες τους στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Οραμά τους ήταν να στεγάσουν τη μυθική συλλογή τους σε ένα μουσείο αντάξιό της.

Το ζεύγος Γουλανδρή στο Παρίσι, 1960

Μπορεί αυτό να μην έγινε εφικτό όσο ζούσαν, όμως μετά από περιπέτειες σχεδόν 27 χρόνων το μουσείο που ονειρεύονταν στην Αθήνα, το νέο Μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, ανοίγει επιτέλους τις πύλες του για το κοινό, στις 2 Οκτωβρίου, στην οδό Ερατοσθένους 13, στο Παγκράτι. Ενα πανέμορφο κτίριο που συνδυάζει το νεοκλασικό με το σήμερα, ένα υπερσύγχρονο μουσείο 7.250 τ.μ., άνετο, φιλικό, που εκτείνεται σε 11 ορόφους.

Πραγματικά αξίζει να εστιάσετε στον 1ο και στον 2ο όροφο όπου βρίσκονται τα «διαμάντια» από τα 180 εκθέματα με τις υπογραφές των Θεοτοκόπουλου, Σεζάν, Πικάσο, Βαν Γκογκ, Γκογκέν, Μονέ, Ντεγκά, Τουλούζ-Λοτρέκ, Μπρακ, Μιρό, Καντίνσκι, Πόλοκ, Μπέικον, Τζακομέτι και άλλων καλλιτεχνών, που παρουσιάζονται με πρωτότυπο, σκηνογραφικό τρόπο. Σχεδόν μπορείτε να τα αγγίξετε αφού δεν υπάρχουν διαχωριστικά κι όμως φυλάσσονται δρακόντεια, πίσω από «αόρατα» αλεξίσφαιρα τζάμια, με οπτικές ίνες και άλλα συστήματα υψίστης ασφαλείας.

Πριν όμως τα θαυμάσετε από κοντά, ας δούμε τα πιο σημαντικά βήματα της εξέλιξης της συλλογής Γουλανδρή -που δεν έχει αποκαλύψει όλα τα μυστικά της- μέσα από τα αναλυτικά κείμενα της Μαρίας Κουτσομάλλη-Μορώ, στον ογκώδη κατάλογο της συλλογής.

1

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco), «Η Θεία Μορφή»

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΔΟΥΛΓΕΡΗΣ

Το πρώτο και όπως αποδείχτηκε κορυφαίο έργο της συλλογής έχει χρώμα ελληνικό. Είναι η «Θεία Μορφή» του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, αγοράστηκε το 1956 από την γκαλερί Wildenstein & Co. και αντανακλά τη μόδα της εποχής προς τους παλαιούς δασκάλους.

«Η επιλογή της συγκεκριμένης αγοράς είναι συμβολική για πολλούς λόγους», αναφέρει η Μαρία Κουτσομάλλη-Μορώ στο λεύκωμα. «Πρώτον, πρόκειται για έναν Ελληνα ζωγράφο, ο οποίος ανακαλύφθηκε εκ νέου τον 19ο αιώνα(...). Δεύτερον, πρόκειται για έναν από τους τελευταίους πίνακες που αποδίδονται αποκλειστικά στον δάσκαλο και ανήκε ακόμη σε ιδιώτη. Τέλος, πρόκειται για ζήτημα προσωπικής φύσεως: η αγορά αποφασίστηκε με απόλυτη σύμπνοια των δύο συζύγων, αφού αμφότεροι ερωτεύτηκαν, θα τολμούσαμε να πούμε, την άχρονη γοητεία αυτής της μορφής του Χριστού».

2

Πολ Σεζάν, «Εξοχή του Ωβέρ-συρ-Ουάζ»

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Το παράδοξο είναι πως το ζεύγος Γουλανδρή δεν συνέχισε κλασικά... αλλά μοντέρνα. Μεταξύ 1957 και 1958 απέκτησαν τρία έργα του Πολ Σεζάν, ανάμεσά τους και την πανέμορφη «Εξοχή του Ωβέρ-συρ-Ουάζ», που είχε εκτεθεί στο περίφημο Armory Show το 1913. «Η επιλογή δεν ήταν βέβαια τυχαία: μεταξύ των πρωτοπόρων της μοντέρνας τέχνης, ο Cezanne άνοιξε τον δρόμο προς μια διαφορετική ζωγραφική -η οποία κέρδιζε σε υποκειμενικότητα ό,τι έχανε σε ρεαλισμό-με τη μέγιστη ιδιοφυΐα, το πείσμα και την αδιαφορία του για τη γνώμη του κόσμου.

Στους θαυμαστές και συνεχιστές του συγκαταλέγονται πολλοί άλλοι καλλιτέχνες, επίσης ιδιοφυείς, που στη συνέχεια θα κοσμήσουν τους τοίχους του ζεύγους Γουλανδρή: ο Pablo Picasso («Αν γνωρίζω τον Cezanne! ήταν ο ένας και μοναδικός δάσκαλός μου! Και βέβαια κοίταξα τους πίνακές του...Χρόνια ολόκληρα πέρασα μελετώντας τους...Ο Cezanne! Hταν σαν πατέρας όλων μας. Εκείνος μας προστάτευε»), ο Geroges Braque (“Στην απαρχή των πάντων, η επαφή με τον Cezanne. Ηταν κάτι περισσότερο από επιρροή, ήταν μύηση...”) ή ο Alberto Giacometti (“Το σχέδιο είναι η βάση για τα πάντα. Αλλά μόνο οι Βυζαντινοί ήξεραν να σχεδιάζουν. Και ο Cezanne. Kανείς άλλος”)».

3

Paul Gauguin, «Νεκρή φύση με μήλα και λουλούδια» 

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΔΟΥΛΓΕΡΗΣ

Με τον Πολ Γκογκέν ήταν όμως που έγιναν ευρύτερα γνωστοί στον κόσμο της τέχνης και των δημοπρασιών. Στις 14 Ιουνίου 1957 παρακολουθούν προσωπικά τη δημοπρασία της συλλογής της Αμερικανίδας Margaret Biddle στην γκαλερί Charpentier στο Παρίσι, όταν βγαίνει μια «Νεκρή φύση με μήλα και λουλούδια» του Πολ Γκογκέν και ο Ελληνας εφοπλιστής ξεδιπλώνει το... ταλέντο του. «Στην κατάμεστη αίθουσα οι προσφορές, που ξεκινούν από τα 25 φράγκα, αυξάνονται γοργά.

Ο Βασίλης αποκλείει δύο άλλους επίμονους διεκδικητές, επίσης Ελληνες, δεχόμενος να ανέβει στο ποσό των 104 εκατ. φράγκων (εκτός της προμήθειας της γκαλερί), δηλαδή στα 255.000 δολάρια. Πρόκειται για το απόλυτο ρεκόρ που έχει σημειωθεί ποτέ για πίνακα. το προηγούμενο ήταν 81.000 δολάρια για έναν πίνακα του Cezanne.

H κατακύρωση συνοδεύεται από παρατεταμένα χειροκροτήματα και τα ονόματα των Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή γίνονται πρωτοσέλιδο σε εφημερίδες όπως οι Le Monde και L’ Aurore, αλλά και στις New York Times, New York Herald Tribune, Daily Mail, Daily Telegraph και σε περιοδικά όπως τα Life, The New Yorker και Νewsweek». Eίναι η πρώτη και τελευταία φορά που το ζευγάρι πλειοδοτεί προσωπικά σε δημοπρασία. Στο μέλλον θα πραγματοποιούν αγορές με τη μεσολάβηση μεγάλων γκαλερί στη Νέα Υόρκη, στο Παρίσι, στο Λονδίνο, στην Ελβετία.

4

Βίνσεντ Βαν Γκογκ, «Τα Αλυσκάν»

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΔΟΥΛΓΕΡΗΣ

Μια δεκαετία αργότερα θα κάνουν μια τολμηρή κίνηση. Αγοράζουν, μέσω τριών διαφορετικών εμπόρων, τρία αριστουργήματα του Βίνσεντ Βαν Γκογκ. «Νεκρή φύση με καφετιέρα», «Τα Αλυσκάν», «Συγκομιδή ελιάς». Τρεις ελαιογραφίες που ο τραγικός ζωγράφος είχε κάνει το 1888-89 στην Αρλ, προσμένοντας τον φίλο του Πολ Γκογκέν, με την ελπίδα και τη χαρά να δίνουν τη θέση τους στην απογοήτευση όταν αντιλαμβάνεται ότι δεν έχουν τα ίδια όνειρα, με τα πρώτα σημάδια ψυχικής διαταραχής να εμφανίζονται, ενώ αποφασίζει να κλειστεί με τη θέλησή του σε ψυχιατρικό άσυλο.

«Η τριπλή είσοδος του Van Gogh στη συλλογή του ζεύγους Γουλανδρή της δίνει ώθηση προς μια νέα διάσταση: οι μουσειακοί θεσμοί αρχίζουν να πολλαπλασιάζουν τα αιτήματα για δανεισμούς, που το ζεύγος δέχεται με ευχαρίστηση τις περισσότερες φορές. Εκφράζουν με αυτόν τον τρόπο την επιθυμία τους να μοιράζονται τους θησαυρούς τους. Εχουν απόλυτη συναίσθηση του ρόλου τους ως «περαματάρηδων» γνώσης και θεματοφυλάκων μιας κοινής κληρονομιάς. Σχεδόν την ίδια περίοδο διαφαίνεται η ιδέα της δημιουργίας ενός ιδρύματος που θα φέρει το όνομά τους και θα εδρεύει στην Ελλάδα».

5

Pablo Picasso, «Γυμνή γυναίκα με σηκωμένα χέρια»

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Στα τέλη του 1973 πραγματοποιούν επιτέλους ένα όνειρο που έτρεφαν από καιρό: να αποκτήσουν έργο του Πάμπλο Πικάσο. H εκλογή τους στρέφεται στο «Νέος με ανθοδέσμη». «Το πορτρέτο με τη διφορούμενη γοητεία τούς ελκύει επειδή σηματοδοτεί μια αποφασιστική στιγμή στη διαδρομή του καλλιτέχνη. Ο Picasso εγκαταλείπει προοδευτικά τη γλυκιά μελαγχολία της Ροζ Περιόδου χάριν μιας ριζικά διφορούμενης ζωγραφικής, που ούτε ο ίδιος μπορεί ακόμη να προσδιορίσει με ακρίβεια», σημειώνει η Μ. Κουτσομάλλη-Μορώ.

Τρία χρόνια αργότερα θα προστεθεί στη συλλογή τους η εξαιρετική «Γυμνή γυναίκα με σηκωμένα χέρια», που ο Πικάσο είχε ζωγραφίσει αμέσως μετά τις «Δεσποινίδες της Αβινιόν». «Αυτό το κορυφαίο έργο, που είχε περάσει από τα χέρια των Ambroise Vollard, Paul Guillaume και Walter P. Chrysler, παρουσιάζει την ίδια αναίδεια, την ίδια ελευθερία στον τόνο, την ίδια άμεση και καθαρή επεξεργασία με τις περίφημες «Δεσποινίδες».

Προχωρά όμως ακόμη μακρύτερα στην καινούρια κατεύθυνση: τα χρώματα απέχουν πλέον πολύ από τους παστέλ τόνους, η στάση της γυναίκας θέλει να είναι πιο ελεύθερη και διόλου συμπλεγματική. Με το συγκεκριμένο έργο ο Picasso κλονίζει τα ίδια τα θεμέλια του ισχύοντος ως τότε ορισμού του ωραίου, χρησιμοποιώντας σκόπιμα τη γυναικεία μορφή για να εξαγγείλει μια νέα ζωγραφική, μια νέα σύλληψη της τέχνης».


5+1

 

Auguste Rodin, «Αιώνια άνοιξη»

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Οι ακούραστοι συλλέκτες ίδρυσαν το 1979 το Ιδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή και την ίδια χρονιά εγκαινίασαν το μουσείο τους στην Ανδρο, που κάθε καλοκαίρι, μέχρι σήμερα, παρουσιάζει εξαιρετικές εκθέσεις, φέρνοντας διεθνή αέρα στο νησί. Ο Βασίλης Γουλανδρής πέθανε τον Απρίλιο του 1994, όμως δύο χρόνια πριν είχε αρχίσει να βάζει σε ρότα το φιλόδοξο σχέδιο της δημιουργίας ενός Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης στην Αθήνα.

Τότε είχε προταθεί στην κυβέρνηση Μητσοτάκη να παραχωρηθεί ένας χώρος στη Ρηγίλλης για να ανεγερθεί το μουσείο, με έξοδα του ιδρύματος, σε σχέδια του διάσημου αρχιτέκτονα Ι.Μ. Πέι και να γίνει δωρεά της μυθικής συλλογής στο ελληνικό δημόσιο. Η απάντηση ήταν θετική, ωστόσο η ανακάλυψη ευρημάτων από το Λύκειο του Αριστοτέλη στη συγκεκριμένη περιοχή ματαίωσε τα φιλόδοξα σχέδια και η δημιουργία του μουσείου έγινε πολύχρονη περιπέτεια.

«Μετά τον θάνατο του συντρόφου της, η Ελίζα Γουλανδρή θα αγοράσει λίγα έργα, εκφράζοντας κυρίως την κλίση της στη σύγχρονη τέχνη. Από την περίοδο 1870-1945 που τόσο πολύ αγαπούσε ο Βασίλης, δεν θα αποκτήσει παρά μόνο ένα έργο, την “Αιώνια άνοιξη” του Auguste Rodin: μια ωδή αγάπης γι’ αυτή τη γυναίκα που έμεινε μόνη, χωρίς την αδελφή ψυχή με την οποία είχε μοιραστεί μια ζωή γεμάτη περιπέτειες, πάθη και, κυρίως, αγάπη». Η Ελίζα Γουλανδρή έφυγε από τη ζωή το 2000.

 

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Μια μυθική συλλογή αποκαλύπτεται
Το εντυπωσιακό κτίριο στο Παγκράτι, το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, ανοίγει τις πύλες του για το κοινό στις 2 Οκτωβρίου για να θαυμάσουμε 180 έργα των Θεοτοκόπουλου,...
Μια μυθική συλλογή αποκαλύπτεται
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Το «Τσίκι-Τσίκι» του Αλέξη Ακριθάκη και το καμένο Μάτι του Βασίλη Βρεττού
Δεν πρόλαβε να μπει ο Σεπτέμβριος και το Μουσείο Μπενάκη υποδέχεται το φθινόπωρο με ένα πλούσιο εκθεσιακό πρόγραμμα και στα τέσσερα κτίριά του
Το «Τσίκι-Τσίκι» του Αλέξη Ακριθάκη και το καμένο Μάτι του Βασίλη Βρεττού
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
«Νυχτερινή περίπολος» σε γυάλινο κουτί
Φέτος συμπληρώνονται 350 χρόνια από τον θάνατο του Ρέμπραντ φαν Ράιν (1606-1669) και το Rijksmuseum του Αμστερνταμ μετά τη μεγαλειώδη έκθεση «Ολοι οι Ρέμπραντ», έβαλε μπρος τη συντήρηση του αριστουργηματικού...
«Νυχτερινή περίπολος» σε γυάλινο κουτί
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Ερωτικά γυμνά με έμπνευση Μπουκόφσκι
Φανατικός αναγνώστης και θαυμαστής του Τσαρλς Μπουκόφσκι, ο συλλέκτης Βλάσης Φρυσίρας, διαβάζοντας την ποιητική συλλογή του με τίτλο «Η αγάπη είναι ένας σκύλος από την κόλαση» («Love is a Dog from Hell»),...
Ερωτικά γυμνά με έμπνευση Μπουκόφσκι
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Ο «Σωτήρας του κόσμου»... εξαφανίστηκε
Πού στον κόσμο βρίσκεται ο «Σωτήρας του κόσμου»; Ο περίφημος πίνακας του Λεονάρντο ντα Βίντσι, επρόκειτο να εκτεθεί τον περασμένο Σεπτέμβριο στο Μουσείο του Λούβρου στο Αμπου Ντάμπι, ωστόσο έκτοτε αγνοούνται...
Ο «Σωτήρας του κόσμου»... εξαφανίστηκε
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Θρίλερ με πλαστή Ποπόβα
Mια πολύ παράξενη υπόθεση με πλαστά έργα της Ρωσικής Πρωτοπορίας, που θυμίζει αστυνομική ταινία, ήρθε στη δημοσιότητα. Αφορά δύο πίνακες του Μαλέβιτς και της Ποπόβα, εμπλέκει το Μουσείο Ροστόβσκι Κρεμλ της...
Θρίλερ με πλαστή Ποπόβα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας