Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Σπάνιες μάσκες θεάτρου και τελετουργίας

Μάσκες από τον Αμαζόνιο, το Μπουτάν και από τη Μιανμάρ

Σπάνιες μάσκες θεάτρου και τελετουργίας

  • A-
  • A+

Επιστροφή σε μια από τις αρχαιότερες μορφές της δημιουργίας και της τέχνης, που σηματοδοτεί ανά τους αιώνες το ανθρώπινο συναίσθημα, έρχεται να μας δείξει η σπάνια στην κατηγορία της έκθεση τελετουργικών μασκών και συνοδευτικών αντικειμένων της συλλογής του διδάκτορα Ψυχοπαθολογίας του Πανεπιστημίου του Παρισιού και συγγραφέα Φώτη Καγγελάρη.

Την έκθεση, που εγκαινιάζεται αύριο στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Αθηνών, επιμελείται ο ίδιος ο συλλέκτης σε συνεργασία με τον πρύτανη και καθηγητή της ΑΣΚΤ Πάνο Χαραλάμπους. Αποτελεί μέρος της συλλογής από περίπου 1.000 μάσκες διαφόρων υλικών και διαστάσεων και ανάλογο αριθμό συνοδευτικών αντικειμένων (μουσικά όργανα, ενδύματα, κοσμήματα, υφάσματα, τελετουργικά αντικείμενα και 300 περίπου μαριονέτες και φιγούρες θεάτρου).

• Κύριε Καγγελάρη, τι σημαίνει για εσάς η συλλογή της μάσκας;

Είναι το αποτέλεσμα μιας επίπονης και επίμονης και συστηματικής αναζήτησης δεκαετιών σ’ όλες τις χώρες του κόσμου, συχνά σε αντίξοες συνθήκες και ακόμα περισσότερο δυσκολότερες πολιτισμικές προσεγγίσεις για την απόκτηση των μασκών αυτών, αλλά και για τη μεταφορά τους. Ορισμένες εξ αυτών είναι εξαιρετικά σπάνιες, προερχόμενες από φυλές υπό εξαφάνιση ή ήδη πολιτισμικά χωρίς παρουσία στον χάρτη.

Οι μάσκες αυτές θα μπορούσαν να διαχωριστούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες. Αυτές με θεατρική σκοπιμότητα, όπως οι noh, οι μάσκες των ινδικών επών, της Κορέας ή του Βιετνάμ, κάτι αντίστοιχο προς τα ελληνικά προσωπεία ή τις μάσκες της Commedia de l’ Arte, και οι μάσκες οι οποίες έχουν ένα τελετουργικό χαρακτήρα με σκοπό την πρόσκληση ή την εκδίωξη μεταφυσικών δυνάμεων, ενδιάμεσων πνευμάτων, θεοτήτων. Βέβαια, καταλαβαίνουμε πόσο σχηματικός είναι αυτός ο διαχωρισμός αφού και οι μάσκες του θεάτρου, το ίδιο το θέατρο είναι συχνά μια αναπαράσταση των χθόνιων και ουράνιων καταστάσεων.

• Ποιος λέτε ότι είναι ο σκοπός της δημιουργίας τους;

Οι μάσκες των οποίων ο χαρακτήρας είναι προσανατολισμένος στην τελετουργία, ας το αποκαλέσουμε προς το Ιερό, έχουν ως σκοπό την πρόσκληση ή την εκδίωξη μεταφυσικών δυνάμεων για την ευόδωση των μεγάλων συμβολικών στιγμών που αφορούν τη ζωή της κοινότητας –θεϊκές επέτειοι, τελετές μύησης, κυνηγιού κ.ά.- ή την ευόδωση προσωπικών δυσκολιών και ιδιαίτερων στιγμών- ευχές ή ξόρκι, για τον τοκετό, τη θεραπεία ψυχολογική ή οργανική, το τραύμα, τη συνοδεία στο θάνατο.

• Ποιο σκοπό, επίσης, υπηρετούν;

Η μάσκα ως πολιτισμική καταβολή της ανθρωπότητας είτε μέσω μιας προ-θρησκευτικής εκδοχής (ανιμισμός, μαγεία,...) είτε στο πλαίσιο μιας οργανωμένης θρησκευτικής έκφρασης (ινδουισμός, βουντού...) υπηρετεί την επιθυμία του ανθρώπου να επιβληθεί στις δυνάμεις της φύσης, την επικράτηση του συμβολικού άξονα επί του «πράγματος», αλλά με εξωφυσικά -προλογικά μέσα που συναντούν το «πράγμα» συμβολικά. Οπως και σήμερα συμβαίνει εξ άλλου στον δυτικό άνθρωπο όταν κάνει λιτανείες ή προσεύχεται, με σκοπό τη συνοχή, διατήρηση και ασφάλεια της κοινότητας.

• Μπορούμε δηλαδή, επιγραμματικά, να πούμε ότι η μάσκα είναι «λόγος» που αρθρώνει συναίσθημα;

Πρόκειται για μανική συνάντηση, λοιπόν, με το θείο, το Ετερον, τον Μεγάλο Αλλο, όπου ο θεός ενσαρκώνεται σε λόγο σαμάνου ή μάγου ως λόγος σημασίας και εξ αυτού ερμηνείας. Η μάσκα λειτουργεί και ως αφετηρία της «επανάστασης» που έφερε στο προσκήνιο της σύγχρονης τέχνης κυρίως το ρεύμα του μοντερνισμού, από την αυγή του 20ού αιώνα.

Ως τρανό παράδειγμα, μπορούμε να αναφέρουμε το όνομα του Πικάσο. Οι «Πρώτες τέχνες» μπολιάζουν δημιουργικά τη δυτική τέχνη με κεντρικό σημείο αναφοράς τις «Δεσποινίδες της Αβινιόν» του Πικάσο, το 1907. Ο θεατής παρατηρεί ότι τα πρόσωπα των γυναικών του πίνακα είναι μάσκες της φυλής Φανγκ της Γκαμπόν, τις οποίες ο ζωγράφος περιεργαζόταν στο Μουσείο του Τροκαντερό όπου είχαν μεταφερθεί από τις αφρικανικές αποικίες.

Η δυτική τέχνη δεν θα είναι, πια, η ίδια. Το ποτάμι του μοντερνισμού παρασύρει την παλαιά τέχνη και μέσω της ρήξης της φόρμας, έτσι όπως την ξέραμε έως τότε, εκκολάπτονται και δημιουργούνται όλα τα κινήματα που διασχίζουν τον 20ό αιώνα και όχι μόνο. Περισσότερα στοιχεία μπορεί να βρει ο αναγνώστης στο βιβλίο μου «Το πράγμα, η λέξη και ο κόσμος» (εκδόσεις Αρμός).

Εκθεση τελετουργικών μασκών και συνοδευτικών αντικειμένων. Συλλογή: Φώτη Καγγελάρη. Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Αθηνών, Αίθουσα Παλαιάς Βιβλιοθήκης, Πειραιώς 256. Διάρκεια: 7 έως και 16 Φεβρουαρίου. Ωρες επίσκεψης: 11.00-18.00 καθημερινά, εκτός Κυριακής.
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Ενας κλασικός της αφαίρεσης στον Πόρο
Μια διπλή έκθεση, η πρώτη που διοργανώνεται μετά τον θάνατό του, με πρωτοβουλία της Τατιάνας Σπινάρη-Πολλάλη, αφουγκράζεται την αμφιθυμία και τα τοπία της μνήμης του Κώστα Πανιάρα με επιλεγμένα έργα του από το...
Ενας κλασικός της αφαίρεσης στον Πόρο
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
«Με ενδιαφέρουν τα θραύσματα που χτίζουν την εικόνα μας»
Το αποτύπωμα του χρόνου στην ύλη και η ανασύνθεσή της με άλλη διάσταση είναι διαχρονικό θέμα το οποίο έχει απασχολήσει πολλούς καλλιτέχνες. Η γλύπτρια Αλεξάνδρα Αθανασιάδη είναι σίγουρα μια εξ αυτών καθώς...
«Με ενδιαφέρουν τα θραύσματα που χτίζουν την εικόνα μας»
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Η θρησκεία της Αμπράμοβιτς
Με νηστεία, διαλογισμό και βουτιές σε παγωμένο νερό προετοίμασε η διάσημη Σέρβα καλλιτέχνιδα τους Ελληνες περφόρμερ που παρουσιάζουν τη δουλειά τους, δοκιμάζοντας τις αντοχές τους (αλλά και των θεατών).
Η θρησκεία της Αμπράμοβιτς
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Ο «αιώνιος έφηβος» της Υδρας
Ο ζωγράφος του χρώματος και της ζωής, ο Παναγιώτης Τέτσης, από το 1948 που εξέθεσε για πρώτη φορά στην Πανελλήνια Εκθεση της Αθήνας μέχρι σήμερα, 68 συναπτά έτη, εξακολουθεί να μετουσιώνει την καθημερινή...
Ο «αιώνιος έφηβος» της Υδρας
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Γκρέμισε τα σύνορα ζωγραφικής και γλυπτικής
Tα χρώματα ήταν οι «βιταμίνες» του, το ψαλίδι και το χαρτί τα «παιχνίδια» του, όπως μου έλεγε στις συζητήσεις μας για την «Ελευθεροτυπία» ο Παύλος Διονυσόπουλος, ο διεθνής εικαστικός Pavlos, ο καλλιτέχνης των...
Γκρέμισε τα σύνορα ζωγραφικής και γλυπτικής
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Τέσσερις ζωγράφοι δίνουν ραντεβού στον Πόρο
Γνωστοί δημιουργοί με αναγνωρίσιμο ιδίωμα, οι Γ. Αδαμάκος, Τ. Μαντζαβίνος, Αγγ. Παπαδη-μητρίου, Γ. Ψυχοπαίδης συνοικούν με τον Κώστα Πανιάρα και αντιμάχονται τη λήθη, διεισδύοντας με τα έργα τους στα άδυτα της...
Τέσσερις ζωγράφοι δίνουν ραντεβού στον Πόρο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας