Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Για τα κορίτσια που γίνονται γυναίκες

Η ψυχολόγος και συγγραφέας Μαριαλένα Σπυροπούλου

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Για τα κορίτσια που γίνονται γυναίκες

  • A-
  • A+

Η συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ρου», ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια, κάνει την παρθενική της εμφάνιση στη λογοτεχνία, πλάθοντας μια δεκαοχτάχρονη ηρωίδα, αθώα αλλά και τολμηρή, που φεύγει από το νησί της και αφήνεται στη ζωή

Ρου από Ρούλα - Ζαχαρούλα. Ενα προικισμένο αλλά και τραυματισμένο κοριτσάκι από την Ιο αναζητά μια νέα ζωή στην Αθήνα και καταλήγει να μαζεύει τρίχες από το πάτωμα κομμωτηρίου. Τι βλέπει, όμως, πάνω του η ψυχολόγος Βέρα Νικολάου και το πείθει να έρχεται στο ιατρείο της, να της μιλά για όσα πέρασε, όσα ζει, όσα έχει μέσα του;

Οι ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες έχουν ψωμί για τη λογοτεχνία, φτάνει ο συγγραφέας να ξέρει να τις χειρίζεται με δημιουργική φαντασία, να τις ελευθερώνει από τα όρια ενός ντιβανιού ή έστω πολυθρόνας, να τις πλουτίζει με πρόσωπα και τόπους.

Αυτό ακριβώς κάνει η ψυχολόγος Μαριαλένα Σπυροπούλου στο μυθιστόρημα «Ρου» (εκδόσεις Μεταίχμιο), ένα από τα νέα βιβλία που πολύ διαβάζονται και συζητιούνται. Κι αν κάνει με αυτό την είσοδό της στη λογοτεχνία, δεν είναι καθόλου πρωτάρα στη δημόσια έκθεση με κείμενά της, αφού έγραφε παλιότερα στην «Εφ.Συν.» και τώρα συνεχίζει στην «Καθημερινή».

Τι δουλειά έχει μια ψυχοθεραπεύτρια στη λογοτεχνία; Τι κενό μπορεί να καλύπτει η γραφή σε μια επιστήμονα, που έτσι κι αλλιώς τον λόγο χρησιμοποιεί για να βοηθήσει τους «αρρώστους» της;

Δεν ξέρω τι δουλειά έχει μια ψυχοθεραπεύτρια στη λογοτεχνία. Ή τι δουλειά έχει ένας συγγραφέας στην ψυχοθεραπεία. Εάν γνωρίζαμε τα πάντα με κάθε λεπτομέρεια, ίσως δεν θα τα κάναμε. Η λογοτεχνία και η επιστήμη ξεκινούν από μια ανάγκη να γνωρίσεις το άγνωστο. Η πρώτη ανακύπτει από μια ασυνείδητη επιθυμία, η δεύτερη από λογική επεξεργασία. Νομίζω ότι σε μένα ξεκίνησαν μαζί.

Είχα ανάγκη να λέω ιστορίες και αυτές οι ιστορίες κάτι έκαναν στο περιβάλλον μου, οπότε κατευθύνθηκα προς την ψυχανάλυση και την ψυχολογία, για να θεραπεύσω τα «κενά» μου ή να δώσω απαντήσεις στα ερωτήματα της ψυχής μου, και έτσι να βοηθήσω επιστημονικά πλέον τους ανθρώπους.

Και όσο προχωρούσε η επιστημονική γνώση, η αναλυτική βιωμένη γνώση, όσο «θεραπευόμουν» τόσο πιο κοντά ερχόμουν με την πρωταρχική μου ανάγκη, εκείνη των πέντε και έξι ετών, που ήταν να λέω ιστορίες. Να τις γράφω πλέον, γιατί και αυτό θεραπεύει τελικά και εμένα και ενδεχομένως και κάποιους άλλους.

Mια ψυχαναλύτρια είναι αυτή που «αναγκάζει» την ηρωίδα σας να αφηγηθεί την ιστορία της. Γιατί αυτή η επιλογή; Για λόγους ασφαλείας και γνώριμων εδαφών; Επειδή όντως το επάγγελμά σας από μόνο του έχει μια συνάφεια με τη λογοτεχνία, προσφέρει υλικό και ήρωες;

Δεν υπάρχει λογική απάντηση. Το σίγουρο είναι ότι δεν επιθυμώ να γράψω «ψυχολογική» λογοτεχνία, δηλαδή να γίνω μια ειδικός, που γράφει στον ελεύθερο χρόνο της και λογοτεχνία, ορμώμενη ή στηριζόμενη από τα περιστατικά της. Δεν υποτιμώ καθόλου όσους το κάνουν, άλλωστε εκτιμώ και αγαπώ τον Ιρβιν Γιάλομ, απλώς δεν έχω καθόλου αυτό τον στόχο. Η λογοτεχνία προϋπάρχει σε μένα και είναι ανεξάρτητη από την επιστημονική σκευή μου, άσχετα με τον χρόνο που εξεδόθη το πρώτο μου βιβλίο.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι υπονοώ πως γράφω καλά, αυτό θα το κρίνουν άλλοι. Εγώ απλώς επισημαίνω ότι η Βέρα είναι μια τυχαία ηρωίδα, η ενσάρκωση μιας «μητέρας» που τυγχάνει να είναι ψυχαναλύτρια, όπως και εγώ. Θα μπορούσε να είναι δασκάλα, γιατρός ή οτιδήποτε άλλο. Από την άλλη, γράφω για μένα αρχικά και μετά για τον αναγνώστη. Οπότε γράφω για κάτι που με καίει, για αυτά που ξέρω, και παίρνω υλικό από την ασυνείδητη και συνειδητή ζωή μου, χωρίς να αυτοβιογραφούμαι.

Πώς θα συστήνατε τη Ρου και, κυρίως, πώς βγήκε από μέσα σας; Γιατί αυτή και όχι άλλη;

Η «Ρου» είναι περισσότερο συμβολισμός παρά πραγματικότητα. Το παιχνίδι της νουβέλας είναι ότι είναι όλα συμβολικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν διαβάζεται και στο πρώτο επίπεδο η ιστορία. Η Ρου είναι η Κοκκινοσκουφίτσα και κάθε κορίτσι που βγαίνει πρώτη φορά στο δάσος της ζωής και της σεξουαλικότητας.

Αρα, είναι αθώο αλλά και τολμηρό, καίγεται από επιθυμία, αλλά έχει και συστολή. Νιώθει, αλλά δεν ξέρει τι σκέφτονται οι άλλοι για εκείνη, έρχεται πρώτη φορά αντιμέτωπη με το βλέμμα του Αλλου.

Ηθελα να γράψω για το πώς γίνεται το κορίτσι γυναίκα, ποιος το ενοχοποιεί και ποιος το απενοχοποιεί την ίδια στιγμή. Ηθελα να γράψω μάλλον για τη δυσκολία όλων των γυναικών με τη σεξουαλικότητά τους και ότι αυτό ξεκινά από το σώμα και τη θέση που ασυνείδητα παίρνουμε στη ζωή, καθώς και με τις φαντασιώσεις μας. Γι’ αυτό η Ρου είναι πολλά πράγματα, όπως και όλες οι γυναίκες της νουβέλας.

Η ψυχοθεραπεία προσπαθεί να σώσει, να βοηθήσει. Η λογοτεχνία;

Η λογοτεχνία στέκεται υπεράνω όλων των σκοπών. Δεν προσπαθεί να κάνει κάτι, είναι. Ή τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε να είναι η τέχνη. Να μην μπαίνει στο στενό καλούπι της όποιας στράτευσης, ακόμα και εάν είναι ο καλύτερος των καλύτερων σκοπών. Γράφουμε γιατί μάλλον δεν γίνεται να μη γράφουμε.

Και εάν αυτό σώσει, βοηθήσει, διασκεδάσει, χαλαρώσει, ψυχαγωγήσει, συγκινήσει, είναι ακόμα ένα κέρδος. Και εάν μείνει κάτι κλασικό, τότε η αγωνία του δημιουργού ακούμπησε πολλές πανανθρώπινες αγωνίες. Αλλά αυτό δεν αφορά τον λογοτέχνη εν προκειμένω ή δεν θα έπρεπε να τον ενδιαφέρει.

Κάνετε ένα απαιτητικό, ψυχοφθόρο επάγγελμα και συγχρόνως γράφετε στην «Καθημερινή», ενώ έχετε και οικογενειακές υποχρεώσεις (ένα μικρό παιδί). Είστε πολύ εργατική ή απλώς ξεχειλίζετε και έχετε ανάγκη από πολλές και διαφορετικές διεξόδους;

Οπως θα έχετε ήδη καταλάβει, αυτό που ζω εμένα μου φαίνεται φυσιολογικό. Καμιά φορά καταλαβαίνω ότι μπορεί να μην είναι, όταν συναντώ ανθρώπους που αναρωτιούνται γι’ αυτό. Νομίζω ότι εκ του αποτελέσματος αποδεικνύεται πως είμαι πολύ πειθαρχημένη.

Τίποτα δεν μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος χωρίς πειθαρχία. Αλλά το ζήτημα δεν είναι εάν είσαι εργατικός, γιατί και εργατική είμαι. Αγαπώ την εργασία, και τη σκληρή εργασία, τη θεωρώ διαφυγή πολλών κακών. Σε ό,τι με αφορά, έχω μεγάλη ενορμητική πίεση, όπως θα έλεγε και η ψυχαναλύτριά μου. Δηλαδή είμαι ένας άνθρωπος, όπως πολύ σωστά το εντοπίζετε, που ξεχειλίζω.

Οπότε για να μην πνιγώ εγώ ή το παιδί μου εν προκειμένω, διοχετεύω την ενέργειά μου σε μετουσιώσεις λογοτεχνικές και επιστημονικές, επαγγελματικές.

Δεν διαλέξατε έναν «στρωτό» τρόπο αφήγησης. Ποια είναι η σχέση σας ως αναγνώστριας με τη λογοτεχνία; Τι και ποιους αγαπάτε;

Δεν ξέρω τι σημαίνει στρωτός τρόπος αφήγησης. Ηθελα να πω μια ιστορία με τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι εγώ την αφήγηση. Ετσι και αλλιώς έχω και εγώ στο μυαλό μου πολλές φωνές και πολλά πίσω-μπρος… Η σχέση μου με τη λογοτεχνία είναι παθιασμένη, ερωτική και συντροφική. Διαβάζω λογοτεχνία σαν βάλσαμο και από επιλογή. Δεν ψυχαναγκάζομαι να διαβάσω το τάδε ή το δείνα, ούτε έχω διαβάσει όλους τους κλασικούς επειδή πρέπει.

Γι’ αυτό και μου λείπουν έργα που θα τα συναντήσω τη στιγμή που πρέπει. Αγαπώ διαφορετικά πράγματα, από τον μαγικό υπερρεαλισμό των Λατινοαμερικανών, τον κόσμο που χτίζει το αμερικανικό μυθιστόρημα, λατρεύω τον Φίλιπ Ροθ, τις εσωτερικές διακυμάνσεις αλλά και την ψυχρότητα και σκληρότητα πολλών γυναικών συγγραφέων, όπως είναι η Βιρτζίνια Γουλφ, η Γιόκο Ογκάουα, η Τόνι Μόρισον, η Ελφρίντε Γέλινεκ. Αγαπώ τους «καταραμένους», αλλά και τους Γάλλους όπως είναι ο Ουελμπέκ.

Αγαπώ την ποίηση και τον ποιητικό λόγο. Αλλά όσο μεγαλώνω κουράζομαι με την αφαίρεση, θέλω περισσότερη σύνθεση, θέλω ιστορία ολοκληρωμένη.

Μπήκατε στη λογοτεχνία με περίσκεψη ή με φιλοδοξία; Εχετε ήδη στο μυαλό σας ένα ακόμα βιβλίο;

Ναι, έχω ξεκινήσει να το γράφω, αλλά θα καθυστερήσει να βγει προς τα έξω. Και λόγω χρόνου και λόγω πεποίθησης ότι δεν πρέπει να βγαίνουν τα βιβλία σε λιγότερο από τρία χρόνια το ένα από το άλλο. Εχει μια σοφία το χρονικό περιθώριο των τριών χρόνων, για πολλά πράγματα, και κυρίως για τον δημιουργό.

 

ART - ΝΕΑ
Η βαρβαρότητα της αυτοδικίας μας περιμένει στη γωνία
Ο διευθυντής σύνταξης του «Der Spiegel» έγραψε το μυθιστόρημα «Φόβος», που αναστάτωσε το γερμανικό αναγνωστικό κοινό ενώ έγινε αμέσως μπεστ σέλερ και ταινία. Θέμα του ένας φόνος, μια αυτοδικία, με τον ένοχο να...
Η βαρβαρότητα της αυτοδικίας μας περιμένει στη γωνία
ART - ΝΕΑ
«Υπάρχει σκοτάδι και σύγχυση στο μυαλό του Ελληνα»
Ο Νίκος Α. Μάντης δεν είναι τυχαία ένα από τα πιο επιτυχημένα και συζητημένα πρόσωπα της λογοτεχνίας μας. Δείτε τι κάνει στους «Τυφλούς». Καταφέρνει να βγάλει πέρα μια τεράστια, λαβυρινθώδη αφήγηση,...
«Υπάρχει σκοτάδι και σύγχυση στο μυαλό του Ελληνα»
ART - ΝΕΑ
«Ο έρωτας είναι η αφορμή να μιλήσουμε για τα υπόλοιπα»
Η συλλογή διηγημάτων του «Ομορφοι έρωτες» -δεκαπέντε ιστορίες σε 162 σελίδες- κοσμεί το αναγνωστικό μας καλοκαίρι. Κι ενώ θα μπορούσε το καθένα να είναι και ένα μυθιστόρημα, ο 34χρονος ανερχόμενος συγγραφέας...
«Ο έρωτας είναι η αφορμή να μιλήσουμε για τα υπόλοιπα»
ART - ΝΕΑ
Κάτω τα χέρια από την Ελενα Φεράντε
Το λαβράκι του Γκάτι προκάλεσε μέγα θόρυβο και σκάνδαλο. Δεν πρέπει να έχει παρά ελάχιστους συμμάχους ο Ιταλός δημοσιογράφος, που «αποκάλυψε» δήθεν την πραγματική ταυτότητα της περίφημης Ιταλίδας συγγραφέα,...
Κάτω τα χέρια από την Ελενα Φεράντε
ART - ΝΕΑ
Ηδονοβλεψίας στον κόσμο του νεαρού Καβάφη
Ο Καβάφης της Σωτηροπούλου θα κάνει ένα άγριο εσωτερικό ταξίδι στο σκοτάδι της δημιουργίας και του σεξ. Τίποτα, ούτε στον τίτλο ούτε στο εξώφυλλο του μυθιστορήματος, δεν φανερώνει τον Καβάφη, «Τι μένει από τη...
Ηδονοβλεψίας στον κόσμο του νεαρού Καβάφη
ART - ΝΕΑ
Φεμινιστής ή ισλαμόφοβος;
Ο Αλγερινός συγγραφέας Κάμελ Νταούντ διχάζει τη Γαλλία. Ενα άρθρο του στη «Μοντ», με το οποίο κατήγγειλε τον αραβικό κόσμο για «αρρωστημένη σχέση με τις γυναίκες», έκανε δεκαεννέα διανοούμενους να τον...
Φεμινιστής ή ισλαμόφοβος;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας