• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 30.0°C / 34.6°C
    3 BF
    36%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.6°C / 30.5°C
    2 BF
    46%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    29°C 29.4°C / 30.4°C
    3 BF
    44%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    3 BF
    34%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 30.9°C / 30.9°C
    4 BF
    45%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 27.0°C / 27.0°C
    1 BF
    38%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    23°C 23.4°C / 25.9°C
    1 BF
    38%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    30°C 30.2°C / 30.2°C
    3 BF
    43%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 27.7°C / 30.8°C
    3 BF
    58%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.8°C / 26.9°C
    1 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    30°C 28.8°C / 32.8°C
    2 BF
    42%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 27.7°C / 27.7°C
    3 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    3 BF
    61%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    0 BF
    29%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    32°C 29.5°C / 32.7°C
    4 BF
    29%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 28.2°C / 28.8°C
    5 BF
    63%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    33°C 32.1°C / 34.0°C
    3 BF
    31%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 26.0°C / 26.3°C
    3 BF
    60%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.7°C / 28.4°C
    3 BF
    38%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 26.3°C / 26.3°C
    1 BF
    44%

Ο Σερζ Λε Μπορν προετοιμάζει τον χώρο στο Μουσείο Μπενάκη

Οι Ελληνες διάδοχοι της Μαρίνα Αμπράμοβιτς

  • A-
  • A+

Η διεθνής Σέρβα έρχεται για να μυήσει στα μυστικά της τέχνης της μια νέα γενιά καλλιτεχνών, που θα δοκιμαστεί σκληρά για επτά εβδομάδες στην περφόρμανς μακράς διάρκειας.

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ιδρύματός της μας μιλάει για το πρωτότυπο εγχείρημα με τίτλο «As οne», που διοργανώνεται σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό Οργανισμό ΝΕΟΝ, αλλά και για όσα έμαθε κοντά στην ακούραστη «γιαγιά της περφόρμανς»

Σταρ, γκουρού, δασκάλα ή γιαγιά της περφόρμανς; Πολλοί χαρακτηρισμοί περιβάλλουν ένα όνομα: Μαρίνα Αμπράμοβιτς. Η διάσημη καλλιτέχνις, που σε λίγους μήνες γίνεται 70 χρόνων και συνεχίζει με απίστευτη ενέργεια να διευρύνει με τη δουλειά της τα όρια του σώματος και του μυαλού, προσγειώνεται την Τρίτη από τη Νέα Υόρκη στην Αθήνα, όπου θα μείνει για περίπου τρεις εβδομάδες

Δεν έρχεται για να παρουσιάσει κάποιο από τα περίφημα έργα της, αυτά που κάνουν τον κόσμο να συγκινείται, να οργίζεται, να κλαίει, να φοβάται, να ανατριχιάζει.

Πρώτο μέλημά της είναι το ελληνικό πρότζεκτ με τίτλο «As one», που οργανώνει το ίδρυμά της σε συνεργασία με τον οργανισμό Πολιτισμού ΝΕΟΝ, από 10 Μαρτίου μέχρι 27 Απριλίου στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς.

Στόχος είναι να αναδειχτεί μια νέα γενιά Ελλήνων καλλιτεχνών στην τέχνη της μεγάλης διάρκειας περφόρμανς. Ομως και οι υπόλοιποι -θαυμαστές ή περίεργοι- δεν θα μείνουν παραπονεμένοι.

Η Αμπράμοβιτς θα δώσει το απόσταγμα από τις εμπειρίες της με διαλέξεις, ενώ με εργαστήρια θα δείξει τη γνωστή μέθοδό της που οδηγεί σε... νιρβάνα - ρωτήστε τη Lady Gaga που την έχει δοκιμάσει να σας πει σχετικά.

Ηρεμος αναβρασμός επικρατεί αυτές τις μέρες στο Μουσείο Μπενάκη, στο αίθριο του οποίου και στους ορόφους θα πραγματοποιηθούν οι περφόρμανς. Ο συνιδρυτής του αμερικανικού Ιδρύματος Αμπράμοβιτς (ΜΑΙ) και καλλιτεχνικός διευθυντής του, Σερζ Λε Μπορν, βρίσκεται ήδη εκεί από τις αρχές Ιανουαρίου για να οργανώσει και να συντονίσει τα πάντα.

Ολα άρχισαν με ένα ανοιχτό κάλεσμα των δύο ιδρυμάτων για συμμετοχή σε περφόρμανς, στο οποίο ανταποκρίθηκαν 300 άτομα. Η επιτροπή κατέληξε στα 30, που θα δοκιμαστούν σκληρά για επτά εβδομάδες σε μακράς διάρκειας περφόρμανς, με θέματα που αφορούν άμεσα την Ελλάδα αλλά και την παγκόσμια κοινότητα, όπως η οικονομική κρίση, ο πόλεμος και οι πρόσφυγες, η ελευθερία και οι περιορισμοί της.

Επίσης, από τη Βραζιλία και τη Βρετανία θα έρθουν τρεις ομάδες που θα παρουσιάσουν εκ νέου το «Cleaning the Mirror» (1995), το συγκλονιστικό έργο όπου η διεθνής Σέρβα αγκάλιαζε και ξέπλενε έναν σκελετό, σε μια μεταφορική τελετουργία της απώλειας και της μνήμης.

«Κάθε καλλιτέχνης μόνος και όλοι μαζί “σαν ένα”, κάθε θεατής μόνος και όλοι μαζί “σαν ένα” να βιώσουν “σαν ένα” μια μοναδική εμπειρία», μας λέει ο Σερζ Λε Μπορν, που αποκαλύπτει στην «Εφ.Συν.» λεπτομέρειες γι' αυτό το πρωτόγνωρο για τη χώρα μας εγχείρημα, αλλά και πώς είναι να συνεργάζεται κανείς με την Αμπράμοβιτς.

• Με ποιον τρόπο επιλέχτηκαν οι καλλιτέχνες;

Βασικά θέλαμε να είναι Ελληνες. Λίγοι είναι οι ξένοι. Ηταν μια ανοιχτή πρόσκληση, δεν υπήρχε περιορισμός στην ηλικία ή στο να είναι κάποιος καλλιτέχνης. Η επιλογή ήταν δύσκολη, ιδιαίτερα στη δεύτερη φάση, για να καταλήξουμε από τους 50 στους 30 που θα πάρουν μέρος.

Ορισμένοι είναι ήδη ηθοποιοί και χορευτές, αλλά δεν μέτρησε η «προϋπηρεσία». Οι περισσότεροι είναι νέοι, όπως συμβαίνει συνήθως σε τέτοιες περιπτώσεις, όμως υπάρχουν και πιο μεγάλοι σε ηλικία, στα 40 τους, ενώ μια γυναίκα είναι στα 50 της.

• Τι ακριβώς θα δείξουν;

Πολλές, μεγάλης διάρκειας περφόρμανς στο αίθριο και στα διαφορετικά επίπεδα του μουσείου. Εξι περφόρμερ θα παρουσιάζουν καθημερινά επί οκτώ ώρες τη δουλειά τους, έξι φορές την εβδομάδα, επί επτά εβδομάδες.

Οι υπόλοιποι θα κάνουν οκτάωρες περφόρμανς για κάποιες μέρες. Σε ελάχιστες περιπτώσεις θα υπάρχουν αντικείμενα. Θα είναι μόνοι, στην αναμέτρηση με τον εαυτό τους. Μια τραγουδίστρια όπερας θα χρησιμοποιήσει τη φωνή της, ένας θα έχει μόνιτορ με κάμερα που τον παρακολουθεί, κάποια άλλη θα χρησιμοποιήσει ορισμένα έπιπλα, τραπέζι και καρέκλα. Ενας συγγραφέας δεν θα γράφει αλλά θα μιλάει μόνο, θα βρεθεί σε πεδίο που δεν του είναι οικείο...

• Οι συμμετέχοντες θέλουν να γίνουν διάδοχοι της... Αμπράμοβιτς;

Οταν κάναμε την επιλογή αποφύγαμε κάθε πρόταση που έμοιαζε οπτικά ή με άλλους τρόπους με τη δουλειά της Μαρίνα. Μιλήσαμε με τους υποψήφιους, υπήρξε ανταλλαγή. Η περιγραφή της δράσης είναι σημαντική για εμάς, είμαστε οι αρχιτέκτονες.

Τους ρωτάμε τι θα κάνουν το πρώτο λεπτό και πρέπει να το περιγράψουν. Ωστόσο, στη συνέχεια πρέπει οι ίδιοι να σκηνοθετήσουν τον εαυτό τους. Πώς θα πετύχουν τη δράση για τους ίδιους και πώς θα εμπλέξουν το κοινό σε αυτό που κάνουν.

• Οποιοσδήποτε μπορεί να κάνει μια περφόρμανς;

Εδώ είστε περισσότερο εξοικειωμένοι με το θέατρο και τον χορό, όμως η περφόρμανς είναι μια διαφορετική πρακτική, παρότι υπάρχει συγγένεια ανάμεσα σε αυτά τα είδη. Το να είσαι στη σκηνή για δύο ώρες και να ερμηνεύεις έναν ρόλο, το να τραγουδάς όπερα σε μια παράσταση δεν είναι το ίδιο με μια πολύωρη περφόρμανς όπου είσαι ο εαυτός σου.

Οι ρίζες τής μεγάλης διάρκειας περφόρμανς είναι τα φυσικά όρια του ανθρώπου. Είναι η αίσθηση του ρίσκου, σωματικού και πνευματικού, γιατί ίσως ξέρεις τι θα συμβεί την πρώτη μέρα, αλλά ποτέ δεν μπορείς να είσαι σίγουρος για τις επόμενες, τι θα συμβεί στο τέλος της εβδομάδας. Είναι αυτό που ονομάζω «άγνωστη περιοχή» και αυτή είναι η πιο ενδιαφέρουσα. Φανταστείτε έναν Μαραθώνιο - πολλά αλλάζουν στην πορεία.

• Σε ορισμένες παλαιότερες περφόρμανς της, η Αμπράμοβιτς έφτανε σε ακραίο σημείο, κινδύνευε ακόμα και η ζωή της, από την ίδια ή τους θεατές.

Τώρα δεν θα υπάρξει κάτι σοκαριστικό ή προκλητικό. Δεν είναι αυτός ο σκοπός μας. Ασφαλώς, δεν είναι τα πάντα εύκολα στην περφόρμανς, υπάρχει φυσικός κίνδυνος γι' αυτόν που την κάνει, ωστόσο όλα είναι υπό έλεγχο.

• Επιθυμείτε να αναδείξετε θεματικά με τις δράσεις το «ελληνικό πρόβλημα»;

Είναι πολύ σημαντικά όλα αυτά που συμβαίνουν σήμερα στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Ωστόσο, τα προβλήματα που θίγονται μέσα από τις δράσεις δεν είναι μόνο ελληνικά, είναι για τον κόσμο που αλλάζει γύρω μας.

Αντιμετωπίζετε τώρα μια προσφυγική κρίση για γεωγραφικούς λόγους, όμως πρόσφυγες υπάρχουν και στη Γαλλία, την Ιταλία, τη Γερμανία. Οπως και η οικονομική κρίση αφορά τους πάντες. Οι σύγχρονοι καλλιτέχνες δεν μιλούν άμεσα αλλά έμμεσα για τα προβλήματα του καιρού μας και μερικοί προσπαθούν να τα λύσουν.

• Πώς προέκυψε η συνεργασία του Ιδρύματος Αμπράμοβιτς με το ΝΕΟΝ;

Ο ιδρυτής του ΝΕΟΝ, Δημήτρης Δασκαλόπουλος, παρακολουθεί τη δουλειά της Αμπράμοβιτς και συλλέγει έργα της εδώ και 20 χρόνια. Θα ήταν πιο απλό γι' αυτόν να την καλέσει να κάνει ένα σόου στην Αθήνα, ωστόσο προτίμησε να κάνει κάτι για τη διάδοση στο ευρύ κοινό της σύγχρονης τέχνης.

Η ιδέα της συνεργασίας ξεκίνησε όταν κάναμε ένα αντίστοιχο με το ελληνικό πρότζεκτ, το «Terra Comunal», στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας. Είμαστε δύο μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί με τον ίδιο σκοπό, που είναι κατά βάση εκπαιδευτικός, και συνεργαζόμαστε για την προώθηση της τέχνης της περφόρμανς.

• Ποιος είναι ο στόχος του ΜΑΙ;

Δεν είμαστε στον χώρο του εμπορίου, δεν πουλάμε περφόρμανς, βασιζόμαστε στις ανταλλαγές και τις συνεργασίες. Θέλουμε να αναγνωρίζεται η περφόρμανς ως έργο τέχνης, να έχει την ίδια αξία όπως ένας πίνακας ζωγραφικής και αυτό είναι δύσκολο, γιατί δεν υπάρχει το εμπορικό κομμάτι από πίσω.

Η επόμενη μέρα μας απασχολεί πολύ. Είναι σημαντικό να δημιουργήσουμε ένα δίκτυο όπου οι καλλιτέχνες που παίρνουν μέρος στις περφόρμανς θα μπορούν να συνεχίσουν να δουλεύουν μαζί.

Να δημιουργηθεί μια κοινότητα, δηλαδή. Αυτό προσπαθούμε να κάνουμε με το ΝΕΟΝ και είμαι σίγουρος ότι η συνεργασία μας θα συνεχιστεί με διάφορους τρόπους.

• Τι είναι η περίφημη «Μέθοδος Αμπράμοβιτς»;

Μια σειρά ασκήσεων που έχει εξελίξει και διδάσκει η ίδια. Μπορεί ο καθένας να πάρει μέρος και να μείνει όσο θέλει στα εργαστήριά της. Πρώτα υπάρχει ένας χώρος αναμονής όπου αφήνεις τα προβλήματά σου.

Μπαίνεις μετά σε ένα άλλο μέρος και κάνεις ορισμένες ασκήσεις. Σκοπός είναι να βρεθείς με τον εαυτό σου, να αυτοσυγκεντρωθείς, να διαλογιστείς, να καταλάβεις το σώμα σου και να εξερευνήσεις το μυαλό σου.

Δεν χρειάζονται ιδιαίτερες ικανότητες γι’ αυτό. Απλώς πρέπει να απομακρυνθείς από την κανονικότητα της ζωής σου. Στρεφόμαστε εντός μας για να καταλάβουμε τον εαυτό μας πριν επιχειρήσουμε να κατανοήσουμε τους άλλους, προκειμένου να μοιραστούμε πράγματα και να προχωρήσουμε μαζί.

«Ο ηθοποιός δείχνει κέτσαπ, ο περφόρμερ το αληθινό αίμα»

Ο Σερζ Λε Μπορν γεννήθηκε στη Γαλλία όπου σπούδασε μάρκετινγκ και το 1997, όταν γνώρισε τη Μαρίνα Αμπράμοβιτς, μετά τη συμμετοχή της στην Μπιενάλε Βενετίας, διατηρούσε τη δική του γκαλερί στο Παρίσι. «Ηδη από τότε την απασχολούσε τι σημαίνει για τον καλλιτέχνη να αφήνει μια κληρονομιά.

Οταν κάνεις γλυπτά, ζωγραφική, είναι πιο απλό, ενώ όταν ασχολείσαι με περφόρμανς είναι πιο δύσκολο», μας λέει ο ίδιος. «Το 2009 η Μαρίνα αποφάσισε να δημιουργήσει ένα ίδρυμα για το κοινό, που θα προωθεί την περφόρμανς και τις καλλιτεχνικές συνεργασίες.

Εχουμε κάνει πολλά πρότζεκτ στο εξωτερικό, από την Ιταλία μέχρι την Αυστραλία και τη Βραζιλία, και τώρα είμαστε στην Ελλάδα. Το επόμενο βήμα θα είναι ακόμα ένα πείραμα για εμάς. Χτίζουμε αυτό το ίδρυμα με κάθε δράση που κάνουμε».

• Πώς θα περιγράφατε την Αμπράμοβιτς;

Είναι βαθιά κι αληθινή, όπως οι περφόρμανς της. Δεν είναι δύσκολος άνθρωπος. Είναι πολύ απλή, αστεία. Εχει τρομερή ενέργεια, κανόνες, ξέρει να αυτοσυγκεντρώνεται και να ελέγχει τον εαυτό της. Παίρνει δύναμη μέσα από τις περφόρμανς που κάνει επί 40 χρόνια.

Κυρίως έχει περιέργεια, να ταξιδέψει, να γνωρίσει καινούργια μέρη, η επαφή με τους ανθρώπους είναι πολύ σημαντική γι' αυτήν. Είναι καλή φίλη, πολύ ανθρώπινη. Είναι δυνατή και ευαίσθητη ταυτόχρονα. Δεν διαφέρει από εμάς.

Επειδή είναι διάσημη, συνήθως οι άλλοι τη σκέφτονται μέσω της εικόνας που παρουσιάζεται στα σόσιαλ μίντια, αλλά αυτό δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα.

• Τι μάθατε από αυτήν;

Είναι σπουδαία δασκάλα, θα το διαπιστώσετε αν παρακολουθήσετε τα εργαστήρια της. Ξέρει πώς να μιλήσει στους καλλιτέχνες και στον κόσμο, με απλό, κατανοητό τρόπο. Η περφόρμανς γι' αυτήν είναι τρόπος ζωής. Οπως λέει η ίδια, ένας ηθοποιός στη σκηνή δεν δείχνει το αίμα, βάζει κέτσαπ, ο περφόρμερ όμως δείχνει το αληθινό αίμα.

• Ποιες περφόρμανς της σας αρέσουν περισσότερο;

Δύσκολο να απαντήσω. Θα έλεγα ότι όλη η δουλειά της είναι μία. Γιατί η μια περφόρμανς την οδηγούσε στην άλλη. Οπότε μιλάμε για το «σώμα» της δουλειάς της. Είναι πρωτοποριακή γιατί έθεσε το θέμα του «γένους» ήδη από τη δεκαετία του ’70.

Θεωρώ όμως εξαιρετικά σημαντικό το «BalΚan Baroque», το είχα πρωτοδεί πριν από σχεδόν 20 χρόνια και για πρώτη φορά ένα έργο ενεργοποίησε όλες μου τις αισθήσεις, μπορούσα να το δω, να το μυρίσω. Με εντυπωσίασε και με προβλημάτισε.

Καθισμένη πάνω σε ματωμένα κόκαλα, ντυμένη με ένα λευκό φόρεμα, τα καθάριζε από τα αίματα θρηνώντας για τη μοίρα της χώρας της... Ξεχωρίζω τη δουλειά της στο ΜΟΜΑ της Νέας Υόρκης «The artist is here»: η επικοινωνία μέσα από τα μάτια, το βλέμμα, χωρίς συνομιλία, η ανταλλαγή ενέργειας.

Kαι το «Tango» που χόρεψε μόνη της, ο ορισμός της μοναξιάς σε έναν χορό που εκφράζει την αγάπη, το πάθος. Γι' αυτή την περφόρμανς έμαθε πολύ καλά να χορεύει τάνγκο και της αρέσει. Εμαθα ότι στην Αθήνα υπάρχουν μερικά καλά κλαμπ του είδους και σκοπεύω να την πάω.

 

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ART - ΝΕΑ
Γένια χωρίς... χτένια
Tα τρομερά, αγέραστα παιδιά της βρετανικής εικαστικής σκηνής, οι Gilbert & George, επιστρέφουν έπειτα από αρκετά χρόνια στην Αθήνα. Στην γκαλερί Bernier/Eliades θα μας δείξουν την Πέμπτη 11 Ιανουαρίου τη νέα...
Γένια χωρίς... χτένια
ART - ΝΕΑ
Moυσείο Ιόλα η μυθική βίλα του
Στις 8 Ιουνίου συμπληρώνονται 30 χρόνια από τον θάνατο του Αλέξανδρου Ιόλα κι ενώ οι Sotheby's προχωρούν σε δημοπρασία της περίφημης συλλογής του, ο δήμαρχος Αγίας Παρασκευής θα ανακοινώσει την αγορά και...
Moυσείο Ιόλα η μυθική βίλα του
ART - ΝΕΑ
Η documenta... απογειώνεται στην Αθήνα
Η documenta 14 ζει ανάμεσά μας. Σήμερα το μεσημέρι, ιππείς με τα άλογά τους θα ξεκινήσουν από τη Διονυσίου Αρεοπαγίτου τη «Διαδρομή Αθήνα - Κάσελ: η μετάβαση του Ερμή», ένα έφιππο ταξίδι περίπου 3.000...
Η documenta... απογειώνεται στην Αθήνα
ART - ΝΕΑ
Η τέχνη υπονοεί και υπονομεύει
Κατεβαίνοντας το υπόγειο της γκαλερί Ζουμπουλάκη, ήχοι από εκρήξεις παγώνουν το αίμα, όμως η πηγή της αναταραχής κρύβεται πίσω από έναν τοίχο, στο ασπρόμαυρο βίντεο «Ασκήσεις ομοιοπαθητικής για στρατηγούς»,...
Η τέχνη υπονοεί και υπονομεύει
ΤΕΧΝΕΣ
Θα επέστρεφε με νέα έργα για τον Πειραιά
Βαριές οι απώλειες και όλοι πιστεύουν πως στον Παράδεισο στήνεται ένα μεγάλο μουσείο σύγχρονης ελληνικής τέχνης... «Εφυγε ένας μεγάλος δάσκαλος, θετός Ιταλός, ο οποίος με το έργο του επηρέασε καθοριστικά τη...
Θα επέστρεφε με νέα έργα για τον Πειραιά
ART - ΝΕΑ
Ο ζωγράφος που σχεδίαζε με το χρώμα
Πληθωρικός και χαρισματικός ζωγράφος του χρώματος και των γυναικών, αγαπητός δάσκαλος, καλλιτέχνης που πίστευε ότι το έργο τέχνης πρέπει να μπει σε κάθε σπίτι μέσω της χαρακτικής, ο Δημήτρης Μυταράς άφησε την...
Ο ζωγράφος που σχεδίαζε με το χρώμα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας