• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 12.6°C / 16.3°C
    1 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 9.6°C / 13.6°C
    2 BF
    52%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 11.0°C / 13.8°C
    1 BF
    56%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 2.9°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    2 BF
    71%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 8.0°C / 11.6°C
    1 BF
    54%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 4.4°C / 4.4°C
    0 BF
    60%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.2°C / 12.2°C
    1 BF
    51%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.4°C / 16.0°C
    4 BF
    63%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 11.8°C
    2 BF
    76%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.8°C
    3 BF
    51%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 12.3°C
    3 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    3 BF
    55%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 9.5°C
    0 BF
    71%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.5°C / 14.4°C
    1 BF
    42%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.8°C / 17.1°C
    3 BF
    56%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 15.4°C
    2 BF
    54%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 9.3°C / 11.6°C
    2 BF
    60%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.7°C / 10.3°C
    1 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.5°C / 6.5°C
    1 BF
    54%
AP PHOTO
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το αγέρωχο παράστημα, το βαθύ βλέμμα της Ελλάδας

  • A-
  • A+
Σπουδαία ηθοποιός με εμβληματικούς ρόλους σε ταινίες-ορόσημο του παγκόσμιου σινεμά, «μούσα» του Κακογιάννη, αρχετυπική μεσογειακή καλλονή και χειραφετημένη γυναίκα, κατάφερε να ζήσει όπως επέλεξε. ● Πέθανε χθες μετά από πολλά χρόνια που ζούσε αποσυρμένη λόγω Αλτσχάιμερ.

Ενας λαός παύει να υπάρχει ως ξεχωριστή εθνική οντότητα όταν σταματάει η καλλιτεχνική του παραγωγή. Κυρίως τα γραπτά λογοτεχνήματα. Στην Ελλάδα είχαμε και έχουμε την τύχη και λογοτεχνικά κείμενα αξίας να παράγουμε εδώ και χιλιετίες, αλλά και τρόπους και ανθρώπους ικανούς να τα ανα-παράγουν μέσω των παραστατικών τεχνών, εντός της χώρας αλλά και διεθνώς. Από τα ελάχιστα, πραγματικά τρανά παραδείγματα των παραπάνω είναι η Ειρήνη Παπά. Μια γυναίκα που εκθείασαν σπουδαίοι σκηνοθέτες παγκοσμίως, πολλοί εκ των οποίων συνεργάστηκαν μαζί της. «Μούσα» βέβαια ήταν μόνον ενός. Του Μιχάλη Κακογιάννη που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη σύνδεση της εικόνας της Παπά με την εικόνα, τη μνήμη και την ιστορία της ίδιας της χώρας. Ολα αυτά ήταν και είναι η Ειρήνη Παπά, αλλά και κάτι (ίσως) ακόμη πιο μεγαλειώδες: μια ανεξάρτητη, χειραφετημένη γυναίκα.

Πολλοί «έφυγαν» τις τελευταίες ημέρες. Πολλοί και σπουδαίοι. Το πένθος και ο αποχαιρετισμός πάνε χέρι χέρι με τη νοσταλγία, το παράδειγμα και την ομορφιά. Το έχουν αυτό κάποιοι άνθρωποι: ομορφαίνουν τον κόσμο ακόμα και μετά το φευγιό τους. Αρκεί να παρατηρήσεις στην οθόνη ή στις φωτογραφίες το βαθύ βλέμμα της Ειρήνης Παπά. Μπορεί η ίδια να «έφυγε» από κοντά μας χθες το πρωί, στα 96 της χρόνια, ωστόσο εμείς θα την κοιτάζουμε πάντα στα μάτια.

Το πέτυχε η ίδια αυτό. Δεν ήταν η ιδιαίτερη ομορφιά της -που συνδύαζε στοιχεία της ελληνικής υπαίθρου με μια αρχέγονη, μυστικιστική, σχεδόν άυλη μα και τόσο γήινη ωραιότητα αυτής της πλευράς του χάρτη-, ήταν το πώς η ίδια την έκανε να αναδύεται στη μεγάλη οθόνη μέσα από όλη της την ύπαρξη. Η εντυπωσιακή της παρουσία, κάτι ανάμεσα σε Καρυάτιδα, Μπουμπουλίνα και Ηλέκτρα, αντιμετωπιζόταν ως κάτι πανανθρώπινα ελληνικό και ταυτόχρονα παγκόσμια τοπικό.

AP PHOTO

Ολα τα βίωσε η Ειρήνη Παπά: τη φτώχεια, την ελληνική επαρχία, τον πόλεμο, την Αντίσταση, τις δικτατορίες, τον θαυμασμό από γυναίκες και άνδρες, τη χειραφέτηση, την αποδοχή, τον αγώνα, την επιβράβευση, έως την τελική 15χρονη αποχή από τα πάντα. Τα τελευταία χρόνια η ίδια έμπαινε όλο και περισσότερο σε έναν δικό της κόσμο ξεχνώντας την προηγούμενη ζωή της. Ολο αυτό τον καιρό (μας) έλειπε πολύ. Ωστόσο, η ίδια ποτέ πριν δεν είχε δείξει να ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το «τι θα πει ο κόσμος». Αντιστεκόταν σε όλα τα στερεότυπα σε εποχές που μόνο αυτά κυριαρχούσαν, επέλεξε την πορεία της και κέρδισε με την τόλμη και το αγέρωχο παράστημά της όλα όσα εν τέλει πρόσφερε σε μας.

Γεννημένη στις 3 Σεπτεμβρίου 1926 (αν και η ίδια διατεινόταν πως γεννήθηκε το 1929) ως Ρηνούλα Λελέκου στο Χιλιομόδι Κορινθίας, μεγάλωσε σε μια οικογένεια με τέσσερα κορίτσια. Η ίδια ήταν η τελευταία στη σειρά - αυτή ήταν η πρώτη και η τελευταία φορά που στάθηκε «τελευταία». Ολοι στην οικογένεια (μητέρα, πατέρας, θείοι) ήταν μορφωμένοι, δάσκαλοι. Η ίδια μάλιστα είχε να το λέει πως ο πατέρας της διαπαιδαγώγησε όλα τα κορίτσια του με τις ίδιες αξίες και κυρίως αυτή της ισότητας απέναντι σε όλους (κάτι πολύ πρωτοποριακό, ριζοσπαστικό σχεδόν, ειδικά για εκείνα τα χρόνια). «Ο πατέρας μου με έμαθε πως ο σεβασμός με υποτιμά, ενώ η αγάπη είναι αυτή που με εξυψώνει» έχει δηλώσει η ίδια. Από τους γονείς της ήρθε σε επαφή και με την αρχαία ελληνική γραμματεία: η γιαγιά και η μητέρα της τής τα διηγούνταν σαν παραμύθι, ο πατέρας της τη μύησε βαθύτερα στις αρχαίες τραγωδίες, ενώ ταυτόχρονα ήταν αποφασισμένος να σπουδάσει τα παιδιά του καθώς η μόρφωση για τον ίδιο ήταν το υπέρτατο εφόδιο. Δεν δέχτηκε να γράψει τα κορίτσια στην ΕΟΝ (την Εθνική Οργάνωση Νεολαίας του Μεταξά), εμφυσώντας ένα ελεύθερο, αριστερό πνεύμα στη μικρή Ρηνούλα.

Τα γυμνασιακά της χρόνια η Ειρήνη Παπά τα έζησε στην Αθήνα, στην οδό Ξενοκράτους, σε σχολεία που υπερίσχυε το «δεξιό» Κολωνάκι, με την ίδια να μεταμορφώνεται από επαρχιωτόπουλο σε μια ανυπόταχτη κοπέλα που όταν ενηλικιώθηκε εντάχθηκε στο ΚΚΕ (λίγο πριν τελειώσει ο Β’ Π.Π.) και αποφάσισε να γίνει ηθοποιός. Τότε, βέβαια, οι γυναίκες ηθοποιοί αντιμετωπίζονταν ως υπόκοσμος. Ετσι η μητέρα της δεν το δέχτηκε, παρότι ήταν η ίδια που με τις θεατρικές της αφηγήσεις είχε κάνει την κόρη της να ονειρεύεται πως πρωταγωνιστεί σε αυτές. Οι συγκρούσεις ανάμεσά τους ήταν σφοδρές και εντάθηκαν όταν το 1943 η μικρή (ανήλικη σχεδόν) Ειρήνη αποφάσισε να παντρευτεί. Ο γάμος της με τον, επίσης ηθοποιό, Αλκη Παπά μπορεί να κράτησε λίγο (μέχρι το 1947), ωστόσο όχι μόνο δεν υπήρξαν εντάσεις μεταξύ τους, όχι μόνο η ίδια κράτησε το επώνυμό του, αλλά ο σύζυγός της ήταν κι αυτός που την πρωτογνώρισε στον Αλέκο Σακελλάριο. Κι εκείνος εντυπωσιάστηκε μόλις την είδε.

Η ίδια ήδη φοιτούσε στη Σχολή του Εθνικού με δασκάλους τούς Δημήτρη Γληνό, Σωκράτη Καραντινό, Δημήτρη Ροντήρη, Κατίνα Παξινού κ.ά. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’50, και ενώ είχε αποφασίσει να μην είναι σύζυγος κανενός παρά να διαβεί τη δική της, αυτόνομη πορεία, συμμετείχε σε παραστάσεις αρχαίου δράματος: η παρουσία της στις παραγωγές του Εθνικού Θεάτρου «Μήδεια» και «Ηλέκτρα» την έκανε αμέσως γνωστή. Αλλά κι όταν ο Σακελλάριος της πρότεινε να συμμετάσχει το 1948 στην επιθεώρηση «Ανθρωποι… Ανθρωποι», δέχτηκε αμέσως.

AP PHOTO

Ολοι όσοι συμμετείχαν τότε σ’ εκείνη την παράσταση έκαναν καριέρα: Ορ. Μακρής, Χρ. Τσαγανέας, Μ. Φωτόπουλος, Σπ. Βρανά, Ντ. Ηλιόπουλος, Ν. Ρίζος, Σμ. Γιούλη. Ο Σακελλάριος ήταν που τη σύστησε και στον Φίνο. Η μεσογειακή ομορφιά της δεν τον άφησε ασυγκίνητο. Παρότι οι «Χαμένοι Αγγελοι» (1948) δεν έκαναν επιτυχία, ο Φίνος με την ταινία «Νεκρή Πολιτεία» του Φρίξου Ηλιάδη την έστειλε στις Κάνες (1951). Οι δωρικές γραμμές του προσώπου της, η κορμοστασιά της (αν και η ίδια πάντα παραπονιόταν για τον σωματότυπό της θεωρώντας ακόμα και τα δάχτυλά της άκομψα!), η ξεχωριστή, βαθιά φωνή της και φυσικά το υποβλητικό της βλέμμα ξεχώρισαν στην Κρουαζέτ.

Ιταλοί παραγωγοί τής πρότειναν ρόλους με τη δική της θετική ανταπόκριση και έτσι η κομμουνίστρια Ρηνούλα έγινε η κινηματογραφική πρωταγωνίστρια Ειρήνη Παπά. Ο Καζάν την πήγε στην Αμερική (ο ίδιος δεν τη σκηνοθέτησε ποτέ), ωστόσο δεν είχε φτάσει ακόμη η μεγάλη ώρα. Στην Ελλάδα υποδύθηκε την Μπουμπουλίνα και την κυρα-Φροσύνη δίχως ιδιαίτερη επιτυχία, ενώ είχαν ήδη ξεκινήσει τα σκανδαλοθηρικά περιοδικά να κάνουν λόγο για τη «Σταχτοπούτα» που ερωτεύτηκε ο Αγά Χαν και ο Μάρλον Μπράντο στη Ρώμη - η ίδια δεν τα παραδέχτηκε ποτέ. Μάλιστα, αργότερα σε συνεντεύξεις της έλεγε: «Ημουν ένα τσακαλάκι. Ποτέ δεν ήμουν με αυτούς που τα έβρισκαν έτοιμα. Με αντιμετώπιζαν ως μια Σταχτοπούτα από μια φτωχή χώρα που θέλαν να την κάνουνε πριγκίπισσα. Με ρώτησαν εμένα; Τι να το κάνω το παραμύθι; Τα Πανεπιστήμια, οι σχολές, αυτά δεν πιάνουν τίποτα; Τι είμαστε εμείς δηλαδή;». Πρόκειται πραγματικά για την τοποθέτηση μιας χειραφετημένης γυναίκας, κάτι που ειδικά εκείνα τα χρόνια (όχι ότι σήμερα έχουν αλλάξει δραστικά τα πράγματα) απαιτούσε ιδιαίτερη τόλμη για να το στηρίξει μια γυναίκα, και μάλιστα ηθοποιός! «Αγάπη ήθελα», έλεγε, «μα ποτέ δεν αγαπήθηκα. Δυο φορές αγάπησα κι εγώ. Η αγάπη θέλει χρόνο. Δεν νιώθω πως έχω εμπνεύσει κανέναν. Είναι δύσκολο να είσαι γυναίκα»...

Πώς να δεχτούμε ότι η Ειρήνη Παπά δεν ενέπνευσε κανέναν; Το 1960 γίνεται ο εαυτός της, ως αντιστασιακή, στην υπερπαραγωγή «Τα κανόνια του Ναβαρόνε» και μαγεύει με το στιβαρό, αγέρωχο και αυστηρό (πλήρως γοητευτικό) βλέμμα της. Το πρώτο της βραβείο ερμηνείας το κερδίζει αμέσως μετά στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης («Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου» τότε) ως «Αντιγόνη» στην ταινία του Γιώργου Τζαβέλλα. Για να έρθει επιτέλους η μεγάλη ώρα με τον Μιχάλη Κακογιάννη, που τη βάζει να συμπρωταγωνιστήσει στην κινηματογραφική μεταφορά της «Ηλέκτρας» δίπλα στην Αλέκα Κατσέλη (άλλο απίστευτο «κινηματογραφικό» βλέμμα) και τους Μάνο Κατράκη, Φοίβο Ραζή και Γιάννη Φέρτη. Η μουσική επένδυση της ταινίας από τον Μίκη Θεοδωράκη, τα κοστούμια και τα σκηνικά του Σπύρου Βασιλείου, η σκηνοθεσία και οι ερμηνείες μαγεύουν κριτικούς και κοινό διεθνώς. Η ταινία κερδίζει περισσότερες από 24 τιμητικές διακρίσεις και βραβεία (δύο από αυτά στις Κάνες) και μία υποψηφιότητα για Οσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας. Ο Μιχάλης Κακογιάννης αμέσως της προσφέρει έναν ρόλο στον «Αλέξη Ζορμπά», με τον Αντονι Κουίν στον ομώνυμο ρόλο - μια ταινία καθοριστική και για τους δύο ηθοποιούς, που τελικά απέσπασε τρία Οσκαρ (Β’ Γυναικείου Ρόλου στη Λίλα Κέντροβα, Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης στον Βασίλη Φωτόπουλο και Φωτογραφίας στον Γουόλτερ Λασάλι) και φυσικά έκανε την Ελλάδα γνωστή στο διηνεκές εξαιτίας της μουσικής του Θεοδωράκη. Με τον Κακογιάννη συνεργάζεται ξανά το 1971, αυτή τη φορά στις «Τρωάδες», κρατώντας τον ρόλο της Ωραίας Ελένης, με την Κάθριν Χέπμπορν ως Εκάβη, τη Βανέσα Ρεντγκρέιβ ως Ανδρομάχη και τη Ζενεβιέβ Μπιζό ως Κασσάνδρα.

AP PHOTO

Μόνο τυχαία δεν ήταν η συνύπαρξή της με τα ηχηρά αυτά ονόματα. Είχε προηγηθεί (1968) το θρυλικό «Ζ» του Β. Βασιλικού σε σκηνοθεσία Κ. Γαβρά που κέρδισε το Οσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας, με την ίδια να στέκει δίπλα στους Ιβ Μοντάν και Ζαν-Λουί Τρεντινιάν. Ο Φελίνι τη θαύμαζε, οι Ιταλοί την αποκαλούσαν «Ρωμαία», ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες όταν η ίδια έπαιξε την άσπλαχνη γιαγιά της «Ερέντιρα» στην ταινία που βασίστηκε στο βιβλίο του διαπίστωνε πόσο μπορεί να μεταμορφώνεται μέσα στον ρόλο, ο σκηνοθέτης Μανουέλ ντε Ολιβέιρα έλεγε πως «είναι μια μεγαλοπρεπής φιγούρα που ενσαρκώνει τη γυναικεία ψυχή στη βαθύτερη έκφρασή της. Είναι η εικόνα της Ελλάδας όλων των εποχών, μητέρα ενός ποταμού, πηγή ολόκληρου του δυτικού πολιτισμού», αριστοκράτες και πασίγνωστοι ηθοποιοί διεκδικούσαν την αγάπη της, καλλιτέχνες από τον Βαγγέλη Παπαθανασίου (με τις περίφημες «Ωδές»), την Οντρεϊ Χέπμπορν, τον Ομάρ Σαρίφ μέχρι και τη Γιόκο Ονο και τον Τζον Μάλκοβιτς συνεργάστηκαν μαζί της. Το 2002 ανακηρύχτηκε «Γυναίκα της Ευρώπης» (2002), παρασημοφορήθηκε από τον ΠτΔ με το παράσημο του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος, αργότερα (2009) τιμήθηκε με τον Χρυσό Λέοντα της Μπιενάλε Θεάτρου Βενετίας και πόσα ακόμη...

Η ίδια ένα όνειρο είχε. Να δημιουργήσει μια σχολή θεάτρου. Και την ξεκίνησε στην Πειραιώς (52) όταν με δικά της έξοδα φρόντισε να αναπλάσει έναν χώρο 7,5 στρεμμάτων, αναστηλώνοντας κτιριακά συγκροτήματα μοναδικής αρχιτεκτονικής. Ο λόγος για το περίφημο «Σχολείον της Αθήνας», που φέροντας πια και το δικό της όνομα στεγάζει από το 2014 θερινές παραστάσεις, πρόβες και δράσεις του Εθνικού Θεάτρου.

Αυτό κρατάμε από εκείνη, τους ρόλους της κι αυτό που τόνιζε πάντα: «Δεν ήθελα ποτέ να παίζω ρόλους αισθησιακούς, της μοιραίας γυναίκας. Ηθελα να παίζω τον εαυτό μου. Την ανεξάρτητη αγωνίστρια».

ΥΓ.: Δεν μπορούμε να μη σκεφτούμε τη «σύμπτωση» των αποψινών εγκαινίων (20.00) στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης της μεγάλης έκθεσης που, αφιερωμένη στα 100 χρόνια από τη γέννησή του, περιλαμβάνει, με την επιμέλεια του εικαστικού και σκηνογράφου Κωνσταντίνου Ζαμάνη και τη συμβολή του μοναδικού Διονύση Φωτόπουλου, σπάνιες φωτογραφίες μεταξύ άλλων από τις ταινίες του, μικρά τεκμήρια από τα γυρίσματα κ.ά.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ART - ΝΕΑ
Έφυγε από τη ζωή η Ειρήνη Παπά
Σε ηλικία 96 ετών έφυγε από τη ζωή η σπουδαία ηθοποιός Ειρήνη Παπά, από τις λίγες με καριέρα τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Έφυγε από τη ζωή η Ειρήνη Παπά
ART - ΝΕΑ
Εζησε πολλές ζωές όπως επέλεξε ο ίδιος
Ο Κωνσταντίνος Τζούμας υπήρξε μία προσωπικότητα έντονη και διαφορετική όπως επέλεγε εκείνος κάθε φορά στο θέατρο, τον κινηματογράφο και το ραδιόφωνο που άφηνε τη σφραγίδα του.
Εζησε πολλές ζωές όπως επέλεξε ο ίδιος
ART - ΝΕΑ
Πέθανε ο ηθοποιός Κώστας Μπάσης
Εκ των βασικών πρωταγωνιστών επί χρόνια του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, συμμετείχε σε πολλές τηλεοπτικές σειρές και είχε ερμηνεύσει σημαντικούς ρόλους σε κλασικές παραστάσεις.
Πέθανε ο ηθοποιός Κώστας Μπάσης
ART - ΝΕΑ
Πέθανε η ηθοποιός Μίνα Αδαμάκη
Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 78 ετών η εμβληματική ηθοποιός και σκηνοθέτης του ελληνικού θεάτρου και της τηλεόρασης.
Πέθανε η ηθοποιός Μίνα Αδαμάκη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας