• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.8°C / 31.6°C
    2 BF
    49%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 23.9°C / 28.6°C
    4 BF
    62%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    33°C 33.0°C / 35.9°C
    2 BF
    42%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    27°C 26.6°C / 27.9°C
    3 BF
    37%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 26.9°C
    3 BF
    73%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 23.5°C / 30.0°C
    0 BF
    55%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 23.4°C / 27.0°C
    2 BF
    29%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    31°C 31.3°C / 31.3°C
    3 BF
    45%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.8°C / 29.9°C
    1 BF
    73%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.9°C / 27.9°C
    0 BF
    53%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    27°C 26.1°C / 29.8°C
    1 BF
    78%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.7°C / 24.6°C
    1 BF
    78%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    3 BF
    74%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    29°C 26.8°C / 28.9°C
    4 BF
    37%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 25.5°C / 25.5°C
    3 BF
    23%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.8°C / 29.8°C
    4 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    31°C 28.0°C / 31.9°C
    2 BF
    39%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.3°C / 24.4°C
    0 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 27.8°C
    3 BF
    77%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    27°C 27.4°C / 27.4°C
    0 BF
    45%

Η Ετέλ Αντνάν

Photo: Steve Dickinson
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ενας ποιητής είναι πάνω από όλα η ανθρώπινη φύση στην πιο αγνή της κατάσταση»

  • A-
  • A+
Αυτό έλεγε η σπουδαία Λιβανέζα, και με ελληνική ρίζα από την πλευρά της μάνας της, ποιήτρια, πεζογράφος, δοκιμιογράφος και ζωγράφος, που έζησε μια δύσκολη αλλά και συναρπαστική ζωή και πέθανε την Κυριακή στα 96 της χρόνια.

Σπουδαία ποιήτρια, πεζογράφος, δοκιμιογράφος αλλά και ζωγράφος. Μια γυναίκα κοσμογυρισμένη, δυναμική και ελεύθερη, μια φωνή πρωτοποριακή κι επιδραστική που αντήχησε σε Δύση και Ανατολή. Η Ετέλ Αντνάν, που γεννήθηκε στη Βηρυτό από μητέρα Ελληνίδα από τη Σμύρνη και πατέρα Τούρκο υψηλόβαθμο αξιωματικό (μάλιστα ήταν συμμαθητής του Κεμάλ Ατατούρκ), «έφυγε» την Κυριακή πλήρης ημερών, σε ηλικία 96 ετών, στο Παρίσι. Την ανακοίνωση έκανε η επί χρόνια σύντροφός της Σιμόν Φατάλ - άλλωστε η Αντνάν από νεαρή ηλικία δήλωνε ανοιχτά ομοφυλόφιλη.

Η Ετέλ Αντνάν αγαπούσε ιδιαίτερα την Ελλάδα, ερχόταν συχνά τα καλοκαίρια στη Σκόπελο, ενώ θαύμαζε τον Θεόδωρο Τερζόπουλο, μάλιστα είχε γράψει το βιβλίο «Ο "ελληνικός" κόσμος του Θεόδωρου Τερζόπουλου-Δελφοί και Κιάτο» (Αγρα). Το πορτρέτο της σκιαγράφησε με οξυδέρκεια και ευαισθησία η Βουβούλα Σκούρα στο ντοκιμαντέρ «Ετέλ Αντνάν: Εξόριστες λέξεις», που τιμήθηκε με το Πρώτο Βραβείο στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης το 2008.

Γεννημένη το 1925 στον Λίβανο, η Αντνάν έφυγε το 1949 για να σπουδάσει με υποτροφία Φιλοσοφία στη Σορβόνη και στη συνέχεια στο Μπέρκλεϊ και το Χάρβαρντ. Εγκαταστάθηκε στην Καλιφόρνια και άρχισε να διδάσκει και να γράφει ποίηση, συμμετέχοντας στο κίνημα των ποιητών ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ και έγινε, όπως δήλωνε η ίδια, «μια Αμερικανίδα ποιήτρια». Μάλιστα, η τελευταία της ποιητική συλλογή κυκλοφόρησε μόλις πριν από έναν χρόνο με τίτλο «Shifting the Silence».

Το 1972 επέστρεψε στον Λίβανο και εργάστηκε ως πολιτιστική συντάκτρια σε δύο ημερήσιες εφημερίδες, ενώ εκεί άρχισε η σχέση της με τη Φατάλ, ανερχόμενη εικαστικό. Με το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου κατέφυγαν στο Παρίσι, όπου η Αντνάν έγραψε το μυθιστόρημα που την έκανε ευρέως γνωστή και έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, το «Σιττ-Μαρί Ροζ» (στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αγρα). Βασισμένο σε αληθινή ιστορία, επικεντρώνεται σε μια απαγωγή κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου του Λιβάνου και περιγράφει τη βίαιη σύγκρουση από την πλευρά των αμάχων.

Η επιστροφή της στην Καλιφόρνια το 1978 σηματοδότησε και την ενασχόλησή της με τη ζωγραφική, αποτυπώνοντας με αφαιρετική διάθεση τη φύση. Τα βλέμματα στράφηκαν αρκετά καθυστερημένα πάνω στα εικαστικά έργα της, όταν το 2012 συμμετείχε στην Documenta 13, στο Κάσελ της Γερμανίας, ενώ το 2016 παρουσιάστηκε αναδρομική έκθεση του έργου της στο Institut du monde arabe στο Παρίσι. Δύο χρόνια πριν, χρίστηκε Ιππότης των Γραμμάτων και των Τεχνών της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Η πολιτική διχόνοια, ο πόλεμος και η βία είναι κυρίαρχα θέματα στην ποίηση και την πεζογραφία της Ετέλ Αντνάν. Στα ελληνικά κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αγρα μεταξύ άλλων τα βιβλία της «Ο Ορφέας στο κενό. Χάινερ Μύλλερ και Τιντορέττο. Το πιθανό τέλος του τρόμου», «Σχετικά με το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας» καθώς και «Το τίμημα που δεν είμαστε διατεθειμένοι να καταβάλουμε για τον έρωτα». Εκεί μεταξύ άλλων επισημαίνει: «Ο έρωτας σε όλες του τις μορφές είναι το σημαντικότερο πράγμα με το οποίο ερχόμαστε ποτέ αντιμέτωποι, αλλά επίσης και το πιο επικίνδυνο, το πιο απρόβλεπτο, το πιο ενοχλητικό. Ομως είναι και ο μοναδικός τρόπος σωτηρίας που γνωρίζουμε».

Αλληλογραφία και δοκίμιο μαζί, το «Περί πόλεων και γυναικών», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Νησίδες», περιλαμβάνει γράμματα στον Φαουάζ από τη Βαρκελώνη, την Εξ-αν-Προβάνς, τη Σκόπελο τη Mούρθια, το Αμστερνταμ, το Βερολίνο, τη Βηρυτό, από τον Ιούνιο του 1990 μέχρι τον Αύγουστο του 1992.

Ιδιαίτερα απασχολούσε την πολυβραβευμένη συγγραφέα και το ζήτημα της γλώσσας, κι αυτό είναι εμφανές τόσο στο βιβλίο της «Γράφοντας σε μια ξένη γλώσσα» (Αγρα) όσο και στο βραβευμένο ντοκιμαντέρ της Βουβούλας Σκούρα.

Οπως σημειώνει η Αντνάν, που μοίρασε τη ζωή της στη Βηρυτό, την Καλιφόρνια και το Παρίσι: «Μήπως αισθάνομαι εξόριστη; Ναι, έτσι είναι. Αλλά αυτό ξεκινάει από πολύ παλιά, διήρκεσε τόσο πολύ που έγινε δεύτερή μου φύση και δεν μπορώ να πω ότι έχω υποφέρει πολύ συχνά από αυτό. Υπάρχουν μάλιστα στιγμές που είμαι ευτυχισμένη. Ενας ποιητής είναι πάνω από όλα η ανθρώπινη φύση στην πιο αγνή της κατάσταση. Να γιατί ένας ποιητής είναι τόσο ανθρώπινος, όπως μια γάτα είναι μια γάτα ή μια κερασιά κερασιά. Ολα τα υπόλοιπα έπονται. Ολα τα υπόλοιπα μετράνε, αλλά καμιά φορά και δεν μετράνε καθόλου. Οι ποιητές ριζώνουν βαθιά στη γλώσσα και υπερβαίνουν τη γλώσσα».

Αρκετά ποιήματά της έχουν μελοποιηθεί από σύγχρονους συνθέτες και έχουν παρουσιαστεί σε διεθνή φεστιβάλ. Εργα της για το θέατρο έχουν σκηνοθετηθεί σε όλο τον κόσμο. Μεταξύ άλλων, έγραψε για τον Αμερικανό σκηνοθέτη Μπομπ Γουίλσον το γαλλικό κείμενο της πολύγλωσσης όπερας «CIVIL warS». Το ποίημά της «Τζενίν» διασκευάστηκε και παρουσιάστηκε στο Θέατρο Αττις, στην Αθήνα, το 2005. Εργο της βασισμένο στο ποίημα «To Be In a Time of War», με κείμενα του Χάινερ Μίλερ, παρουσιάστηκε στο Forum Freies Theater στο Ντίσελντορφ, το Βερολίνο και τη Βηρυτό το 2011.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην documenta στην Αθήνα, το 2017, στο πλαίσιο του προγράμματος κινηματογραφικών ταινιών με τίτλο «Κείμενα», προβλήθηκε από την ΕΡΤ 2 το ντοκιμαντέρ «Ισμύρνα» (Ismyrna/Ismyrne), σε σκηνοθεσία Ιωάννας Χατζηθωμά και Khalil Joreige, όπου η σκηνοθέτις συνομιλεί με την Ετέλ Αντνάν για την κοινή τους καταγωγή από τη Σμύρνη.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ART - ΝΕΑ
Αινιγματική ιδιοφυΐα της μεταμοντέρνας ποίησης
Ο κορυφαίος Αμερικανός ποιητής των τελευταίων 50 χρόνων, ο βραβευμένος με Πούλιτζερ Τζον Ασμπερι, άφησε την τελευταία του πνοή την Κυριακή στο Χάντσον της Νέας Υόρκης. Ηταν 90 ετών και ο θάνατός του επήλθε από...
Αινιγματική ιδιοφυΐα της μεταμοντέρνας ποίησης
ART - ΝΕΑ
«Παυσίπονη σταγόνα η ποίηση, σε έναν ωκεανό λύπης»
Μέχρι που η καρδιά της σταμάτησε να χτυπά, η κορυφαία Ελληνίδα ποιήτρια δεν έπαψε να αγωνιά και να ελπίζει, να παλεύει με τις λέξεις, δίνοντας νόημα στα ασήμαντα της καθημερινής ζωής, εμβαθύνοντας στη φθορά,...
«Παυσίπονη σταγόνα η ποίηση, σε έναν ωκεανό λύπης»
ART - ΝΕΑ
Ο κριτικός που θεοποίησε τον Σέξπιρ
Ο κορυφαίος Αμερικανός κριτικός λογοτεχνίας, ο επιδραστικός Χάρολντ Μπλουμ, που το έργο του θαυμάστηκε αλλά και επικρίθηκε έντονα, άφησε την τελευταία του πνοή τη Δευτέρα, σε νοσοκομείο στο Νew Haven. Hταν 89...
Ο κριτικός που θεοποίησε τον Σέξπιρ
ART - ΝΕΑ
«Πεθαίνουμε... αλλά γεννάμε λέξεις»
Σε ηλικία 88 ετών έφυγε από τη ζωή η κορυφαία συγγραφέας, η πρώτη Αφροαμερικανή που τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας, μια δυνατή φωνή ενάντια στον ρατσισμό και τη λογοκρισία.
«Πεθαίνουμε... αλλά γεννάμε λέξεις»
ART - ΝΕΑ
Αντίο Μάνο
Σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης η πολιτική κηδεία του μεγάλου Μάνο Ελευθερίου, ο οποίος άφησε ανεξίτηλα το σημάδι του στο ελληνικό τραγούδι. Το τελευταίο αντίο στον σπουδαίο στιχουργό, ποιητή και πεζογράφο είπαν...
Αντίο Μάνο
ART - ΝΕΑ
Αγάπησε τον Φιντέλ και την αρχαία Ελλάδα
«Κουβανός συγγραφέας γεννημένος στην Ουρουγουάη». Ετσι προσδιόριζε τον εαυτό του ο Ντανιέλ Τσαβαρία, από τους σπουδαιότερους συγγραφείς της Λατινικής Αμερικής, ο οποίος άφησε την περασμένη Παρασκευή την...
Αγάπησε τον Φιντέλ και την αρχαία Ελλάδα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας